Кіріспе

Италиялық генерал-майор және SISMI әскери барлау офицері (1953–2005)

Никола Калипари (23 маусым 1953 – 4 наурыз 2005) – итальяндық генерал-майор және SISMI әскери барлау офицері. Калипари Бағдад халықаралық әуежайына жақында босатылған итальяндық тұтқын, журналист Джулиана Сгренаны сүйемелдеп бара жатқанда американдық сарбаздардың қолынан қаза тапты. 1990 жылдары ол «Ндрангета» және басқа да қылмыстық ұйымдар тарапынан ұрланған адамдарды құтқару операцияларына қатысты. Ол өлімінен екі жыл бұрын Италияның әскери қауіпсіздік және барлау қызметіне (SISMI) қосылғанға дейін, мансабының көп бөлігін итальяндық полицияда өткізіп, жоғары лауазымға көтерілді. Калипаридің қазасы Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан бері АҚШ пен Италия арасындағы ең ауыр дипломатиялық оқиғалардың біріне әкеп соқты. Калипари – Ирак және Ауғанстандағы жауынгерлік операциялар кезінде жарақат алған немесе қаза тапқан бес американдық немесе еуропалық генералдың бірі.

Жеке өмір

Калипари 1953 жылғы 23 маусымда Реджио-Калабрияда дүниеге келген. Калипари қаза тапқан кезде ол үйленген және екі баласы болған.

Джулиана Сгренаны құтқару

Калипари Андреа Карпанимен бірге Джулиана Сгренаны тұтқыннан құтқарып алды, жағдайлары құпия. Бағдад халықаралық әуежайына қайтып бара жатқанда, олар отырған "Тойота Королла" көлігі америкалық солдаттардың атысына түсті, жағдай даулы. Солдаттар американ елшісі Джон Негропонтті тасымалдаған колоннаны қорғау үшін кедергі қойған. Джулиана Сгренаның айтуынша, Калипари оны қаушап қалды, содан кейін басынан атылып, көз жұмды. Кейіннен коалициялық есепте Калипариді атып өлтірген сарбаз – Нью-Йорк штатының Ұлттық гвардиясының әскери қызметшісі Марио Лозано, 69-шы жаяу әскер полкінің 1-ші батальонының құрамындағы (Үшінші жаяу әскер дивизиясы) болған.

Италиядағы көзқарастар

Калипаридің қазасына байланысты күйреу бүкіл елді біріктірді, ал ондаған мың итальяндықтар 2005 жылдың 8 наурызында Римдегі Санта-Мария-де-Анжели-и-де-Мартириде өткен мемлекеттік жерлеу рәсімінде ұлттық батыр атанған Калипариге құрмет көрсетті. Ол 2005 жылдың 22 наурызында Италия Республикасының президенті Карло Азеглио Цямпи тарапынан әскери батырлығы үшін алтын медальмен марапатталды.

Видео

2007 жылдың 8 мамырында Италияның Canale 5 телеарнасы оқ атылғаннан кейінгі алғашқы сәттерді көрсететін видеоны көрсетті. Видеода Калипаридің машинасының фаралары жанған (американдық шенеуніктер машинасының фаралары өшірілген күйде болғанын мәлімдеді), ал машина АҚШ әскерінің машинасынан кем дегенде 50 метр қашықтықта тұр. Бұл Лозаноның машинасы әскер машинасынан 50 метрден астам қашықтықта болғанда атып, Лозаноның бұрынғы мәлімдемесімен қайшы екенін көрсетеді.

Сот тергеуі

Италиялық прокурорлар Калипаридің өліміне қатысты қылмыстық тергеу аясында Лозанодан жауап алуға тырысты. 2005 жылдың 22 желтоқсанында Римдегі Магистратура қызметінің арнайы прокурорлары Лозаноны қасақана кісі өлтіруге кінәлі деп айыптау мүмкіндігін қарастырып жатқанын мәлімдеді. 2006 жылдың 18 қаңтарында прокурорлар Лозаноны кісі өлтіру қылмысы бойынша айыптады. Прокурорлар АҚШ-қа жиырмадан астам ресми сұраныс жібергеніне қарамастан, олар Лозаноның кім екенін ресми түрде анықтаудан бас тартты. Лозаноның жеке басын растағаннан кейін, Магистратура қызметі айыптау процесінде Лозаноның мүддесін қорғау үшін адвокат тағайындады, егер Лозано сотқа келмесе және сот процесіне қатысудан бас тартса, ол қатысусыз сотталуы мүмкін еді. 2007 жылдың 7 ақпанында судья Санте Спиначи сот процесін 17 сәуірде бастауға келісім бергені хабарланды. 2007 жылдың 25 қазанында Италия соты Ирактағы коалициялық күштерді жіберген елдің құзырында екенін анықтағандықтан Лозаноға қарсы айыптауларды жоққа шығарды.

Саяси әсері

Калипаридің қазасы Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан бері АҚШ пен Италия арасындағы ең ауыр дипломатиялық оқиғалардың біріне әкеп соқты. Осындай оқиғалардың ішінде Сигонелла дағдарысы, 1998 жылғы Кавалезе кабельдік жол апаты, «Гладио» жанжалы және 2003 жылғы ислам дін қызметкері Хасан Мустафа Осама Насрдың ұрлануы («Имам Рапито» ісі) бар. Жоғары наградалармен марапатталған SISMI агенті Калипари Италияда ұлттық батырға айналды. Осының салдарынан, Италия үкіметіне оқ ату оқиғасы бойынша тағы бір тергеуді, бұл жолы прокурорлар жүргізіп жатқанын, жария түрде қолдау көрсетуге зор қысым жасалды. Италия премьер-министрі Сильвио Берлускони 2005 жылдың 5 мамырында парламентте үкімет Калипаридің қазасына қатысты ағымдағы сот тергеуін толық қолдауға дайын екенін мәлімдеді. Парламенттің төменгі палатасындағы оппозицияның жетекшілерінің бірі Пьеро Фассино АҚШ-ты тергеуге қатысуға ынтымақтастық етуге шақырды, олардың пікірінше АҚШ армиясы Лозаноны сотқа беруі керек. Италияның «Жасылдар» федерациясының төрағасы Альфонсо Пекораро Сканио, егер АҚШ Лозаноны тексеруге рұқсат беріп, осы тергеуге ынтымақтастық жасамаса, Халықаралық сотта мәселені көтеруге тырысатынын айтты.