Кіріспе

Швейцариялық протестант пасторы және тарихшы (1794–1872)

Жан Анри Мерле д’Обинье (16 тамыз 1794 – 21 қазан 1872) – Реформация тарихының швейцариялық протестант пасторы және тарихшысы.

Өмір

Жан Анри Мерле д'Обинье Женеваның Eaux Vives ауданында дүниеге келген. Бұл аймақтағы бір көше оның есімімен аталады. Оның әкесі Роберт Мерле д'Обинье (1755–1799) француз протестант босқындарының ұрпағы болған. Жан Анридің ата-анасы оған саудамен айналысуын қалаған, бірақ Женева академиясының колледжінде ол христиан дінін таратуға бел буды. Ол Женеваға келген шотланд миссионері және уағызшы Роберт Холдейннің ықпалына түсті. Холдейн басқаратын шағын үйірмелерде Мерле д'Обинье және оның құрбылары Киелі кітапты зерттеді. Шіркеу тарихшысы Джон Карриктың айтуынша, сол кезде мектепте христиандық кітаптар бойынша сабақтар өткізілмеген, олардың орнына ежелгі грек ғалымдарының еңбектері оқылған. 1817 жылы білімін жетілдіру үшін шетелге кеткен Мерле д'Обинье Германияның реформацияның үш жүз жылдығын тойлауға дайындалып жатқанын көрді, сондықтан ол осы ұлы дәуірдің тарихын жазуды армандады. 1817–1818 жылдары сегіз ай Берлин университетінде оқыған Мерле д'Обинье Ж. А. В. Неандер және В. М. Л. де Ветте сияқты әртүрлі ғалымдардан шабыттанды. 1818 жылы Мерле д'Обинье Гамбургтегі француз протестант шіркеуінің пасторы болып тағайындалды және бес жыл қызмет етті. 1823 жылы ол Франко-герман Брюссель протестант шіркеуінің пасторы және Нидерланды королі Вильгельм I сарайында уағызшы болды. 1830 жылғы Бельгия революциясы кезінде Мерле д'Обинье Голландия корольінің отбасындағы білім беру қызметін қабылдаудың орнына, Швейцарияда пасторлық қызмет атқаруды жөн көрді. Евангелистік қоғам Женевада және басқа жерлерде евангелистік христиандықты тарату мақсатымен құрылған, бірақ пасторларды даярлау үшін теологиялық семинария қажет болды. Швейцарияға оралғаннан кейін Мерле д'Обинье мұндай семинарияда шіркеу тарихының профессоры болуға шақырылды және евангелистік протестантизмді қолдау ісімен айналыса берді. Ол Евангелистік Альянстың ынталы жақтасы болды. Ол Англияға жиі сапар шекті, Оксфорд университетінің құрметті докторы және Эдинбург қаласының құрметті азаматы атанды. 1872 жылы күрт қайтыс болды. Мерле д'Обиньенің "Реформация тарихы" атты еңбегінің бірінші бөлімі Германиядағы реформацияның бастапқы кезеңіне, яғни Мартин Лютердің заманына арналған. Бұл еңбек бірден қазіргі француз шіркеу тарихшыларының арасында маңызды орын алды және көптеген еуропа тілдеріне аударылды. Екінші бөлімі, Кальвин заманындағы Еуропадағы реформация тарихы, француз реформаторының қызметін қамтиды, бұл тақырыпты бұрынғы еңбекпен салыстырыларлық деңгейде зерттейді, бірақ екінші том бірдей сәттілікке ие болмады. Бұл Мерле д'Обиньенің ең жақсы талқылай алатын тақырыбының бір бөлігі болды және ол қайтыс болған кезде дайын болған. Дін тарихшысы Джон Каррик былай деді: "Мерле д'Обинье Орталық және Батыс Еуропаның ірі кітапханаларын аралап, латын, француз, неміс, голланд және ағылшын тілдеріндегі түпнұсқаларды оқыды". Мерле д'Обиньенің жазған шағын еңбектерінің ішінде Оливер Кромвельдің бейнесін қорғауы және Шотландия шіркеуінің даму тенденцияларын сипаттауы ең маңыздысы болып табылады.