Кіріспе

Димитрий III Аникетос (грекше: Δημήτριος Γ΄ ὁ Ἀνίκητος; "Жеңілмейтін" деген лақап аты) – Гандхара және Пәнджаб аймақтарында билік еткен Үнді-грек патшасы.

Билік ету уақыты туралы дау

Димитрий III-нің монеталары аз және өте шикі. Ол өзінің кейбір бейнелерін әйгілі Бактрия патшасы Димитрий I-ден (б.з.д. 200–180 жж.) көшіріп алады. Екеуі де "Жеңілмейтін" деген соғысқа дайын екенін көрсететін атақты есімді бөліседі және Ұлы Александрдың Инд өзені алқабын бағындыруын тойлау үшін қолданған сұлтандар тәжін киеді. Индо-грек патшалығының тарихи деректері өте аз, ал бірдей есімді патшаларды ажырату оңай шаруа емес. Нумизмат Осмунд Бопеарахчи Димитрий есімді үш патшаны анықтайды, үшіншісін монеталардың белгілері мен стиліне сүйене отырып, шамамен б.з.д. 100 жылға жатқызады (Димитрий II туралы талқылауды қараңыз). Р.С. Синьор осы реконструкциямен келіседі, тіпті олардың мерзімдері шамалы өзгеше болса да: Бопеарахчидің пікірінше, ол шамамен б.з.д. 100 жылы билеген, ал Р.С. Синьор оны шамамен б.з.д. 70 жылға жатқызады, екеуі де оны Гелиокль II-нің ізбасары ретінде қарастырады. Дегенмен, Димитрий III – екі тілді грек/үнді (харошти) монеталарын соққан жалғыз Димитрий, сондықтан оны римдік тарихшы Юстин айтқан «үнділердің патшасы Димитрий» деп санауға болады. Бұл Димитрий Евкраттың билігінің соңғы кезеңінде Бактрия патшасы Евкратпен (б.з.д. 170–145 жж.) шайқасқан делінеді. Бопеарахчи, алайда, Юстин айтқан Димитрийді Димитрий II-мен теңестіреді, тіпті ол тек грек монеталарын соққан және б.з.д. 175–170 жж. шамасында, тіпті Евкраттан бұрын билеген. Сонымен қатар, Бопеарахчидің Димитрий II-ні ертерек мерзімге жатқызуы да күмәнді (Димитрий II туралы талқылауды қараңыз). Басқа авторлар Юстин айтқан Димитрийді Бактрияның Димитрий I-імен бірдейлендірді, Бопеарахчидің мерзімдемесін де, Юстин мәтінін де өзгертті. Тарн мен Наран сияқты ертерек авторлар қазір Димитрий III деп танылған монеталарды соққан Димитрийдің Евкратпен шайқасқан патша екенін ойлаған және оны Димитрий I-нің ұлы деп санаған. Димитрий III-тің мерзімін анықтау үшін нақты дәлелдердің (мысалы, қайта басылған монеталар) жоқтығы және барлық қазіргі реконструкциялардың қалған мәселелері мәселені толығымен шешпегенін білдіреді, ал балама мерзімдеме Димитрий III-ті шамамен б.з.д. 150 жылға жатқызуды қарастырады, бұл Тарн мен Наранның оның Евтидемід әулетінен шыққан Евкратқа қарсы күрескен ханзада екендігі туралы пікірлерімен сәйкес келеді.

Мүмкін династиялық контекст

Егер ол шамамен 150 ж.б.д. билік жүргізсе, Тарн мен Нарайн болжағандай, ол Эвтидемид әулетінен тірі қалған ханзада болғанға ұқсайды, және оның аты осыған сәйкес келеді. Оның монеталарындағы белгілер оны бірнеше Эвтидемид патшаларымен байланыстырады: Антимах I-мен бірге бейнеленген каусия бас киімі, Деметрий I-мен аталған «Аникетос» атағы, күміс монеталарының сыртындағы тұрған Зевс бейнесі Агатоклмен байланысты.

Димитрий III монеталары

Димитрий III-тің нақты монеталары өте сирек және бірегей монограммамен соғылған. Бұл оның билігінің қысқа және маңызсыз болғанын көрсетеді. Күміс монеталарында Димитрий III каусия бас киімінде (бірегей белгілі тетрадрахмада) немесе диадемамен бейнеленген, ал монетаның екінші жағында Зевс найзағай ұстап тұрған түрі көрсетілген. Оның қола монеталарында піл тәжін киген патша бейнеленген, бұл Димитрий III немесе Димитрий I болуы мүмкін, монетаның екінші жағында найзағай бейнеленген.