Кіріспе
Абдул Рахман Пажвак (عبدالرحمن پژواک; 7 наурыз 1919 жыл – 8 маусым 1995 жыл) – Ауғанстан ақыны және дипломаты. Ол Ауғанстанда білім алып, журналист ретінде еңбек жолын бастады, кейін Сыртқы істер министрлігіне кірді. 1950 жылдары ол Біріккен Ұлттар Ұйымының елшісі болды және 1966 жылдан 1967 жылға дейін БҰҰ Бас Ассамблеясының президенті қызметін атқарды. 1970 жылдардың басында ол қысқа мерзімге Батыс Германия мен Үндістан елшісі болып тағайындалды. 1976 жылы Ұлыбританиядағы елші болды. Ол бұл қызметте 1978 жылғы Саур революциясына дейін қызмет етті. Содан кейін ол Ауғанстанға оралып, үй қамауына алынды. 1982 жылы оған емделу үшін шетелге баруға рұқсат берілді және Пакистан оған баспана бергеннен кейін, 1991 жылға дейін АҚШ-та тұрды, сосын Пешаварға көшті. Абдул Рахман Пажвак 1995 жылдың 8 маусымында Пешавардағы Хаятабадта қайтыс болды. Ол Ауғанстанның Нангархар провинциясындағы Сурх жолындағы Багвани ауылында болған. Ысқырық (құрметті атау) Абдур Рахман Пажвак (1919–1995) дәстүрге адал паштун отбасында дүниеге келді, бірақ Пажвакқа жас кезінде еркін дамуына жеткілікті мүмкіндік берілді. Ол атақты ақын және жазушы ғана емес, сонымен қатар халықаралық аренада құрметке ие болған табысты дипломатқа айналды.
Ерте өмір
Абдурахман Пажвак 1919 жылдың 7 наурызында Кабулдың оңтүстігіндегі тарихи Газни қаласында дүниеге келді. Ол балалық шағын дәстүрлі отбасылық ортада өткізді, ішінара Нангархар провинциясының Бағбани ата-бабалар ауылында, ішінара Кабул қаласында өмір сүрді. Отбасы Газниден Кабулға, ал Кабулдан әкесінің қызметтік тағайындамасына сәйкес, Ауғанстанның шығысындағы Нангархар провинциясының Ходжани ауданына, Сурхруд ауданындағы ата-бабалар ауылының жанына көшіп барды. Пажвақтың ата-бабалары Маруф Келдің белгілі бір руының ұрпақтары болды, олардың тамыры Гилзай конфедерациясының Ахмадзай тайпаларына дейін жетеді. Пажвак паштундар мекендейтін дәстүрлі аймақта өсті, онда Пажвак отбасының ұрпақтары жер иелері, педагогтар және мемлекеттік қызметкерлер ретінде танымал болды. Пажвақтың әкесі және үлкен ағасы, судья Хафизулла Хан, Пажвақтың мінез-құлқының, тәрбиесі мен білімінің қалыптасуына үлкен үлес қосты. Пажвақтың марқұм әкесі, судья Абдулла Хан, Ауғанстанның Жоғарғы сотының бас судьясы болған кезде, 1929 жылы Хабибулла Калакни және оның ізбасарлары астана Кабулды басып алды. Калакани кез келген жаңалықты қабылдамады, реформашы Аманулла Ханды тақтан бас тартуға мәжбүрледі және тақты өзіне тартып алды. Пажвақтың әкесі, судья Абдулла, узурпаторға қарсы қарсылыққа қосылды және анархия мен хаос арасында Пажвақтың прогрессивті үлкен ағасы, судья Хафизулла, ол судья болып тағайындалған Шомалиде белгісіз анархистердің қолынан қаза тапты. Хабибулла Калаканидің аралық билігі аяқталғаннан кейін Пажвак Ауғанстандағы алғашқы танымал заманауи мектептердің бірі болған Хабибия орта мектебіне оқуға түсті. Бұл мектепте XX ғасырда елдің білімді, ашық ойлы элитасының бір бөлігі тәрбиеленді. Пажвақтың Кабулдағы ұстаздарының арасында екі көрнекті ақын-ғалым болды: Хабибия орта мектебінде сабақ берген Суфи Абдулхақ Битаб (1887–1969) және Пажвақтың жартылай уақытты жеке мұғалімі болған Устад Халилулла Халили (1909–1985). Нәтижесінде, Пажвак пен оның он жыл үлкен мұғалімі Устад Халили арасында өмір бойы достық қарым-қатынас орнады. Бұл кезде ақын-лауреат Битаб пен білімді ақын және дипломат Халилидің дари тіліндегі әдеби шығармалары кеңінен танымал болды. Бұл да алғашқы тілі пашту болған Пажвақтың персі тілінің нәзік тұстарын сезіне білетін дари тіліндегі жазушы ретінде ерекшеленуінің басты себебі болды. Мектепте ағылшын тілі шет тілі ретінде оқытылды, бұл өз кезегінде Пажвақтың дипломатиялық мансабында маңызды рөл атқарды. Ағылшын тілін білуі оған жас кезінде-ақ пайдалы болды, бұл оған ағылшын тіліндегі авторлардың шығармаларын оқуға және дари тіліне аударуға мүмкіндік берді. Пажвақтың алғашқы өлеңдері мен очерктерінің шашыраңқы үзінділері 1930 жылдардың бірінші жартысында Ауғанстан баспасөзінде жарияланды. Сол кезде жас әдебиетшілер әр түрлі псевдонимдер қолданды: алдымен Вафа, содан кейін Марлау, ақырында Арманжан. Тек 1930 жылдардың соңында ғана жас әдебиетшілердің пазвак деген псевдонимге тоқталуына келісті, ол дари және пушту тілдерінде "эхо" дегенді білдіреді. Жоғары мектептен кейін Пажвак медицинаны оқуға жіберілді, бірақ осы салаға қызығушылығының болмауы және отбасының асыраушысы болған әкесінің қазасы салдарынан оқуын тоқтатуға мәжбүр болды. Ол өзінің мансабын Кабул әдеби бірлестігінің академиялық институты "Анжуман и Адаби и Кабул" үшін ағылшын тілінен аудармашы болып жұмыс істеуден бастады. Пажвак кейіннен Ауғанстанның ақпарат және баспасөз секторында мансап құрды, жоғары стандартты маңызды баспасөз жұмысын жасаудың қиындықтарын қабылдады. Осы уақыт аралығында Пажвак пен оның әріптестері мемлекеттік цензураның салдарынан пайда болған зияткерлік шектеулер сериясымен күресті. Пажвакты оның жоғары тұрған адамы Аллама Салахуддин Салжуки (1895/97–1970) қатты таңғалдырды. Жас таланттарға белсенді қолдау көрсеткенімен танымал ғалым, философ, дипломат және әдебиетші Салжуки Баспасөз және ақпарат басқармасының президенті болды. Ол Пажвақтың тәуелсіз ойлауын, өзін-өзі ұстануын, барлық нәрсеге сын көзқараспен қарауын бағалады. 1950 жылдардың ортасына жататын жеке хат-хабарларында Салжуки Пажвақты "Сіздің қаламнан ағып жатқан қорқынышты жазуды бір жағына қалдырмауға" шақырады! Пажвак сол кезде маңызды "Ислах" газетінің бас редакторы, кейін Ауғанстанның халықаралық Бахтар ақпарат агенттігінің директоры болып жұмыс істеді, кейін Пашту Академиясының директоры лауазымына ие болды. 1943 жылы Пажвак баспалардың бас директоры болды және Ауғанстан баспасөзі мен ақпарат секторының барлық операциялық жағын басқарды. Пажвак 1940 жылдардың ортасында осы лауазымнан кетті, көптеген себептердің бірі жаңадан шығарылған баспасөз заңына деген қатаң қарсылығы болуы мүмкін, ол баспасөз және зияткерлік еркіндікті шектеді.
Саяси мансап
Пажвак 27 жасында дипломатия әлеміне қадам басты. Алғашқыда ол баспасөз атташесі болып жұмыс істеді, бірақ елшіліктің басшылығымен пікір келіспеушілік, оның мүшелерінің барлығы биліктегі патшалық отбасының құрамында болуы, сыншыл ойшыл Пажвакты Ауғанстан үкіметінен тыс жұмыс іздеуге мәжбүр етті, соның нәтижесінде Монреальдегі Халықаралық Еңбек Ұйымына (ХЕҰ) орналасты. Ауғанстан үкіметі көп ұзамай Пажвакты мемлекеттік қызметке қайта оралып, саяси және әдеби қабілеттерін Кабулдағы Сыртқы істер министрлігінде пайдалануға шақырды. 1946 жылдың 19 қарашасында Ауғанстан Корольдігі Біріккен Ұлттар Ұйымына толыққанды мүше болып қосылды. Пажвак 1947 жылы Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас Ассамблеясының отырыстарына алғаш рет қатысты және одан кейін мұндай жиналыстардың тұрақты қатысушысы болды. 1958 жылы Ауғанстан делегациясының қарапайым мүшесі ретінде бастап, ол 1972 жылға дейін Біріккен Ұлттар Ұйымында Ауғанстанның елшісі қызметін атқарды, бұл қызметте үлкен жетістіктерге қол жеткізіп, зор құрметке ие болды. Біріккен Ұлттар Ұйымындағы қызметі барысында Пажвак Біріккен Ұлттар Ұйымының ұйымдық мақсаттарына жетуге маңызды үлес қосты. Сонымен қатар, Пажвақтың қажырлы еңбегі мен құлшынысы БҰҰ-ның түрлі саяси және дипломатиялық деңгейлерінде елеулі із қалдырды. Нәтижесінде, Пажвак 1963 жылы Женевада Біріккен Ұлттар Ұйымының Адам құқықтары жөніндегі он тоғызыншы комиссиясының президенті болып сайланды. 1966 жылы Нью-Йоркте Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас Ассамблеясының президенті болып сайланды. Одан бөлек, Пажвак бірнеше комитеттерге басшылық етті және халықтар мен ұлттардың өзін-өзі анықтау принципін Адам құқықтары жөніндегі жалпы декларацияда бекітілген халықаралық міндетті құқыққа көтеруде маңызды рөл атқарды. Біріккен Ұлттар Ұйымының фактілерді анықтау және ерекше миссияларының жетекшісі ретінде ол маңызды, саяси тұрғыдан күрделі тапсырмалармен және тергеулермен танысты. Пажвак Біріккен Ұлттар Ұйымының әлемнің ең жақсы үмітін іске асырудың арнасы ретінде қызмет ететінін және оның әлемдік аренадағы саяси процестердегі қақтығыстар мен әділетсіздіктерді шешудегі маңыздылығын сезінді. 1968 жылы Пажвак У Тхантты алмастыруға мүмкіндік бар деп есептелді, ол бір мерзім бойы тағы бір мерзімге үміткер болуды ойлап, БҰҰ Бас хатшысының жоғары лауазымын атқаруды күтті. 1950 және 1960 жылдары халықаралық саяси аренада Батыс державалары мен Шығыс блогының қарама-қарсылығы басым болған кезде, одақтаспаушылық қозғалысы мемлекеттері әлемдік сахнада үшінші күш ретінде пайда болды. Ауғанстан осы қозғалыстың негізін қалаушы мүшелерінің бірі болды. Өз елінің жалғыз өкілі ретінде Пажвак қозғалыстың алғашқы кезеңдерінен бастап, оның ресми құрылуына дейін, қозғалыстың толыққанды қалыптасу кезеңіне дейін оның ең маңызды конференцияларына үнемі қатысты. Одақтаспаушылықтың белсенді жақтасы ретінде танымал Пажвак осы қозғалыстың ардагерлерінің қатарында саналады. 1950 және 60-жылдары Пажвак өзі АҚШ және Швейцарияда жұмыс істеген кезде, оның маңызды еңбектерінің кейбіреуі Кабулда жарық көрді. 1957 жылы "Афсанаха йи Мардум" ("Халық әңгімелері") атты әңгімелер жинағы жарық көрді. Неоклассикалық стильде жазылған екі поэзия жинағы, "Чанд Шир аз Пажвак" ("Пажвак өлеңдерінің таңдауы") және "Гулха и Андиша" ("Ой гүлдері") бірнеше жылдан кейін, 1963 және 1965 жылдары жарық көрді. Пажвақтың көптеген жазбалары дари тілінде жазылған және олар алғаш рет екі онжылдықтан кейін жаңа баспа толқынының бір бөлігі ретінде басылып шықты. 1963-1973 жылдар аралығындағы салыстырмалы демократиялық кезеңде Кабулда ішкі саяси өзгерістер болды, соның ішінде алғаш рет патшалық емес премьер-министр тағайындалды. 1964 жылғы Конституция Батыс үлгісіндегі парламенттік жүйенің белгілерін көрсетті, демократиялық бостандықтарды, соның ішінде еркін сайлау, еркін парламент, пікір бостандығы және саяси партиялар құру бостандығын ұсынды. Демократияның өте баяу дамуынан пайдаланғандар солшыл топтар мен ұйымдар болды. Кабул көшелерінде, әсіресе солшыл студенттер мен өздерінің студенттік жақтастары бар исламшылдардың шағын тобы арасында қақтығыстар болды. Үкімет екі тарапқа да қатаң шаралар қолдануға тырысты. Сол кездегі Ауғанстан үкіметінің басшылары Пажвақтың ақылдылығын ескере отырып, оны шетелге жіберуді жөн көрді және оның саяси тәуелсіздігі мен Ауғанстанның ішкі саясатына қатысты басқа көзқарасы болғандықтан, оны Кабулда көруге асықпады. Пажвак халықаралық аренада өркендегенмен, ол 1960 жылдары Нью-Йоркте демократияның күрт жылдарын алыстан ғана бақылады. Ол сол кезде жазған өлеңдерінің кейбіреулері жаңа стильде (сабк и жадид) жазылған және әлеуметтік, демек, сыншыл тақырыптарды қамтыды. Пажвак Ауғанстанның болашағына үлес қосуға құштар болды, бірақ оның принципиалды ұстанымдары мен мықты мінезі Ауғанстандық шенеуніктерге де, тақ мүддесін қорғайтындарға да ұнамады. Пажвак көптеген уақыттарда Ауғанстаннан тыс жерде болды және ішкі саяси жағдайды қалыптастыруда белсенді рөл атқару мүмкіндігіне ие болған жоқ. Пажвақтың либералдық және прогрессивтік көзқарастары, пікір бостандығын жақтауы, азаматтардың белсенді саяси қатысуын қолдауы және адам құқықтарын қорғауы, әсіресе зиялылар арасында жақсы қабылданып, құнарлы топыраққа түсті. Пажвақтың көзқарастары биліктегі элитаға қауіпті екені анық болды. 1963 жылы жаңа Ауғанстан Конституциясы дайындалып жатқанда, Пажвак (сол кезде Женевада Біріккен Ұлттар Ұйымының Адам құқықтары жөніндегі комиссиясының президенті қызметін атқарып жүрген) король Захир Шахтан Конституцияға қатысты өз пікірін білдіру үшін Кабулға оралуын сұрады. Бірақ кейіннен Пажвак жазған пікірлері Конституцияның баптарын талқылайтын комиссияға тіпті жетпегенін сенімді дерек көзінен білді. 1973 жылы Дауд Хан қан төгілмейтін төңкеріс арқылы билікке келгенде, Ауғанстан армиясының солшыл және Мәскеуге жақын топтарының қолдауына ие болды, ол Ауғанстанның ұлттық қауіпсіздік мүдделерін ілгерілету үшін Пажвақты арнайы елші ретінде пайдаланды. Бірақ 1973-1978 жылдар аралығындағы республикалық кезеңде Пажвакқа ішкі Ауғанстан істерінде басшылық қызмет атқару мүмкіндігі тағы да берілмеді. Жаңа республикалық Конституция бекітілгеннен кейін бір партиялық жүйе орнатылды, Пажвак үміттене бастағаннан қарамастан. Пажвак елден тыс қалды, 1970 жылдарда Ауғанстаннан алыс, Бонн, Дели және Лондон қалаларындағы Ауғанстан елшіліктеріне жетекшілік етті.
Отставкадан кейінгі өмір
1978 жылғы 27 сәуірде Мәскеуге жақын әскери шенеуніктер мен Ауғанстан Халықтық Демократиялық партиясының (АХДП) мүшелері тарапынан қанды төңкеріс жасалды. Бұл төңкеріс Ауғанстанның егемендігі мен тәуелсіздігін күлдетіп, Кремльге Ауғанстанға тікелей әсер етуге жол берді. Кабулдегі төңкеріс туралы хабарды естіген соң, Пажвак Лондондағы Ауғанстан елшісі қызметінен қанағаттанбай, өз еркімен елге оралды, бірақ үй қамауына алынды. Жаңа коммунистік билік иелерінің, яғни Нұр Мұхаммед Тараки мен Хафизулла Әминнің бұйрығымен тазарту науқандары басталды, бұл науқандар ел бойынша үрейдің толқындарына айналды. АХДП-мен қатысы жоқ көптеген ауғандықтар қаза тапты. 1979 жылдың соңында Таракині өлтірген Әмин кеңестік тараптан құлатылып, Бабрак Кармал жаңа билеуші ретінде тағайындалды. Пажвак кеңес әскерлерінің басып кіруіне қатысты ойларын "Қызыл Армия" атты өлеңінде білдірді. Пажвак үшін Ауғанстан Демократиялық Республикасының зорлықпен жүргізген диктатурасы мен Ауғанстанды Қызыл Армияның басып алуы халық арасындағы наразылықтың күшеюіне себеп болды. Ол өз көзімен жоғары сынып оқушыларының наразылық акцияларын көрді. 1980 жылдың 9 сәуірінде мектептің соңғы курсында оқыған Нахид Сахедтің қазасына қатты қайғырған Пажвак кейіннен "Шейіт Нахид Саидқа, оның қарындастарына және Қызыл Армияға қарсы күрескен барлық ауған әйелдеріне" арналған өлеңдер жинағын жариялады. Бастапқыда коммунистерден алшақтап, Пажвак жасырын түрде "Шабнама" атты саяси үнпарақтарды жазып, түнде таратып, қарсылық қозғалысына қосылды. Кейіннен ол коммунистік билеушілерге және Кеңес әскерлерінің Ауғанстанды басып алуына қарсы ашық күресті бастады, бұл әрекеттер ұлттардың құқықтарына қайшы келді. Пажвак шетелде өткізген ұзақ жылдар бойы денсаулығымен байланысты көптеген қиындықтарға тап болды. Туған жерінен алыс болған Пажвактың ойлары мен сезімдері елдің қазіргі және болашақ жағдайына қатысты болды, ол өз елінің тұтқындалған халқы үшін күйінді. Ол өзінің ауырлығы мен қайғысын әдеби шығармалар арқылы жеткізді. Пажвак қарсылық күресі кезінде де ешқандай саяси көшбасшыға, партияға немесе идеологияға қосылмады және үгіт-насихат мақсатында пайдаланудан қалай сақтану керектігін жақсы білді. Ол өз Отаны үшін мақсатын былай формулировкалады: "Мен үшін осы қасиетті жиһадтың мақсаты – толық тәуелсіздік, бостандық, адам құқықтары, Ауғанстанның шетелдік агрессорлардың билігінен немесе олардың билік ету қаупінен қорғалуы, коммунизмді жою, ислам мен әлеуметтік әділетті нығайту және елдің мұсылман халқының тілегіне сәйкес Ауғанстанның өзін-өзі анықтау құқығын орнату." Пажвак Біріккен Ұлттар Ұйымына ұсынған алдымен ойластырылған тұжырымдамасы Ауғанстанның барлық топтарын, фракцияларын, партияларын және тұлғаларын біріктіріп, оларды ортақ жолмен жүргізуге және келіссөздер үстеліне жиналуға шақыратын. Бұл идеяға қарсы тұрған нәрсе – ауғандықтардың бірлігінің жоқтығы болды, бұл ішінара сыртқы күштердің ықпалымен, ішінара ішкі келіспеушіліктердің нәтижесінде туындады. Пажвак шетелдік араласуды, әсіресе Ауғанстан мәселесінде Пәкістанның күмәнді рөлін, сондай-ақ Женева келісімдері (1988) кезінде Ауғанстан қарсылық қозғалысы өкілдерінің қатыспауы Ауғанстанда тұрақты бейбітшілік орнатуға жасалған тыйырманың маңызды кемшіліктері ретінде сынады.
Соңғы жылдары және өлімі
Пажвақтың жер аударылудың соңғы жылдары ерекше қиын және көңіл көншіл болды. 1989 жылдың 15 ақпанында бір кезде 100 мың сарбазды құраған Қызыл Армия әскерлерінің соңғы контингенті шығарылғаннан кейін, Ауғанстанның бостандық күресі азаматтық соғысқа ұласты, бұл зор құрбанды талап етті. Пажвақтың ұзаққа созылған сырқаты қатерлі ісік екені анықталды. Ол 1995 жылдың 8 маусымында таңертең Пешавар қаласында, әйелі қайтыс болғаннан кейін бірнеше ай өткен соң дүние салды. Оның мәйіті туған жеріне қайтарылып, Нанграхар провинциясының Суркрод ауданындағы Бағбани атамекендік ауылына жерленді.
Жеке өмір
Ол Ниаматулла Пажвактың қарындасы, Ауғанстан саяхатшысы, Дауд хан үкіметінде Білім министрі қызметін атқарған. Абдул Рахманның немересі – ауған ақыны Парвин Пажвак.
Пажвактың прозасы
Пажвақтың прозалық шығармалары да сан алуан және оларды келесі топтарға бөлуге болады: біріншісі – деректі жазу (ғылыми емес мәтіндер), екіншісі – эстетикалық жазу (немесе көркем мәтіндер). Пажвак жазған деректі емес көркем шығармалар қатарына Ауғанстан туралы жалпы кіріспелік туындылар мен «Паштунистан» мәселесі, мысалы, «Ауғанстан: ежелгі Арияна» және «Паштунистан мәселесі» кіретін шағын серия жатады. Бұл кітапшалар 1950 жылдары Лондондағы Ауғанстан елшілігінің ақпарат бюросы – БАҚ бөлімі тарапынан жарық көрген. Мәтіндер ағылшын тілінде жазылған және олардың мақсаты батыс оқырмандарына аталған екі тақырып бойынша ақпарат көзі ретінде қызмет ету. Пажвак паштували (паштундар арасында бүгінге дейін сақталған ежелгі мінез-құлық кодексі) туралы зерттеу мәтіні және бірқатар журналистік жазбалар 1930 және 1940 жылдарға жатады. Соңында, Пажвак кеңестік билік тұсындағы Ауғанстандағы саяси жағдай туралы ой-пікірлерін «Музакират и Жанев» («Женева келіссөздері») атты еңбегінде білдірген, ол 1980 жылдардың соңында Ауғанстанда жарық көрген. Пажвак көркем прозаның көрнекті жазушысы болған. Оның кейбір прозалық туындылары, мысалы, «Афсанаха и Мардум» (1958) жинағына енген әңгімелер жарияланған, ал прозалық жазбаларының басқа үлгілері әлі жарияланбаған. 2006 жылы Кабулда Пажвақтың «Жолаушы» және «Әйел» атты екі әңгімесі жарық көрді. «Әйел» атты кітапшада осы әңгімелердің ағылшын тіліндегі аудармасы да бар. [17] Пажвақтың көркем әдебиетіне бірқатар драмалар кіреді, бірақ мәтіндердің көп бөлігі әңгімелер жанрына жатады, оның ішінде қысқа әңгімелер мен повестьтер. Драмалар, қысқа әңгімелер (дастан и кута) және повестьтер (навил) батыс әдебиетінен бастау алған, бірақ қазіргі таңда қазіргі ауған прозасының (наср и адаби) бекіген бөлігіне айналған. Бұл әдебиет жанрының бастаулары ХХ ғасырдың басына, Махмуд Тарзидің (1865–1933) журналистік және әдеби еңбектерінен маңызды әдеби серпіліс алған кезге дейін жетеді. Тарзидің ықпалды газеті «Серадж әл Ахбарда» батыс әдебиеті мен оның түрлі жанрлары мен бағыттары туралы тұрақты түрде жариялаған мақалалары ауған әдебиетшілерінің назарына ғана емес, олардың шығармашылығына да зор әсер еткен. Осылайша, проза жазудың жаңа формалары біртіндеп әдебиетке еніп, Пажвак дәстүрлі проза стилінен бас тартып, мысалы, шығыстың көркем метафоралық прозасын шектеулі қолдануы және жазу стилін реалистікке бұруы Тарзидің қазіргі прозаның маңызды критерийлері деп атағандарымен үйлеседі. Кейбір әңгімелерде Пажвак кейіпкердің терең ой-сезіміне ден қойып, адам мен оның ішкі әлемін баяндаудың ортасына қояды. Пажвак драма, әңгіме және повесть жазған алғашқы ауған әдебиетшілерінің бірі болды. Оның мәртебесі мен үлесін мойындап, Саид Хашматулла Хоссейни Ауғанстандағы қазіргі дари әдебиеті туралы зерттеуінде Пажвақты «ауғандық қысқа әңгімелер жазудың негізін қалаушысы» деп сипаттаған. [18] Пажвақтың көптеген прозалық туындылары ауған фольклорының бай репертуарына сүйене отырып, оның осы жанрға деген құштарлығын көрсетеді. Пажвақтың әңгімелерінде көбінесе ауылдың шұғыласыз ландшафты басты фон ретінде бейнеленеді, ал Иран мен Үндістан аймақтары кейде екінші планда пайда болады. Бұл соңғы жайт, тарихи тұрғыдан алғанда, осы елдердің арасындағы шекаралар өзгеруге бейім болғандығын ескерсек, түсінікті. Пажвақтың прозалық туындыларының көп бөлігі қысқа туындылардан тұрады, онда сюжет көбінесе ерекше оқиғадан басталып, күрделене түседі. Әңгімелерде романтикалық элементтер жиі кездеседі. Туындылардың тақырыптық репертуарына тарихи, фольклорлық, әлеуметтік-сыни, кейде психологиялық және философиялық мәселелер кіреді. Оқиғалар желісінде ауғандардың батылдығы, отанға деген сүйіспеншілік, пуштундардың қайғысы немесе әр түрлі әлеуметтік топтан шыққан екі жастың махаббаты сияқты тақырыптар жиі кездеседі. Пажвақтың пашту тіліндегі прозасының көп бөлігі, оның ішінде шамамен алты қысқа әңгіме мен драма әлі жарияланбаған. Пажвак сондай-ақ шетелдік әдебиеттерді дари тіліне аударған. Ол, көбінесе ағылшын поэзиясынан, деректі мәтіндер мен көркем әдебиеттерді аударған, олардың кейбіреулері Ауғанстанда жарық көрген, ал қалғандары жарияланбаған. Пажвак Дәуіт патшаның Забур жырларын (урду тілінен), Халил Гибран, Рабиндранат Тагор, Лорд Байрон, Джон Китс, Генри Уодсворт Лонгфелло, Рейнольд А. Николсон, Уильям Питт Рут және Жак Превердің шығармаларын (француз тілінен) аударған. Сонымен қатар, Пажвак Иоганн Вольфганг фон Гёте, Уильям Шекспир, Джордж Бернард Шоу және Виктор Гюгоның шығармаларынан таңдамалы өлеңдер мен үзінділерді аударған. Жарияланған аудармалардың арасында Халил Гибранның «Пайғамбар» және үнді автор Рабиндранат Тагордың, әдебиет бойынша Нобель сыйлығының иегері «Бағбан» кітаптары бар.
Many of Pazhwak's prose writings drew on the rich repertoire of Afghan folklore, revealing Pazhwak's preference for this genre. The austere landscape of often serves as the main backdrop in Pazhwak's stories while Iranian and Indian regions also occasionally appear as secondary backdrops. This latter aspect makes sense given that historically the borders between these countries have been shifting and fluid. Pazhwak's prose writing is almost entirely made up of short pieces in which the plot, often triggered by an unusual incident, follows an increasingly steep line of development. It is typical of the stories that romantic features are quite often added to them. The stories’ repertoire of themes includes historical, folkloric, socially critical and sometimes psychological and philosophical matters. A series of motifs, for example the bravery of Afghans, love for the homeland, the pathos of the Pashtuns, or the love between two young people from different social backgrounds run through the stories. Most of Pazhwak's prose in Pashto language remains unpublished, including half a dozen short stories and dramas. Pazhwak also translated foreign literature into Dari. He translated, frequently from English poetry, factual texts and fiction some of which were published in Afghanistan while others remain unpublished. Pazhwak translated the Psalms of King David (from Urdu) and the works of Khalil Gibran, Rabindranath Tagore, Lord Byron, John Keats, Henry Wadsworth Longfellow, Reynold A. Nicholson, William Pitt Root and Jacques Prévert (from French). Additionally, Pazhwak translated selected poems and fragments from the works of Johann Wolfgang von Goethe, William Shakespeare, George Bernard Shaw and Victor Hugo. Among the translations that were published were Pishwa (‘The Prophet’) by Khalil Gibran and Baghban (‘The Gardener’) by the Indian author and winner of the Nobel Prize for literature, Rabindranath Tagore.