Кіріспе

Қытайдың оңтүстігіндегі музыканың елдегі қалған бөліктерінен ерекшеленетін көптеген ерекшеліктері бар. Мысалы, көптеген халық әндерінде тек үш нота ғана қолданылады. Бұл аймақта Чжуан, Мяо, Шэ және Тай сияқты этникалық азшылықтардың көптеген өкілдері тұрады. Линнань (嶺南) – Гуандун, Гуанси, Хунань және Цзянси провинцияларын қамтитын Оңтүстік Қытай жерлеріне қолданылатын жалпы атау. Бұл аймақ, ежелгі Наньюе мемлекетінің отаны, Байюэ тайпаларымен қоныстанған, олар қытай мәдениетінің орталығы – Чжуньюань аймағымен аз байланыста болған «жабайылар» деп есептелген. Б.з.д. II ғасырында бұл аймақ Орта Мемлекетке қосылды.

Фуцзянь

Фуцзянь (福建) – Қытайдың таулы жағалау провинциясы. Оның провинциялық астанасы Фучжоу, ал Куанчжоу 7-шы ғасырда, Суй және Тан дәуірлері арасындағы кезеңде маңызды порты болған. Маңызды теңіз сауда жолында орналасқандықтан, ол алыс мәдениеттердің элементтеріне арна болды. Осының нәтижесінде қазіргі таңда нгуан музыкасы деп белгілі болған музыка пайда болды, ол бүгінде көптеген архаикалық ерекшеліктерін сақтап келеді. 17-шы ғасырдан бастап Хокло халқы Фуцзяньнен Тайваньға көшіп, өздерімен бірге халық музыкасын, сондай-ақ бейгуан және нгуан сияқты, әуесқой клубтарда оқытылатын ритуалдық аспаптық және опералық формаларды алып келді. Осындай тектің үлкен тобы Малайзия, Гуандун, Гонконг, Филиппин, Сингапур, Бирма, Таиланд және Индонезияда да кездеседі, онда оларды көбінесе Хоккьин ("Фуцзянь" Минь Нань тілінде) деп атайды. Сингапурда екі нгуан қауымдастығы бар, ал бұрын Филиппинде бірнешеуі болған: Tiong Ho Long Kun sia әлі де активті. Ганг а Цуй және Хан Тан Юэфу нгуан ансамблін шетелде танымал етті. Quanzhou Nanguan музыка ансамблі 1960-шы жылдардың басында құрылды, ал 1990 жылы Fuzhou халық музыкасы ансамблі құрылды. Шифан (十番) – Аждаһа фонарь биін сүйемелдейтін соққылы музыканың бір түрі. Фуцзяньнен келген труппа Цинь әулетінің императоры үшін би билегені белгілі. Уақыт өте келе, ішекті және үрмелі аспаптар қосылды. Чанхэ (禪和) – Буддизмнің Чанхэ мектебінен пайда болған, қоңыраулар мен барабандар сияқты соққылы аспаптармен сүйемелденген ән айтудан туындаған музыка. 1920-шы жылдардың басында үрмелі және ішекті аспаптар қосылды.

Гуандун

Гуандун шиаоку – Жемше өзені дельтасы аймағында, Гуанчжоу (Кантон) қаласының төңірегінде қалыптасқан сижу (камералық музыка) дәстүрі. Қазіргі заманда Гуандун Гуандун музыкасы (кейін Гуандун халық әуендері) арқылы танымал, ол 1920 жылдары Жемше өзені дельтасында пайда болған кезде аймақтың халық операларына сүйемелдеу ретінде пайдаланған бірнеше жергілікті халық музыкасы стильдерінің (мысалы, куньцю операсы) синтезі болып табылады. 1960 жылдарға қарай ол гаохудың жетекшілігімен, руан, цинцин, янцин, саньсянь, юэху және түрлі үрмелі (хоугуан немесе саксофонды қоса) және соқпалы аспаптардан тұратын аспаптар ансамблі форматына жетті. Бұрын иілген аспаптар, мысалы, эрсянь және тицинь қолданылған. Белгілі гаоху орындаушысы Лю Вэнчэннің (吕文成, 1898–1981) шығармалары әлі де аса танымал. Чаочжоу (Тэочеу) музыкасы (潮州音乐) – Тэочеу скрипкалық музыкасы (潮州弦诗), Тэочеу гонгі мен барабаны (潮州大锣鼓) және Чаоян флейта музыкасы (潮阳笛套) сияқты түрлерін қамтиды. Чаочжоу гучжэні (潮州古筝) – оңтүстік гучжэнь отбасының маңызды мүшесі саналады. Хака төбе әндері ( ) – Гуандун аймағына тән «тау әні» (шаньгэ, 山歌) түрі. Олардың тақырыптары махаббаттан бастап жеке мінез-құлыққа дейін алуан түрлі. Сүйіспеншілікке шақыру үшін қолданылған бұл әндер, сонымен қатар алыстан хабарласу құралы ретінде де пайдаланылған. Хака төбе әндерін басқалармен байланыс үшін немесе өзін-өзі көрсету үшін кездейсоқ құрастыруға болады. Әннің мәтінінде ойын немесе жарыс түрінде жұмбақтар болуы мүмкін, ал жарысқа қатысушы осыған ұқсас әуенмен жұмбаққа жауап береді.

Гуанси

Джин халқы дуксянкин (独弦琴, пиньин: dúxiánqín; lit. "бір жіпті цитра") деп аталатын аспабымен танымал, ол тек бір жіпті аспап, және 8 ғасырға дейін жетеді деп есептеледі. Вьетнам тілінде đàn bầu деп аталады. Чжуан халқы баин (八 音) аспаптар ансамблімен белгілі, оған магуху, туху, хулуху, сансян, барабандар, қоңырлар және басқа да аспаптар кіреді. Гуанси Чжуан автономиялық аймағының ең танымал қазіргі заманғы музыканты – Лиу әпке, ол 1960 жылдардағы фильмнің басты кейіпкері болды, бұл фильм Гуанси мәдениетін әлемге таныстырды.

Гуйчжоу

Гуйчжоудың халықтық дәстүріне 1950 жылдары Қытайға таралған "Қызыл гүл" әні кіреді. Бұл ән Буйи халқынан шыққан. Шуй халқы лушенг, қола барабандар және мүйіздер сияқты аспаптарды пайдаланады.

Хака

Хака халқының музыкасы Цзянси, Фуцзянь және Гуандун провинцияларында таралған. Хака музыкасы көркем және тыныш мінезді, және толығымен пентатоникалық болып табылады.

Қытайдың оңтүстігіндегі опера

Цзянсидің опералық мұрасы Пекин операсының қалыптасуында маңызды рөл атқарды. Кантон операсы – Гуандун провинциясының опералық стилі, бірақ 500 жылдан астам тарихы бар Чаочжоу операсы (潮劇), жергілікті халық билері мен жырларға негізделген, Сунь әулеті кезінде пайда болған Наньси операсының ықпалымен өзінің ерекше стилін қалыптастырды. Оның мелодиялары әдемі әрі құлпыналы, жергілікті колоритке толы. Хорлық қосымшаның ежелгі түрі әлі де ерекшелік сақтайды. Чаочжоу операсында клоундар мен әйел рөліндегі актерлер ең ерекше тұлғалар болып табылады, ал желпуішпен ойын және акробатикалық шеберліктер басқа өнер түрлеріне қарағанда жақсы көрінеді. Гуйджу (桂剧) – Гуанси провинциясының туған жердегі операсы, провинцияның солтүстік және шығыс бөліктерінде, әсіресе осы жанрдың атымен аталған Гуйлинь қаласының маңында кең таралған. Ол Пекин операсына ұқсас, бірақ қытай тілінің Гуйлинь диалектісінде орындалады.

Қытайдың оңтүстігіндегі музыкалық іс-шаралар

Фуцзянь провинциясының Музыка және би фестивалі, Фучжоу қаласының Байхуа өнер және мәдениет фестивалі бар. Сямэнь және Кванчжоу қалалары адамзаттың ауызша және материалдық емес мұрасының шедеврлері ретінде танылу үшін ЮНЕСКО-ға өтініш білдірді. Гуандун провинциясының музыкалық мекемелеріне Гуандун халықаралық жазғы музыка фестивалі кіреді.