Кіріспе
15931603 Тюдорларға қарсы ирланд соғысы 1690 жылдардағы соғыс Тоғыз жылдық соғыс, кейде Тирон көтерілісі деп аталады, 1593 жылдан 1603 жылға дейін Ирландияда болды. Бұл соғыс негізінен Тиронның Хью О'Нилл және Тирконнеллдің Хью Ро О'Доннелл бастаған Ирландия конфедерациясы арасында Ирландиядағы ағылшын билігіне қарсы жүргізілді және бұл Тюдордың Ирландияны жаулап алуына жауап болды. Соғыс Ольстер мен солтүстік Коннахтта басталды, бірақ ақырында бүкіл аралды қамтыды. Ирландиялық одақ ағылшын күштеріне қарсы Ирландияда көптеген жеңістерге қол жеткізді, мысалы Клонтибрет шайқасы (1595) және Сары Форд шайқасы (1598), бірақ ағылшындар одаққа және олардың испан одақтастарына қарсы маңызды жеңіске жетті. Соғыс Мелифонт келісімінің (1603) негізінде аяқталды. Жеңіп қалған солтүстік иелерінің көбі Ирландиядан қашып кетті (1607 ж.), ешқашан қайтып оралмады. Бұл Гелл Ирландиясының аяқталуы мен Ольстер плантациясының пайда болуына әкелді. О'Нилл мен оның одақтастарына қарсы соғыс Елизавета дәуірінде Англия жүргізген ең үлкен қақтығыс болды. Соғыстың ең ауыр кезеңінде (1600 - 1601) 18000-нан астам сарбаз ағылшын армиясының құрамында Ирландияда соғысты. Ал, ағылшын әскері Голландияға сексен жылдық соғыста бір уақытта 12000-нан аса адамнан құралған емес. Мэтью О'Ниллді Конн өзінің мұрагері етіп тағайындаған, ал Коннның тірі қалған үлкен ұлы Шейн О'Нилл ирландтық танистер әдет-ғұрыптарына сәйкес артықшылықты мұрагер болды. Соғыс аяқталғаннан кейін Шейн Мэтьюді өлтіріп, әкесі қайтыс болғаннан кейін О'Нилл болды. Мэтьюдің бірінші мұрагері Брайан өлтірілгеннен кейін ағылшын билігі келесі мұрагер Хьюді Тайроннан алып шығып, Ховенден отбасында өсірді. 1585 жылғы парламентте Хью О'Нилл Тирон графтығына ағылшын заңына сәйкес туылғаннан бері берілген атақты сұрады. Осыдан бұрын және одан кейін бірнеше жыл бойы Хью О'Нилл Тайронның ескірген бас қолбасшысы Турлоу Лина О'Ниллмен Тайронды басқару үшін соғысты. 1595 жылы Турлоу қайтыс болып, Хьюға "О'Нилл" атағын беруге мүмкіндік берді. Алайда Хью өзінің атағына қарсы шыққан басты бәсекелесін, Шейннің ұлы Хью Гейвелах О'Ниллді аяусыз өлтірді. Оның сондай-ақ, қатарына кірмейтін, өлтірілген қосалқы қолбасшылары болды, мысалы, Киллетраның әміршісі Фелим МакТурлоу О'Нилл. Хью Ро О'Доннеллден, оның одақтасы, Хью О'Нилл шотланд мергендерін (Қызыл аяқ деп аталады) жалдады. Өз аумақтарында О'Нилл өзінің қожайындарынан немесе уисиреттерінен шектеулі әскери қызметке құқылы болды. Ол сонымен қатар өзінің жалгерлері мен асыраушыларын әскери қызметке шақырды және шаруаларды азық-түлік өндірісін арттыру үшін жерге байлады (Кернді қараңыз). Сонымен қатар, ол Ричард Тирелл сияқты басшылардың қол астында ирланд жалдамалыларының үлкен контингенттерін (буанадха деп аталады) жалдады. О'Нилл өз жауынгерлерін қаруландыру үшін Шотландия мен Англиядан мылтық, оқ-дәрілер мен найзалар сатып алды. 1591 жылдан бастап О'Доннелл О'Ниллдің атынан Испанияның Филипп II-мен байланыста болды, олардың ортақ жауына қарсы әскери көмек сұрап, олардың ортақ католиктігін атап өтті. Испанияның көмегімен О'Нилл 8000-нан астам адамды қаруландырып, тамақтандыра алды, бұл Гелл әміршілері үшін бұрын-соңды болмаған жағдай, және оны Ульстерге ағылшын шабуылдарына қарсы тұру үшін жақсы дайындады.
the war of the 1690s
The Nine Years' War, sometimes called Tyrone's Rebellion, took place in Ireland from 1593 to 1603. It was fought between an Irish confederation—led mainly by Hugh O'Neill of Tyrone and Hugh Roe O'Donnell of Tyrconnell—against English rule in Ireland, and was a response to the ongoing Tudor conquest of Ireland. The war began in Ulster and northern Connacht, but eventually engulfed the entire island. The Irish alliance won numerous victories against the English forces in Ireland, such as the Battle of Clontibret (1595) and the Battle of the Yellow Ford (1598), but the English won a pivotal victory against the alliance and their Spanish allies in the siege of Kinsale (1601–02). The war ended with the Treaty of Mellifont (1603). Many of the defeated northern lords left Ireland to seek support for a new uprising in the Flight of the Earls (1607), never to return. This marked the end of Gaelic Ireland and led to the Plantation of Ulster. The war against O'Neill and his allies was the largest conflict fought by England in the Elizabethan era. At the height of the conflict (1600–1601) more than 18,000 soldiers were fighting in the English army in Ireland. By contrast, the English army assisting the Dutch during the Eighty Years' War was never more than 12,000 strong at any one time. Matthew O'Neill had been appointed by Conn as his heir, whereas Conn's eldest surviving son Shane O'Neill was the preferred heir according to the Irish custom of tanistry. After a period of warfare, Shane had Matthew murdered and became O'Neill after his father died. After the murder of Matthew's first heir, Brian, the English authorities spirited the next heir Hugh out of Tyrone to be brought up with the Hovenden family in the Pale. At the parliament of 1585, Hugh O'Neill requested and was granted his English law birthright to the title of Earl of Tyrone. Prior to this and for several years afterwards Hugh O'Neill warred with the aging reigning chief of Tyrone, Turlough Lynagh O'Neill for control of Tyrone. Turlough died in 1595 allowing Hugh to be inaugurated "the O'Neill". Hugh however had also ruthlessly murdered his chief competitor to the title, Shane's son Hugh Gavelagh O'Neill. He also had sub chiefs who wouldn't toe the line murdered such as Phelim McTurlough O'Neill, lord of Killetra. From Hugh Roe O'Donnell, his ally, Hugh O'Neill enlisted Scottish mercenaries (known as Redshanks). Within his own territories, O'Neill was entitled to limited military service from his sub lords or uirithe. He also recruited his tenants and dependants into military service and tied the peasantry to the land to increase food production (see Kern). In addition, he hired large contingents of Irish mercenaries (known as buanadha) under leaders such as Richard Tyrrell. To arm his soldiers, O'Neill bought muskets, ammunition, and pikes from Scotland and England. From 1591, O'Donnell, on O'Neill's behalf, had been in contact with Philip II of Spain, appealing for military aid against their common enemy and citing also their shared Catholicism. With the aid of Spain, O'Neill could arm and feed over 8,000 men, unprecedented for a Gaelic lord, and leaving him well prepared to resist English incursions into Ulster.
Тақ Ольстерге қарай алға жылжиды
1590-шы жылдардың басында солтүстік Ирландия корольдік бақылауға алуды тапсырған лорд-депутаты Фицвильямның назарына түсті. Провинциялық президенттік ұсынылды; лауазымына кандидат Генри Багенал болды, ол Ньюриде қоныстанған ағылшын отаршысы болды, ол Дублин үкіметі тағайындайтын шерифтер арқылы тәж билігін қолдануға тырысты. О'Нилл Багеналдың қарындасы Мейблмен бірге қашып кетіп, ағасының қалауына қарсы үйленді; бұл оқиғаның қайғысы Мейблдің некеден бірнеше жылдан кейін ерте қайтыс болғаннан кейін, күйеуінің немқұрайдылығы мен оның сүйіктілері туралы үмітсіз болған кезде, одан да күшті болды. 1591 жылы Фицвильям Монагандағы Макмахон иелігін бұзған кезде, септаның тұқым қуалайтын басшысы Макмахон ағылшын шерифінің таңбасына қарсылық көрсетті; ол асылып, оның иелігі бөлінді. Фицвильямға қарсы сыбайлас жемқорлық жасалғанын мәлімдеген бірнеше көздер болды, бірақ көп ұзамай осындай саясат Лонгфордта (О'Фарреллдердің аумағы) және Шығыс Брейфниде (О'Рейллилердің Каван аймағы) қолданылды. О'Нилл мен О'Доннелл аумақтарында осыны жалғастыруға тырысудың кез келген әрекетіне қарулы күшпен қарсы тұру керек болды. О'Ниллге қарсы тұрудағы ағылшын күштерінің ең маңызды қиындығы Ольстердің табиғи қорғанысында болды. Жер арқылы оңтүстіктен жүріп келе жатқан әскерлер провинцияға кіретін екі ғана орынды нүкте болды: шығыстағы Ньюриде және батыстағы Слигода - арадағы жер көбінесе таулар, орман, батпақ және батпақтар болды. Слайго қамалы О'Коннор септасының қолында болды, бірақ О'Доннеллден үнемі қауіп төндірді; Ньюриден Ольстердің жүрегіне дейінгі жол бірнеше оңай қорғалатын асулар арқылы өтіп, соғыс кезінде тек қана адам мен ақшаның Тағайындарымен жазалау құрбандығымен сақталуы мүмкін еді. Ағылшынның Ольстерде, 1570 жылдары шағын колония орнатылған Белфаст көлінің солтүстігіндегі Каррикфергус маңында табан тіреуі болды; бірақ бұл жерде де ағылшын үшін қолайсыз жер еді, өйткені Нег көлі мен Бан өзені, оның төменгі бөлігі Гленконкейннің тығыз орманы арқылы өтіп, О'Нилл аумағының шығыс шетінде тиімді кедергі болды. О'Ниллдің артқы жағына ағылшындықтар десанттық шабуыл жасай алатын солтүстік теңіз жағалауындағы порттың болмауы да қиындық тудырды. Ағылшынның стратегиялық жағдайы шотландтық кландардың араласуымен қиындады, олар О'Ниллге сарбаздар мен материалдармен қамтамасыз етіп, жергілікті көмекке деген ағылшындық қажеттілікпен ойнайды, сонымен бірге өздерінің Руттағы (қазіргі Антрим графлығы) аумақтық ықпалына назар аударды.
Соғыс басталды
1592 жылы Хью Ро О'Доннелл ағылшын шерифін, капитан Уиллисті, өзінің территориясынан, Тирконнеллден (қазіргі Донегал графлығының бөлігі) қуып шығарды. 1593 жылы Магуайр Хью О'Ниллдің ағасы Кормак МакБэрон бастаған Тироннан шыққан әскерлермен бірлесіп, Уиллистің Магуайрдың Ферманаг қаласына шериф ретінде кіруіне қарсылық көрсетті. Уиллис Ферманагтан қуылғаннан кейін, Магуайр Макбаронның көмегімен солтүстік Коннахтқа шабуыл жасап, Баллимоте қамалының айналасындағы ауылдарды өртеп жіберді. Магуайр маусым айында Коннахт губернаторы сэр Ричард Бингем бастаған күштермен қақтығысқанда, Коннахтқа одан да амбициялық рейд жасады, бірақ ағылшындар кері тартылды және Магуайр солтүстікке оралғанға дейін Роскомонды толығымен бүлдірді. Жауап ретінде патша әскерлері сэр Генри Багенальдың қолбасшылығымен жиналды, ол Монаганға, содан кейін Ферманаға экспедиция ұйымдастырды, Магуайр мен оның одақтастарын талқандады, 1593 жылдың 11 қыркүйегінде оның комиссиясын алды. Багеналдың қол астында 144 ат, 763 аяқ және 118 ядро болды, О'Нилл оған тағы 200 ат және 1200 аяқ әкелуге тиіс еді. Багенал Ферманаға 22 қыркүйекте кірді және оған төрт күннен кейін О'Нилл қосылды. Ерне өзенін кесіп өте алмай, Багенал мен О'Нилл (өзге-өзге) солтүстікке қарай төменгі Эрне көлінің солтүстік шетіне қарай жүрді. Магуайр Бллэйк кемесінде блокада күштерін орналастырды, бірақ оларды 10 қазанда Бллэйк шайқасында Багенал мен О'Нил жеңді. Бастапқыда О'Нилл ағылшынға көмектесті, өйткені ол өзін Ольстердің лорд-президенті деп атады. Алайда Елизавета I О'Ниллдің қарапайым жер иесі болу ниеті жоқ деп қорқып, оның билігін басып алып, "Ольстердің ханзадасы" болуды армандады. Осы себепті ол О'Ниллге провинциялық президенттік немесе оған Ольстерді патша атынан басқаруға билік беретін кез келген басқа лауазымнан бас тартты. Генри Багенальдің Ольстердің президенті болуына белгі қойылғаны белгілі болғаннан кейін, О'Нилл ағылшын шабуылдары болмай қалмайтынын қабылдады және 1595 жылдың ақпан айында өзінің одақтастарына қосылып, ашық бүлік шығарды. Кейінірек 1595 жылы О'Нилл мен О'Доннелл Испания королі Филипп II-ге көмек сұрап хат жазды және оның вассалдары болуға ұсынды. Филипп өзінің ағайындысы Альбертті Ирландияның ханзадасы етіп тағайындауға ұсыныс жасады, бірақ бұл ештеңе болмады. 1595 жылдың соңында Хью Магуайрдың 1596 жылдың сәуірінде тапсырылуымен келісім жасалды, ал Тайрон Лондондағы королева алдында өзінің мінез-құлқын түсіндіруге уәде берді, бірақ 1596 жылы Филипп II-ден үш испан елшісінің келуі, ерлер мен керек-жарақтармен келісуі бейбітшілікке деген кез-келген мүмкіндікті жойды. 1596 жылы сәттіліксіз армада жүзіп кетті; Ирландиядағы соғыс кең ауқымды ағылшын-испан соғысының бөлігі болды.
Ирландияның Сары Фордтағы жеңісі
Дублин қаласындағы ағылшын билігі көтерілістің ауқымын түсіну үшін ұзақ уақыт қажет болды. 1595 жылы сәтсіз келіссөздер жүргізілгеннен кейін ағылшын әскерлері Ольстерге кіруге тырысты, бірақ дайындалған позицияларда мушкетерлерді қоса алғандағы жаттықтырылған әскерден кері қайтарылды; Клонтибрет шайқасында ауыр жеңілістен кейін келесі жылдары ағылшын шабуылдары кері қайтарылды. 1598 жылы Сары форд шайқасында Армагқа қарай шабуылға ұшыраған 2000 ағылшын әскері қаза тапты. Қалғандары Армагның өзінде қоршалған, бірақ қаладан кету үшін өздері үшін қауіпсіз жолды келісті. О'Ниллдің жеке жауы сэр Генри Багенал армияның қолбасшысы болды және алғашқы ұрыстар кезінде қаза тапты. Бұл сол уақытқа дейін Ирландияда ағылшын әскерінің ең ауыр жеңілісі болды. Жеңіс бүкіл елде көтерілістерге себеп болды, О'Ниллдің жалдамалы жасағы мен Ольстерден келген контингенттердің көмегімен соғыс толық күшпен дамыды. Хью О'Нилл өзінің жақтастарын елдегі әміршілер мен графтар етіп тағайындады, атап айтқанда Джеймс Фицтомас Фицджеральд Десмонд графты және Флоренс Маккарти Маккарти Мор ретінде. Мюнстерде 9 мыңға жуық адам көтеріліске шықты. Мюнстер плантациясы, провинцияны ағылшын отаршылдарымен отарлау, ауыр соққы болды; отаршылар, олардың ішінде Эдмунд Спенсер, өз өмірлерін құтқарып қашып кетті. Тек бірнеше жергілікті қожалар екі жаққа да адал болып қалды, ал адалдықтар кландардағы бөлінулермен күрделіленді. Алайда, елдің барлық бекіністі қалалары мен қалалары ағылшын отаршылдық үкіметінің жағында болды. Хью О'Нилл қабырғалы қалаларды басып ала алмады, оның бүлігіне қосылуға Пэлидің тұрғындарына бірнеше рет ұсыныс жасады, олардың католицизміне және Дублин үкіметі мен провинциялық әкімшіліктерден алшақтауына жүгінді. Алайда, көбінесе көне ағылшындар мұрагерлік келтілік жауларына қас болып қалды. Майн қаласындағы ағылшын бекінісі 1599 жылдың қарашасында он үш ай қоршаудан кейін берілді.
Эсекс графының бұйрығы
1599 жылы Эсекс графының екінші графы Роберт Деверь 17000-нан астам ағылшын әскерімен Ирландияға келді. Ол Ирландияның құпия кеңесінің кеңесін қабылдады, ол Ольстерге шабуыл жасамас бұрын елдің оңтүстігінде гарнизон орнатуды ұсынды, бірақ бұл оның күшін шашыратты және ол оңтүстік Ленстер мен Мунстер арқылы көптеген сәтсіздіктермен аяқталды. Ол өзінің барлық уақытын Ирландияда өткізді, ол жолға шығар алдында оған уәде етілген көлікті күтті, бұл оның Лох-Фойл деген мақсатына жетудің жалғыз тиімді жолы болды; Алайда, Англиядағы әкімшілік тиімділіктің жоқтығы оның жоспарларын бұзды және қажетті жүк жануарлары мен кемелер ешқашан жіберілмеді. Ол ұйымдастырған экспедициялар апатты болды, әсіресе Керлев тауларынан Слайгоға қарай өтетін экспедиция, оны Керлев асуы шайқасында О'Доннелл талқандады. Оның мыңдаған сарбаздары санитарлық талаптарға сай емес гарнизондарда тұрып, тиф және дизентерия сияқты аурулардан қайтыс болды. Ол Ольстерге бет бұрғанда, Эссекс О'Ниллмен келіссөзге кіріп, Лондондағы жаулары қатты сынға алған бітімге келді, бірақ көп ұзамай Елизаветаның "оның үлкен игілігі өскендей, маусымдық жасалғанын" мойындауына қарамастан. Англияға қайта оралуды күтіп, ол 1599 жылы королеваның рұқсатынсыз Лондонға жолға шықты, онда ол сот төңкерісіне қол жұмсау әрекеті кезінде атылды. Ол Ирландияда Лорд Маунтджойдан кейін болды, ол әлдеқайда қабілетті қолбасшы екенін дәлелдеді, бірақ оның үлкен табысы Эссекске жетпеген барлық әкімшілік қолдауды қамтамасыз еткенімен болуы мүмкін еді. Сонымен қатар, Ирландия соғысының екі ардагері Джордж Кереу мен Артур Чичестер Мюнстер мен Ольстерде командалық міндет алды. 1599 жылдың қарашасында О'Нилл Елизаветаға 22 тармақты құжат жіберіп, бейбіт келісімге қатысты шарттарын тізімдейді. Бұл реформалар Ирландияның өзін-өзі басқаруын талап етті, ол жерлер мен шіркеулерді қайтарып, еркін жүріп-тұруды және Рим католиктерінің күшті болғанын талап етті. Ирландияның егемендігін құрметтеу үшін ол енді ағылшын иелігін қабылдады, бірақ вице-корольді "кем дегенде граф және Англияның құпия кеңесінің мүшесі болуын" сұрады. Елизаветаның кеңесшісі сэр Роберт Сесил құжаттың шетінде "Евтопия" деген сөзбен түсіндірді.
Мюнстердегі көтерілістің аяқталуы
1601 жылдың ортасына қарай Мюнстердегі көтерілісті жеңілдету үшін, келісу мен күшті қолданудың араласқан түрін қолданған. 1601 жылдың жазында ол Мюнстердегі басты қамалдардың көпшілігін қайтарып алды және ирланд әскерлерін шашыратты. Ол мұны провинциядағы негізгі гэльдік ирланд көшбасшысы Флоренс Маккартимен келісім жасасу арқылы жүзеге асырды, бұл Маккартиге бейтарап болуға мүмкіндік берді, ал Кару бас көтерілісші күшке басшылық еткен Джеймс Фицтомас Фицджеральдтың күштеріне шабуыл жасауға тырысты. Нәтижесінде, Маккарти ағылшындықтардың өз аумағына шабуыл жасауына қарсылық көрсеткенмен, О'Нилл мен О'Доннеллдің осыған шақыруларына қарамастан, Фицтомасқа көмекке келмеді. 1600 жылдың жазында Кару Фицтомастың әскеріне қарсы шабуылға шықты. Агерлоуда ағылшындар Фицтомастың әскерін талқандады, ал қарашада Кэру Лондонға жаз бойы 1200 "төңкерішті" өлтіріп, 10 000-нан астамның берілуін қабылдағанын хабарлады. Кейру Флоренс Маккартидің позициясын әлсіретіп, оның қарсыласы Доналды ағылшын қызметіне шақырды. Бұл тез арада әсерін тигізе бастады, сонымен қатар ол Ольстердің басшыларын өз аумақтарын қорғауға Ольстерде байлап қойды. О'Нилл 1600 жылы Ньюридің маңында Мори асуының шайқасында Маунтджойдың тағы бір құрлықтық шабуылдарын теріске шығаруға үлгергенімен, оның жағдайы үмітсіз болып барады. 1601 жылы ұзақ уақыттан бері уәде етілген испандықтар, ақыры, Ирландияның оңтүстік шетіне жақын орналасқан Корк қаласының Кинсале қаласына 3500 сарбаз түрінде келді. Маунтджой дереу 7 мың сарбазымен оларды қоршауға алды. О'Нилл, О'Доннелл және олардың одақтастары өздерінің әскерлерін оңтүстікке қарай аттанды. Олар өздері мен испандықтардың арасында аштықтан және аурудан зардап шеккен Маунтджойға қоныс тепті. Оңтүстікке қарай аттанған кезде О'Нилл өзін қолдамайтындардың жерін қиратты. Ашықтық пен ауру ағылшын әскерін құртқан болар еді, бірақ бұл мәселе Кинсаль шайқасында олардың пайдасына шешілді. 1602 жылдың 5-6 қаңтарында О'Доннелл О'Ниллдің қалауы мен кеңесіне қарсы ағылшынға шабуыл жасауға шешім қабылдады. Ирландиялық әскерлер күтпеген жерден шабуылға дайындалғанда, олардың өздерін ат әскері шабуылға алып, ирландиялық әскердің жеңілуіне әкелді. Испандықтар одақтастарының жеңілісінен кейін Кинсальда берілді. Ирландия әскерлері солтүстікке қарай Ольстерге кері шегінді. Ольстерліктер Кинсаль шайқасында болғаннан гөрі мұздаған және су бастан өткен елден кері шегінуде көп адамнан айырылды. Оңтүстіктегі соңғы көтерілісшілердің бекінісі Джордж Кэру Дунбойды қоршауда басып алды. Хью Ро О'Доннелл Испанияға тағы бір испандықты жаулап алуды өтінді. Ол 1602 жылы ағылшын агенті улантып өлді. Оның ағасы О'Доннелл кланының басшылығын қолға алды. Ол да, Хью О'Нилл де партизандық тактикаға айналды, Маунтджой, Доукра, Чичестер және Ниалл Гарб О'Доннелл ауылды аралап шыққанда, кіші топтарда соғысты. Ағылшынның "жанып кеткен жер" тактикасы, әсіресе, бейбіт тұрғындарға өте қатал болды, олар тікелей нысанаға алынудан және ашаршылықтан көптеп қаза тапты.
Соғыстың аяқталуы
1602 жылы О'Нилл Маунтджойдың әскерлерінің жақындауына байланысты өзінің астанасын Дунганнон қаласында қиратты және орманда жасырыну үшін кері қайтты. Символикалық ыммен Маунтджой Таллагогте О'Ниллдердің инаугурациялық тасын талқандады. Ағылшындықтардың "жойған жер" стратегиясының нәтижесінде Ольстерде аштық көп ұзамай басталды. О'Ниллдің уириттері немесе қожайындары (О'Хеган, О'Квинн, МакКэнн) беріле бастады, ал Хью Роудың ағасы және мұрагері Рори О'Доннелл 1602 жылдың соңында шарт бойынша берілді. Алайда, Тир Эогейннің үлкен және тығыз ормандарында қауіпсіз базасы бар О'Нилл 1603 жылдың 30 наурызына дейін, ол Маунтджойға жақсы шарттарда беріліп, Мелифонт шартына қол қойғанға дейін ұсталды. Елизавета I 24 наурызда қайтыс болды. Соғыс Мелифонт келісім-шартына қол қоюмен аяқталғанымен, оның соңғы шайқастары 1603 жылдың сәуірінде Батыс Брейфенге ағылшындық шабуыл кезінде болды, ол О'Ниллдің капитуляциясынан кейін жалғыз ирланд патшалығы болды. Корольдікті Брайан Ог О'Рурк басқарды, ол одақтың бас лейтенанттарының бірі және Керлиу асуы шайқасында ирландтық күштердің басшысы болды. Ол келісімнен ешқандай жеңілдік ала алмады, өйткені оның жартылай ағасы Тадг О'Рурк соғыста ағылшындармен соғысты және оған керісінше Батыс Брейфннің иелігі берілді. Он екі күндік қоршаудан кейін, Тадг, Генри Фоллиотт және Рори О'Доннелл бастаған 3000 адамнан тұратын күш ақырында осы аймақты, демек, бүкіл Ирландияны ағылшын бақылауына алды.
Салдары
Көтеріліс басшылары Англияның жаңа королі Джеймс I-ден жақсы шарттар алды, Англияны банкротқа жеткізген соғысты аяқтау үмітінде. О'Нилл, О'Доннелл және басқа да аман қалған Ольстер басшыларына толық кешірім берілді және олардың иеліктері қайтарылды. Бірақ олар ирландтық титулдарынан, жеке әскерлерінен және өздеріне бағынышты адамдарға билік етуден бас тартуға, сондай-ақ Англия тажына ғана адалдық ант беруге міндетті болды. 1604 жылы Маунтджой бүкіл елдегі бүлікшілерге амнистия жариялады. Мұндай кеңшілік көрсетудің себебі – ағылшыздардың соғысты одан әрі жалғастыруға қаржылық мүмкіндігі болмауы еді. Елизавета Англиясында тұрақты армия болған жоқ, және Парламентті ұзақ соғыстарды қаржыландыру үшін жеткілікті салық жинауға мәжбүрлей алмады. Оның үстіне, Англия Испанияның Нидерландындағы соғысына да қатысқан еді. Соның салдарынан, Ирландиядағы соғыс (2 миллион фунттан астам шығынмен) 1603 жылы аяқталғанда ағылшын қазынасын банкротқа ұшыратуға жақын болды. Ирландиялық дереккөздер 1602–1603 жылдардағы Ольстердегі ашаршылықта 60 000-ға жуық адам қаза тапқанын мәлімдейді. Ирландиядағы қаза болғандардың саны 100 000-нан да асып кетуі мүмкін. Тоғыз жылдық соғыста Ирландияда кем дегенде 30 000 ағылшын сарбазы қаза тапты, олардың көп бөлігі аурудан көз жұмды. Соғыстағы жалпы қаза болғандардың саны кем дегенде 100 000 адамды құрады, тіпті одан да көп болуы мүмкін. О'Нилл мен оның одақтастары соғыс соңында жақсы шарттарға қол жеткізсе де, ағылшын билігі оларға сенбеді, ал сенімсіздік өзара болды. О'Нилл, О'Доннелл және олармен одақтас Ольстердің басқа да гаэльдік лордтары тағы бір көтеріліс жоспарлап жатқандары хабарланғаннан кейін 1607 жылы "Эрлдердің қашуы" деп танылған оқиғада Ирландиядан қашып кетті. Олар Еуропадағы католик державасынан, әсіресе Испаниядан соғысты қайта бастау үшін экспедиция ұйымдастыруды ниеттенді, бірақ әскери қолдау таба алмады. Испания 1604 жылдың тамызында жаңа Стюарт әулетімен Лондон шартын жасасқандықтан, жаңадан қақтығыс тудыруға мүдделі емес еді. Сонымен қатар, 1607 жылдың сәуір айында Гибралтар шайқасында испандық флот голландтық флот тарапынан талқандалды. 1608 жылы Сер Каир О'Доэрти, бұрын Тайронға қарсы корона тарапынан соғысқан, Дерриге шабуыл жасап, өртеп жіберген кезде О'Доэрти көтерілісін бастады. О'Доэрти Килмакренан шайқасында жеңіліп, қаза тапты, ал көтеріліс тез күйреп кетті. 1608 жылы тағы бір соғыс бастауға тырысқандықтан, қашқан графтардың жерлері тәркіленді және жақын арада Ольстер плантациясында отарланды. Осылайша, Тоғыз жылдық соғыс – ағылшын және шотландтардың Ольстерді отарлау жолындағы маңызды қадам болды.
Түсініктемелер
& 2: Сирил Фоллс, Елизаветаның Ирландия соғыстары, 49-бет. О'Нилл әулеті өздерінің шығу тегі Баңбаның ұлдарынан бастау алған Уи Неилл әулеті екенін мәлімдеді.