Кіріспе

Эндрюс Британдық Колумбияның заңгерлер қоғамына қарсы, [1989] 1 SCR 143 – Канаданың Жоғарғы Сотының Канаданың Құқықтар және бостандықтар туралы Хартиясының 15-бабында қарастырылған теңдік құқықтарын қарастырған алғашқы ісі. Ұлыбританиялық заңгер Марк Дэвид Эндрюс адвокаттар мен солиситорлар заңының 42-бабының заңдылығына күдік келтірді, адвокаттыққа қабылдану үшін Канада азаматтығының талабы Хартияның 15-бабын бұзады деп мәлімдеді. Жоғарғы Сот теңдік құқығының бұзылуын анықтау үшін, кейде "Эндрюс тестісі" деп аталатын сынақ ұсынды. Эндрюс сондай-ақ 15-бапта көрсетілген негіздерге ұқсас негіздегі кемсітушілік Хартияны бұзуға әкелуі мүмкін деген шешімге келді.

Өмірбаян

Марк Дэвид Эндрюс (1959–2020) – британдық халықаралық гребуші және Оксфорд университетінің құқық факультетінің түлегі. 1983 жылы Эндрюс канадалық жұбайымен Ванкуверге көшті, екеуі де стажировкадан өтуге және адвокаттыққа қабылдау курстарын аяқтауға мүмкіндік алды. Эндрюстің жұбайы Канадада тұрақты тұрғын ретінде адвокаттыққа қабылданса, Эндрюс өзі қабылданбады. Ерекшелігі, Британдық Колумбия Канаданың басқа провинцияларынан азаматтық талабын қойып, британдық текті азаматтарды адвокаттыққа қабылдамау арқылы ерекшеленді, ал көптеген басқа провинцияларда мұндай шектеулер болған жоқ. Британдық Колумбия Жоғарғы сотының судьясы Мартин Рапсон Тейлор қабылдаған шешімінде азаматтық талабы Хартияның 15 және 7-баптарында қорғалған теңдік құқықтарын бұзбайды деп мәлімдеді. Судья Тейлор заңның кемсітушілікке жатпайтынын, себебі ол «негіссіз немесе маңызсыз айырмашылық жасамайды немесе басқаша кемсітуге алып келмейді» деп түсіндірді. Тейлор заңгерлікпен айналысу құқығы бар адамдардың «азаматтыққа байланысты қоғамға ерекше міндеттемесі» бар екенін атап өтті, ал натурализацияға уақыт беру Канада туралы білім алуға және тиімді практика жүргізуге мүмкіндік береді. Сонымен қатар, азаматтықтың заңгерлікпен айналысу үшін алғышарт болуы мәселесі заң шығарушы органдардың құзыретіне жатады.

Британдық Колумбия апелляциялық сотының пікірі

Эндрюс Тейлордың шешіміне шағымданып, Тейлордың «дискриминация» анықтамасын, «рационалдылық» талабын қамтитын бөлігін сынға алды. Эндрюс бұл талаптың орындалуы жағдайында, 15-бап бойынша дискриминация болып есептелетінін мәлімдеді. Жозеф Арвей Британдық Колумбияның Бас Прокуроры атынан іс жүргізді. Британдық Колумбияның Апелляциялық Сотына шағымданғаннан кейін, судья Беверли МакЛачлин бірауызды түрде бұрынғы шешімді күштен шығарып, пікір білдірді. МакЛачлин заңгерлік қызметті атқару үшін азаматтық талабының нақты негізделгендігі дәлелденбегенін, оның негізсіз, әділетсіз екенін және Хартияның 15-бабындағы теңдік құқықтарын бұзуға алып келетінін тұжырымдады. МакЛачлин азаматтық талабының Британдық Колумбияда 1971 жылға дейін тарихи тұрғыдан орнатылмағанын, ол тек басқа екі провинцияда ғана қолданылғанын және Британдық достастықтың дәстүрі емес екенін атап өтті. Адвокаттардың үкіметке қатысушылар ретіндегі рөлін орындау үшін азаматтыққа мұқтаж екендігі туралы аргумент қабылданбады. МакЛачлин АҚШ Жоғарғы Сотының судьясы Льюис Ф. Пауэллдің «Гриффитс» (1973) 413 U. S. 717 ісіндегі пікіріне сілтеме жасады, онда адвокаттар заңгер болғандықтан ғана үкімет шенеунігіне айналмайды делінген. Хартияның 1-бабындағы «орынды шектеулер» ережесінің қолданылуын бағалау кезінде МакЛачлин азаматтық талабымен белгіленген шектеудің орынды емес екенін анықтады. Атап айтқанда, талаптың көздеген мақсаты жеткілікті негізделмеген, маңызды немесе елеулі емес еді. Респонденттердің басқа да қатысушылары: Әйелдердің құқықтық білімі мен әрекеттері қоры, Мүгедектердің провинциялық ұйымдарының коалициясы, Канада Университет оқытушыларының қауымдастығы және Онтарио Университеттерінің факультеттерінің конфедерациясы. Апелляция беруші ретінде Онтарио, Квебек, Нова-Шотландия, Саскачеван және Альберта провинцияларының Бас Прокурорларына, сондай-ақ Канада Заңгерлік қоғамдарының федерациясына қатысу құқығы берілді. Кейбір қатысушылар теңдік принципін дәлелдеу ниетімен іске қатысты, бірақ Эндрюс немесе Кинерсли ісінің мәні туралы ешқандай ұстаным білдірмеді.

Көпшілік пікір

1989 жылғы 2 ақпанда Жоғарғы Сот Эндрюстің пайдасына шешім шығарды. Судья Берта Уилсон басшылығымен, Бас судья Брайан Диксон және судья Клэр Л’Хеуре-Дюбе қолдауымен соттың көпшілігі, Барристерлер мен адвокаттар туралы заңның 42-бабы Конституцияның 15-бабын бұзады және оны 1-бап бойынша қолдауға болмайды деп шешті. Сот дискриминация "нақты көрсетілген немесе оған ұқсас негіздерге" негізделуі керек екенін, ал заңды жоюға тырысатын адам осы екі негіздің біріне сүйенген түрлі қараушылықтың бар екенін көрсетуі керек екенін мәлімдеді. Бұдан кейін, 1-бап бойынша заңның дұрыстығын көрсету міндеті Мемлекетке жүктеледі. Көпшілік азаматтық талабының заңгерлік практикамен тікелей байланысы жоқ екенін, демек ол Конституцияның 1-бабын бұзады деп тапты.