Кіріспе
Соттың мүлікке қатысты билігі (In rem jurisdiction) – бұл соттың, жеке тұлғаға қатысты билігі жоқ адамға қарсы мүлікке (жеке немесе жылжымалы) немесе "мәртебеге" қатысты қолдануға болатын билігін сипаттайтын құқықтық термин. Мүлікке қатысты сот билігі, мүлікпен байланысты емес жеке міндеттемелерге қарағанда, мүлік немесе мәртебе іс-әрекеттің басты нысаны болып табылады.
In rem jurisdiction ("power about or against 'the thing) is a legal term describing the power a court may exercise over property (either real or personal) or a "status" against a person over whom the court does not have in personam jurisdiction. Jurisdiction in rem assumes the property or status is the primary object of the action, rather than personal liabilities not necessarily associated with the property.
Америка Құрама Штаттары
АҚШ-тың федералды сот жүйесінде «in rem» юрисдикциясы әдетте федералды соттың өз құзырында орналасқан үлкен көлемдегі жылжымайтын мүлік немесе жылжымайтын мүлікке қатысты билігін білдіреді. Бұл жағдай ағылшын-американдық құқықтық жүйеде ең көп кездесетіні – кемеге қарсы, кеменің пайдалануынан немесе қолданылуынан туындаған қарыздарды өтеу мақсатымен теңіз құқығы бойынша сотқа шағым түсірілген кезде. Американың штаттық сот жүйелерінде «in rem» юрисдикциясы штаттық соттың жылжымайтын мүлік, жеке мүлік немесе адамның некелік жағдайына қатысты билігін білдіруі мүмкін. Штаттық соттар штаттың шекараларындағы кез келген жылжымайтын немесе жеке мүліктің заңды иесін анықтау құқығына ие. «In rem» құқығы немесе «in rem» сот шешімі оны жасауға қатысқандарды ғана байланыстыратын «inter partes» құқықтары мен шешімдерінен өзгеше, бүкіл әлемге таралады. Алғашқыда «in rem» юрисдикциясы мүлік анықталған, бірақ иесі белгісіз болған жағдайларда туындаған. Соттар істі «Джон Доу, (Мүлік) белгісіз иесі» деп атаудың орнына, жай ғана «Ex Parte (мүлік)» немесе кейде қиын «Мемлекетке қарсы (Мүлік)» деп атауға көшті, әдетте мүлікке иелік құқығын талап етушілерді іздеу үшін жариялау арқылы хабарлама жасалды; төмендегі мысалдарды қараңыз. Соңғы стиль қиын, себебі заң бойынша сот процесінің тарапы тек адам ғана бола алады – сондықтан көбірек таралған «in personam» стилі қолданылады, ал адам емес нәрсе өзінің мүдделерін немесе белгісіз иесінің мүдделерін қорғау үшін тағайындалған қамқоршыны қажет етеді. Мүліктік активтерді тәркілеу ісінде осы юрисдикцияны қолдану даулы, себебі ол иеленуші тарап белгілі болған жағдайларда жиі қолданылады, бұл тарихи ортақ құқық стандарттары бойынша оны болжамды иесі етеді, бірақ прокуратура мен сот ол иесі емес деп есептеп, соған сәйкес әрекет етеді. Осы процестің көмегімен адамдардан, олардың ақшаны заңсыз жолмен алған деген күдікпен, үлкен сомадағы ақша тәркіленеді, көбінесе адам заңды түрде иеленгенін дәлелдей алатын жағдайларда, бірақ тәркіленген сомадан артық заңдық шығындарға жұмсауға мәжбүр болады.
Канада
Канадалық in rem мысалдары көбінесе теңіз заңнамасына қатысты болады. Канада Парламенті 1867 жылғы Конституциялық актінің 91-бабының 10-тармағына сәйкес, кеме жүзу және тасымалдау саласында заң шығарудың эксклюзивті құқығына ие. Федералды соттар туралы заң осы мәселелер бойынша Федералды сотқа құзыреттілік береді, және ол іс нысаны болып табылатын кемеге, ұшаққа немесе басқа да мүлікке, сондай-ақ сотқа сатудан түскен кірістерге қарсы қолданылуы мүмкін. Федералды соттың теңіз істері бойынша құзыреттілігі барлық кемелер мен ұшақтарға, иелері Канадалықтар болса да болмаса да, сондай-ақ табиғи немесе жасанды түрде жүзуге болатын суларда туындаған талаптарға, жағалаудан табылған құтқару, жүк және кемелердің қалдықтарына қатысты қолданылады. Іс-әрекеттің нысанының иесі іс басталатын кезде, талап туындаған кезде де сол ие болған жағдайларда ғана in rem бойынша құзыреттілікті қолдануға болады. Федералды соттар туралы заңның 43-бабының 7-тармағы in rem бойынша іс қозғауға болмайтын жағдайларды қарастырады. Бұл тармаққа сәйкес, Канадада кез келген соғыс кемесіне, жағалау күзет кемесіне немесе полиция кемесіне; Канадаға немесе провинцияға тиесілі немесе басқарылатын кемеге, немесе кемеде тасымалданатын жүкке, егер кеме мемлекеттік қызметте болса; немесе Канададан басқа егеменді мемлекетке тиесілі немесе басқарылатын кемеге, немесе кемеде тасымалданатын жүкке, талап туындаған немесе іс қозғалған кезде кеме тек коммерциялық емес, мемлекеттік мақсаттар үшін ғана пайдаланылатын жағдайларда іс қозғауға болмайды. In rem бойынша сот ісі міндетті түрде in rem бойынша сот шешіміне әкелмейді, өйткені кеме иесі жеке өзі сотқа келіп, соттың құзырына бағынуы мүмкін. Бұл әдетте талапкер кемені ұстаумен қорқытқанда және иесі кепілдік немесе басқа да кепілдік беруді ұйымдастырғанда болады. Иесі сотқа келген кезде, in rem бойынша іс in personam бойынша іске айналады және жауапкердің жауапкершілігі іс нысанының құнымен немесе ол берген кепілдіктің сомасымен шектелмейді. Дегенмен, талапкер кемені ұстағаннан кейін, кеменің құнына дейін, шығындар мен пайызбен қоса, ең жақсы жағдайды қамтитын жеткілікті кепілдік алуға құқылы.
Қытай
Ла Тробе университетінің профессоры Цзяньфу Чэньнің айтуынша, "ресми түрде 2007 жылғы иелік құқықтары туралы заңның жобасы 1993 жылы басталды, [бірақ] иелік құқықтары Қытай Халық Республикасында азаматтық кодекс жобасын дайындау жұмысының басынан бері қолға алынып келді". "Иелік құқықтары – бұл құқық иесінің нақты заттарды (мүлікті) тікелей және өкілдіксіз басқару құқығын білдіреді; оған меншік құқығы, пайдалану құқығы және мүлікке қатысты кепілдік құқықтары кіреді".