Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Тумут ( /t//j//uː//m//ə//t/ ) – Австралияның Жаңа Оңтүстік Уэльс штатының Риверина аймағындағы Тумут өзенінің жағасында орналасқан қала. Тумут қарлы таулардың солтүстік-батыс етегінде орналасқан және Вираджури, Волгалу және Нгунавал аборигендерінің дәстүрлі жерлерінде жатыр. Тумут жиі "қарлы тауларға апаратын қақпа" деп аталады, сондай-ақ қарлы таулар жобасына да қатысты. Бұрынғы Тумут округі қаладағы кеңселерден басқарылды. Тумут Сиднейдің оңтүстік-батысында және Мельбурнның солтүстік-шығысында шамамен орналасқан. Тумут қаласында Эдмунд Блэкет салған Англикан шіркеуі және Джеймс Барнет салған сот үйі сияқты бірнеше тарихи ғимараттар бар. Қаладағы көптеген пабтар 1800 жылдардың ортасынан бері жұмыс істеп келеді. Алғашқы қоныс аударушылар аймаққа көптеген жапырақты еуропалық ағаштарды отырғызған. Мысалы, тополь, шаған және күңгір сияқты ағаштар күзде әдемі түстердің керемет көрінісін жасайды. Тумут осыны жыл сайынғы Жапырақ құлау фестивалімен тойлайды.
Tumut ('/t//j//uː//m//ə//t/) is a town in the Riverina region of New South Wales, Australia, situated on the banks of the Tumut River. Tumut sits on the north west foothills of the Snowy Mountains and is located on the traditional lands of the Wiradjuri, Wolgalu and Ngunnawal Aboriginal peoples. Tumut is often referred to as the 'gateway to the snowy' Snowy Mountains Scheme. The former Tumut Shire was administered from offices located in the town. Tumut is approximately south west of Sydney and north east of Melbourne. Tumut is home to a number of historic buildings, including an Anglican church designed by Edmund Blacket and a Courthouse designed by James Barnet. Many of the pubs in the town have been in use from the mid to late 1800s. Early settlers established many European deciduous trees throughout the area. The stand of Poplars, Elm and Willow, amongst others, create a well renowned display of colour over autumn. Tumut celebrates this with the yearly Festival of the Falling Leaf.
Этимология
Тумут сөзі, бұл аймаққа қатысты вираджури тайпасының ежелгі сөзінен шыққан болуы мүмкін, мүмкін "doo maaht" немесе "doormat", яғни "өзен бойындағы тыныш демалыс орны".
The word Tumut is derived from a possibly Wiradjuri indigenous word for the area, possibly doo maaht or doormat, meaning "a quiet resting place by the river".
Тарих
Бұл аймақтың өзендері осы "жерге" байланысты үш дәстүрлі иесінің шекарасы немесе байланыс нүктесі болуы мүмкін. Жаз айларында биік таулы жерлер тайпалардың жиналатын орны болды, ал жылы күндері Bogong күбәләгі мол тамақ көзіне айналды. 1830 жылдары британдық мал өсірушілер аймақта жерлерді сатып ала бастады. 1845 жылы Тумут қаласында Фредерик Уокерді алғашқы судья етіп тағайындаған кішкентай сот отырысы құрылды. Уокер кейіннен Квинсленд штатындағы Жергілікті Полиция күштерінің тұңғыш басшысы ретінде танымал болды. Тумут пошта бөлімі 1849 жылдың 1 қаңтарында ашылды. 1900 жылы қалада мемлекеттік аурухана есігін ашты. Жергілікті тұрғындар көп жыл бойы талап еткеннен кейін, 1901 жылы Гундагайдан теміржол құрылысы басталды. Гилмордағы түйіскен жерден Батлоу және Кунамаға дейін қосымша желі салынды. 1980 жылдардың басында пойыз қызметі біртіндеп азайтылды, ал 1984 жылдың қаңтарында Кутамундраға соңғы пойыз келді. Желідегі су тасқынынан келген зақымды жөндеудің тиімді еместігіне байланысты қызмет тоқтатылды. 1908 жылы Тумут Австралия астанасының орны ретінде қарастырылған он аймақтың бірі болды. Басқа қарастырылған орындарға Альбери, Армидейл, Бомбала, Далгети, Джордж көлі, Линдхерст, Оранж, Тума және Ясс-Канберра кірді. Жаңа астана қаласы қазіргі Тумут болмас еді. Жаңа қала үшін Тумут маңында екі орын ұсынылды: біреуі Тумуттан шығысқа қарай, Губаррагандра өзенінің аңғарында, қазіргі Литтл Ривер және Лакмалак аудандарының бөлігі; екіншісі Тумут пен Аделонг арасында, Гадараның жанында, онда Тумут өзі жаңа Федералдық аумақтың бір бөлігіне айналар еді. Екі орын үшін де жоспарлау жұмыстары жүргізілді. 1902 жылы мүмкін болатын орындарды тексеруден кейін өткен сайлауда жаңа Федералдық Өкілдер Палатасы Тумутты астана ретінде таңдады, бірақ Сенат Бомбалаға дауыс берді, сондықтан келісімге қол жеткізілмеді. Федералдық парламентарийлер соңғы шешімді тоғыз раундтан тұратын сайлау арқылы шешті, 1908 жылдың қазанында Тумут бесінші раундта іріктелмеді. Қаланың регби лигасы командасы 1920 жылы регби одағының ережелері бойынша Гундагай және Тумут командалары арасындағы матч ретінде Риверина Махер кубогына қатысты, ал 1921 жылы лига ережелеріне көшті.
The area's rivers may have been the boundaries or connection points of the three traditional owners linked to this 'country'. During summertime, the high country was a meeting place for tribes, with Bogong moths being an abundant food source in the warmer months. British pastoralists began acquiring land in the area during the 1830s. In 1845, a Court of Petty Sessions was established at Tumut with Frederick Walker appointed as the inaugural magistrate. Walker later became famous as the first commandant of the Native Police force based mostly in Queensland. Tumut Post Office opened 1 January 1849. A public hospital opened in the town in 1900. After many years of lobbying by the local community, construction of the railway line from Gundagai began in 1901, reaching Tumut by 1903 with the first train arriving on 2 December that year. A further extension was built to Batlow and Kunama from a junction at Gilmore, a few kilometres southwest of Tumut. Train services were progressively reduced in the early 1980s before the final trains to Cootamundra ran in January 1984 before being suspended when flood damage to the line was deemed not economical to repair. Tumut was one of the ten areas short listed in 1908 as a site for the Australian Capital Territory. Other locations that were short listed include Albury, Armidale, Bombala, Dalgety, Lake George, Lyndhurst, Orange, Tooma and Yass Canberra. The site of the new capital city would not have been the existing town of Tumut. It seems two sites near Tumut for a new city were proposed; one to the east of Tumut, at a site in the valley of Goobarragandra River, which is now part of the localities of Little River and Lacmalac; and another site between Tumut and Adelong, near Gadara, under which Tumut itself would have become a part of the new Federal Territory. Planning work occurred for both sites. An earlier vote following inspections of potential sites in 1902 saw the new Federal House of Representatives vote in favour of Tumut as the location for the capital, however the Senate favoured Bombala so no consensus was reached. When federal parliamentarians put the final decision to a series of nine elimination ballots, in October 1908, Tumut was eliminated in the fifth ballot. The town's rugby league team competed in the Riverina Maher Cup competition, beginning as a fixture between teams from Gundagai and Tumut under rugby union rules in 1920, before switching to league rules in 1921.
Климат
Тумуттың климаты Оңтүстік-Батыс беткейлерінің төменгі жазықтарындағы басқа аймақтарға қарағанда едәуір ылғалды, себебі ол Бриндабелла жотасының тікелей етегінде орналасқан; оның климатына жылы, құрғақ жаздар (бірақ суық түндермен) және салқын, ылғалды қыстар тән. Қыс айларында қар жаууы мүмкін, соңғы маңызды қар жаууы 2019 жылдың тамызындағы ерекше суық кезде болды, онда қар құлап, қала орталығында, теңіз деңгейінен сәл жоғары орналасқан жерге жабысты. Қысқы айларда суық жаңбыр және қырау жиі кездеседі. Климатты классификациялаудың Кёппен жүйесі бойынша, қала ылғалды субтропикалық (Cfa) және мұхиттық (Cfb) климаттар арасындағы көшімді аймақтарда орналасқан. Жауын-шашын туралы жазбалар 1883 жылы Аделонгта (Тумут көшесі) басталып, температура туралы жазбалар 1907 жылға дейін, ал температураның ең жоғары және ең төменгі көрсеткіштері 1965 жылға дейін тіркелмеген. Температураның жазбалары 1994 жылы тоқтатылды, бірақ жауын-шашынның жазбалары 2020 жылға дейін жалғасты.
Tumut's climate is considerably wetter than other regions in the lower plains of the South West Slopes, owing to its location at the immediate foot of the Brindabella Range; warm, dry summers (though with chilly nights) and cool, wet winters characterise its climate. Snow may fall during the winter months, with the most recent significant snowfall having occurred in the exceptionally cold event of August 2019, where snow fell and settled to the town centre at just above sea level. Cold rain below and sleet are somewhat common occurrences in the winter months. Under the Köppen climate classification scheme, the town is located in transitional areas between the humid subtropical (Cfa) and oceanic climates (Cfb). Rainfall records began in 1883 at Adelong (Tumut St), but temperature records not until 1907, and temperature extremes not until 1965. Temperature records ceased in 1994, but those of rainfall continued to 2020 before ceasing.
Экономика
Тумут – Pinus radiata плантациялары негізінде құрылған жұмсақ ағаш өнеркәсібінің орталығы. CarterHoltHarvey Woodproducts (Central and Northern Regions) Pty Ltd компаниясы Аделонг жолында (Снежные горы тас жолы) ірі пилорама және оған жақын шиферлі панельдер зауытын басқарады. Тағы 8 км батысқа қарай, Гилмордағы Снежные горы тас жолында компания ағаш дайындау зауытын да басқарады. Visy целлюлоза және қағаз фабрикасы Гадарада (Тумут пен Аделонг арасында) Снежные горы тас жолының солтүстігінде орналасқан. Visy фабрикасы – Visy компаниясына тиесілі және ағаштан қағаз шығаратын жалғыз фабрика (олардың қалған фабрикаларының барлығы қайта өңделген қағазды шикізат ретінде пайдаланады), сондай-ақ Австралиядағы ең ірі ағаш өңдеу зауыттарының бірі.
Tumut is the centre of a softwood industry based on plantation Pinus radiata. CarterHoltHarvey Woodproducts (Central and Northern Regions) Pty Ltd operate a major sawmill on Adelong Road (the Snowy Mountains Highway) and a chipboard panel factory next door. 8 km further west on the Snowy Mountains Highway at Gilmore the company also operates a sawlog processing plant. The Visy pulp and paper mill is located north of the Snowy Mountains Highway at Gadara (between Tumut and Adelong). The Visy mill is the only paper mill owned by Visy that makes paper from wood (their other mills all use recycled paper as the raw material), and is one of the biggest wood mills in Australia.
Көлік
Тумут қарлы таулар тас жолында орналасқан, бірақ Гундагайға қосалқы жолдармен байланысты, сондай-ақ Бриндабелла жотасы арқылы Бриндабелла жолы және Уи Джаспер жолы арқылы Канберраға баламалы бағыттар бар. Тікелей болғанымен, жер бедері мен жол жағдайы осы бағыттардағы қозғалысты шектейді. Осы себепті, қалалық кеңес және жергілікті кәсіпкерлер Бриндабелла жолын жаңартуға қаржы сұрауда, себебі көлік ағынының артуы қаланың экономикалық мүмкіндіктерін кеңейте түсер еді. Қалаға 1903 жылдан 1984 жылға дейін Коттамундрадан теміржол тармағы және станциясы қызмет көрсеткен, бірақ су тасқынынан кейін қызмет тоқтатылды. Жол ресми түрде жабылмаса да, Гундагай маңындағы Хьюм тас жолының жаңарту жұмыстары кезінде рельстердің бір бөлігі алынып тасталғандықтан, оның қайтадан іске қосылуы күмәнді. NSW TrainLink автобустары аптасына үш рет оңтүстіктегі Тумбарумбаға қатынайды, ал Котамундрада аптасына үш рет Мельбурн мен Сиднейге теміржолмен байланыс жасалады. Тумут округі Тумут әуежайын басқарады, ол қаладан бірнеше шақырым қашықтықта орналасқан, жалпы авиацияға арналған шағын кешен. Қазіргі таңда әуежайға белгілі бір кесте бойынша рейстер жоқ.
Tumut is situated on the Snowy Mountains Highway, but is connected by secondary roads to Gundagai as well as alternative routes to Canberra across the Brindabella Range via Brindabella Road and Wee Jasper Road. Despite being more direct, the terrain and road conditions limit traffic via these routes. This has led to calls by the council and local businesses for funding to upgrade the Brindabella Road, as the increased traffic would provide the town greater economic opportunities. The town was served by a railway branch line and railway station from Cootamundra, which operated from 1903 until 1984, when services were suspended due to flooding. Although the line is not formally closed, it is unlikely to see service again with sections of track lifted during upgrades to the Hume Highway near Gundagai. NSW TrainLink coach services operate three times each week to Tumbarumba in the south, connecting with rail services to Melbourne and Sydney at Cootamundra three times each week. Tumut Shire operates Tumut Airport, a small facility located a few kilometres out of town catering to general aviation. Currently there are no scheduled services to the airport.
Спорт
Тумут Блюз 9-шы топтағы Регби лигасы жарысында өнер көрсетеді және 1949, 1973, 2003, 2007, 2008, 2010 және 2019 жылдары чемпиондық атанды жеңіп алды.
The Tumut Blues compete in the Group 9 Rugby League competition, winning premierships in 1949, 1973, 2003, 2007, 2008, 2010 and 2019.