Кіріспе

Тумут ( /t//j//uː//m//ə//t/ ) – Австралияның Жаңа Оңтүстік Уэльс штатының Риверина аймағындағы Тумут өзенінің жағасында орналасқан қала. Тумут қарлы таулардың солтүстік-батыс етегінде орналасқан және Вираджури, Волгалу және Нгунавал аборигендерінің дәстүрлі жерлерінде жатыр. Тумут жиі "қарлы тауларға апаратын қақпа" деп аталады, сондай-ақ қарлы таулар жобасына да қатысты. Бұрынғы Тумут округі қаладағы кеңселерден басқарылды. Тумут Сиднейдің оңтүстік-батысында және Мельбурнның солтүстік-шығысында шамамен орналасқан. Тумут қаласында Эдмунд Блэкет салған Англикан шіркеуі және Джеймс Барнет салған сот үйі сияқты бірнеше тарихи ғимараттар бар. Қаладағы көптеген пабтар 1800 жылдардың ортасынан бері жұмыс істеп келеді. Алғашқы қоныс аударушылар аймаққа көптеген жапырақты еуропалық ағаштарды отырғызған. Мысалы, тополь, шаған және күңгір сияқты ағаштар күзде әдемі түстердің керемет көрінісін жасайды. Тумут осыны жыл сайынғы Жапырақ құлау фестивалімен тойлайды.

Этимология

Тумут сөзі, бұл аймаққа қатысты вираджури тайпасының ежелгі сөзінен шыққан болуы мүмкін, мүмкін "doo maaht" немесе "doormat", яғни "өзен бойындағы тыныш демалыс орны".

Тарих

Бұл аймақтың өзендері осы "жерге" байланысты үш дәстүрлі иесінің шекарасы немесе байланыс нүктесі болуы мүмкін. Жаз айларында биік таулы жерлер тайпалардың жиналатын орны болды, ал жылы күндері Bogong күбәләгі мол тамақ көзіне айналды. 1830 жылдары британдық мал өсірушілер аймақта жерлерді сатып ала бастады. 1845 жылы Тумут қаласында Фредерик Уокерді алғашқы судья етіп тағайындаған кішкентай сот отырысы құрылды. Уокер кейіннен Квинсленд штатындағы Жергілікті Полиция күштерінің тұңғыш басшысы ретінде танымал болды. Тумут пошта бөлімі 1849 жылдың 1 қаңтарында ашылды. 1900 жылы қалада мемлекеттік аурухана есігін ашты. Жергілікті тұрғындар көп жыл бойы талап еткеннен кейін, 1901 жылы Гундагайдан теміржол құрылысы басталды. Гилмордағы түйіскен жерден Батлоу және Кунамаға дейін қосымша желі салынды. 1980 жылдардың басында пойыз қызметі біртіндеп азайтылды, ал 1984 жылдың қаңтарында Кутамундраға соңғы пойыз келді. Желідегі су тасқынынан келген зақымды жөндеудің тиімді еместігіне байланысты қызмет тоқтатылды. 1908 жылы Тумут Австралия астанасының орны ретінде қарастырылған он аймақтың бірі болды. Басқа қарастырылған орындарға Альбери, Армидейл, Бомбала, Далгети, Джордж көлі, Линдхерст, Оранж, Тума және Ясс-Канберра кірді. Жаңа астана қаласы қазіргі Тумут болмас еді. Жаңа қала үшін Тумут маңында екі орын ұсынылды: біреуі Тумуттан шығысқа қарай, Губаррагандра өзенінің аңғарында, қазіргі Литтл Ривер және Лакмалак аудандарының бөлігі; екіншісі Тумут пен Аделонг арасында, Гадараның жанында, онда Тумут өзі жаңа Федералдық аумақтың бір бөлігіне айналар еді. Екі орын үшін де жоспарлау жұмыстары жүргізілді. 1902 жылы мүмкін болатын орындарды тексеруден кейін өткен сайлауда жаңа Федералдық Өкілдер Палатасы Тумутты астана ретінде таңдады, бірақ Сенат Бомбалаға дауыс берді, сондықтан келісімге қол жеткізілмеді. Федералдық парламентарийлер соңғы шешімді тоғыз раундтан тұратын сайлау арқылы шешті, 1908 жылдың қазанында Тумут бесінші раундта іріктелмеді. Қаланың регби лигасы командасы 1920 жылы регби одағының ережелері бойынша Гундагай және Тумут командалары арасындағы матч ретінде Риверина Махер кубогына қатысты, ал 1921 жылы лига ережелеріне көшті.

Климат

Тумуттың климаты Оңтүстік-Батыс беткейлерінің төменгі жазықтарындағы басқа аймақтарға қарағанда едәуір ылғалды, себебі ол Бриндабелла жотасының тікелей етегінде орналасқан; оның климатына жылы, құрғақ жаздар (бірақ суық түндермен) және салқын, ылғалды қыстар тән. Қыс айларында қар жаууы мүмкін, соңғы маңызды қар жаууы 2019 жылдың тамызындағы ерекше суық кезде болды, онда қар құлап, қала орталығында, теңіз деңгейінен сәл жоғары орналасқан жерге жабысты. Қысқы айларда суық жаңбыр және қырау жиі кездеседі. Климатты классификациялаудың Кёппен жүйесі бойынша, қала ылғалды субтропикалық (Cfa) және мұхиттық (Cfb) климаттар арасындағы көшімді аймақтарда орналасқан. Жауын-шашын туралы жазбалар 1883 жылы Аделонгта (Тумут көшесі) басталып, температура туралы жазбалар 1907 жылға дейін, ал температураның ең жоғары және ең төменгі көрсеткіштері 1965 жылға дейін тіркелмеген. Температураның жазбалары 1994 жылы тоқтатылды, бірақ жауын-шашынның жазбалары 2020 жылға дейін жалғасты.

Экономика

Тумут – Pinus radiata плантациялары негізінде құрылған жұмсақ ағаш өнеркәсібінің орталығы. CarterHoltHarvey Woodproducts (Central and Northern Regions) Pty Ltd компаниясы Аделонг жолында (Снежные горы тас жолы) ірі пилорама және оған жақын шиферлі панельдер зауытын басқарады. Тағы 8 км батысқа қарай, Гилмордағы Снежные горы тас жолында компания ағаш дайындау зауытын да басқарады. Visy целлюлоза және қағаз фабрикасы Гадарада (Тумут пен Аделонг арасында) Снежные горы тас жолының солтүстігінде орналасқан. Visy фабрикасы – Visy компаниясына тиесілі және ағаштан қағаз шығаратын жалғыз фабрика (олардың қалған фабрикаларының барлығы қайта өңделген қағазды шикізат ретінде пайдаланады), сондай-ақ Австралиядағы ең ірі ағаш өңдеу зауыттарының бірі.

Көлік

Тумут қарлы таулар тас жолында орналасқан, бірақ Гундагайға қосалқы жолдармен байланысты, сондай-ақ Бриндабелла жотасы арқылы Бриндабелла жолы және Уи Джаспер жолы арқылы Канберраға баламалы бағыттар бар. Тікелей болғанымен, жер бедері мен жол жағдайы осы бағыттардағы қозғалысты шектейді. Осы себепті, қалалық кеңес және жергілікті кәсіпкерлер Бриндабелла жолын жаңартуға қаржы сұрауда, себебі көлік ағынының артуы қаланың экономикалық мүмкіндіктерін кеңейте түсер еді. Қалаға 1903 жылдан 1984 жылға дейін Коттамундрадан теміржол тармағы және станциясы қызмет көрсеткен, бірақ су тасқынынан кейін қызмет тоқтатылды. Жол ресми түрде жабылмаса да, Гундагай маңындағы Хьюм тас жолының жаңарту жұмыстары кезінде рельстердің бір бөлігі алынып тасталғандықтан, оның қайтадан іске қосылуы күмәнді. NSW TrainLink автобустары аптасына үш рет оңтүстіктегі Тумбарумбаға қатынайды, ал Котамундрада аптасына үш рет Мельбурн мен Сиднейге теміржолмен байланыс жасалады. Тумут округі Тумут әуежайын басқарады, ол қаладан бірнеше шақырым қашықтықта орналасқан, жалпы авиацияға арналған шағын кешен. Қазіргі таңда әуежайға белгілі бір кесте бойынша рейстер жоқ.

Спорт

Тумут Блюз 9-шы топтағы Регби лигасы жарысында өнер көрсетеді және 1949, 1973, 2003, 2007, 2008, 2010 және 2019 жылдары чемпиондық атанды жеңіп алды.