Наполеонның еврейлерге қатысты жарлықтары және «Жаман атқа ие жарлық»

Кіріспе

Наполеон шығарған жарлық

1808 жылғы 17 наурызда француз императоры Наполеон I 1790–1791 жылдардағы еврейлердің азаттығын кеңейтуді жалғастырып, яһудилердің теңдігін арттыру және оларды француз қоғамына интеграциялау мақсатында үш жарлық шығарды. Үш жарлықтың үшіншісі – "Жаман атқа ие жарлық" кейбір теріс салдарға әкелді. Оның мақсаты тең азаматтық құқықтар беру болғанымен, еврейлердің ақша беру ісін шектеді (католиктерге өсімқорлық жасауға, яғни қарыздардан пайыз алуға рұқсат етілмеді), үйленген әйелдердің, кәмелетке толмағандардың және әскер қызметкерлерінің еврейлерге берешегі бар барлық қарыздарын жойды, пайыздық мөлшерлемесі 10 проценттен жоғары қарыздарды күштен шығарды, сондай-ақ Франциядағы жаңа еврейлердің тұруын шектеді, олардың кәсіби қызметін қатаңдады, бірақ егіншілік және қолөнермен айналысуға рұқсат берді. Осы жарлықтардың бірлескен нәтижесінде, бұрынғыдай үстемдік құрған француз ауылдық аймақтарындағы ақша берумен айналысқан еврейлердің қаржылық жағдайы күрт нашарлады. Бұл жарлық Францияның шығыс бөлігіндегі яһудилерге ғана қатысты; "Бордода және Жиронда мен Ландес департаменттерінде тұрып, ешқандай шағым түсірмеген және заңсыз саудамен айналыспаған" яһудилерге, сондай-ақ Парижде тұратын яһудилерге қатысы болмады.

Өмірбаян

Наполеон 1797 жылы Анконада (Италия) еврейлерді азат еткен кезде олардың адалдығын жеңіп алды. Ол еврей халқының екі бас раввинін және бас раввиндерге жеті кеңесшіні ресми түрде таңдады. 1799 жылы Иерусалимдегі раввинге жазған хатында өзінің әскерінің көмегімен еврейлерді Иерусалимді қайта басып алуға шақырды, бірақ көптеген адамдар бұл хатты жалған деп күдіктенеді. 19 ғасырдың басына дейін еврейлерге қарсы ешқандай шара қолданбады, содан кейін үш жарлық шығарды, олардың бірі "Намыссыз жарлық" деп белгілі болды. Мысалы, жазушы Франц Коблер сияқтылар, оның көзқарасының өзгеруін Франциямен жаңа байланысына және француз халқының мүдделерін қорғауға деген құштарлығына байланысты деп санайды. Ол еврейлердің батыры болған кезде де өзінің туған Корсика аралының "шындық патриоты" болды. Францияда 19 ғасырдың басында еврей қарыз берушілер Эльзаста өсімпұл алу және 1791 жылы Людовик XVI тұсында оларға берілген құқықтарды теріс пайдалануда деп айыпталды. Наполеон француз халқының пікірімен келісті. Наполеон еврейлерге теңдік тілесе де, оларды "адамдардың ең төмендегісі" деп атады және 1808 жылы ағасы Жеромге жазған хатында олардың санының артуын қаламайтынын мәлімдеді. 1806 жылы Наполеон еврей қарыз берушілерге берілген қарыздардың төлемін бір жылға тоқтату туралы императорлық жарлық шығарды, бұл еврей халқының, деп есептелетін, құлдырауына қарсы ескерту болды, сондай-ақ еврей басшыларымен, Ұлы Синедриомен конференция өткізді. 1807 жылдың 4 ақпанында өткен Ұлы Синедрионың алғашқы отырысы салтанатты болғанымен, топтың тиімділігі болмады, өйткені олар жиналған ай ішінде еврейлердің жағдайын жақсарту үшін ештеңе жасамады. Сегіз сессияда Ұлы Синедрио француз бен еврейлердің аралас некелерін мақұлдауға мәжбүр болды, осылайша еврей халқы Францияға сіңірілуі мүмкін болды, өйткені еврейлер нашар азаматтар саналды және оларды сіңіру немесе қуу керек болды. Сондай-ақ, топ еврейлерді ассимиляциялау үшін олардың еврейлік байланыстарын жоюға бағытталған басқа да шараларды қолдауға мәжбүр болды, мысалы, жас еврей жігіттерін олардың діні мен этникалық тегіне қарағанда Францияға бекіту үшін әскери қызметке қабылдауды мақұлдау. Мұндай шаралар 1808 жылдың 17 наурызында үш жарлықтың қабылдануына дайындық болды.

Napoleon initially won the allegiance of Jews when, in 1797, he emancipated Jews in Ancona, Italy. He officially chose two High Priests of the Jewish Nation and seven councillors to the High Priests. He allegedly encouraged Jews to reclaim Jerusalem in 1799 with the help of his army in a letter to a rabbi in Jerusalem, but the letter is suspected by many to be a forgery. He in no way acted against the Jews until the early 19th century, when he passed a series of three decrees, one of which became known as the Infamous Decree. Some, such as author Franz Kobler, attribute the change in attitude to his new attachment to France and to his newfound desire to protect the interests of the French people. When he was the hero of the Jews, he still was an "ardent patriot" of his home island of Corsica. In France, quite early in the 19th century, Jewish moneylenders were accused of usury in Alsace as well as of abusing other rights, which were given to them in their emancipation in 1791 under King Louis XVI. Napoleon sided with popular French opinion. Though Napoleon desired equality for the Jews, he called them "the most despicable of men" and proclaimed he did not want their number to increase in an 1808 letter to his brother Jérôme. Napoleon issued an imperial decree in 1806 that suspended payment of debts owed to Jewish moneylenders for one year to warn against usury to the supposedly degenerate Jewish population, and he called a conference with Jewish leaders, the Grand Sanhedrin. Though the first meeting of the Grand Sanhedrin, on February 4, 1807, was ceremonial and solemn, the group was largely ineffective since nothing was done during the month they met to ameliorate the conditions on the Jews that would be imposed by the coming decrees. During the eight sessions, the Grand Sanhedrin was forced to condone intermarriage between Frenchmen and Jews so that the Jewish people might be absorbed into France, since Jews were considered substandard citizens and needed to be either absorbed or expelled. The group also had to support other actions to assimilate the Jews by removing their Jewish ties, such as approving military service to attach young Jewish men to France, rather than their religion and ethnic background. Such measures were a prelude to the passing of the three decrees on March 17, 1808.

Тарих

Наполеон еврейлерді азат еткеннен кейін ол «бұрынғы азат етуді жақтағандардың үмітін орындауға тырысты, атап айтқанда, еврейлердің француз халқының қалған бөлігімен толық ассимиляциялануын немесе биологиялық бірігуін міндеттеуді». Еврейлерді француз қоғамына сіңіру үшін 1808 жылдың 17 наурызында үш жарлық шығарылды. «Бірінші екі жарлық революциядан аман қалған ресми емес еврей қауымдастарында тәртіп орнатып, дін министрлігінің басшылығымен иерархиялық, орталықтандырылған ұйым құрды». Бірінші екі жарлық консисторияларды құрды, олар жарлықтарды орындауға бағытталған. Олардың кейбір мүшелері 1807 жылы өткен Ұлы Синедрионың құрамында болды. Консисториялар бас раввиннен, мүмкін басқа раввиннен және қала тұрғындарынан құралған үш мүшеден тұрды. Консисториялар білім беру арқылы Синедрио ережелерін орындады, сондай-ақ еврейлердің қызметін бақылау үшін үкіметке ақпарат берді. 2000 немесе одан көп еврей тұратын әрбір қала үшін бір консистория болды. «Үшінші жарлық» деп белгілі «Жаман жарлық» барлық еврейлерді, егер олардың кінәсіздігі дәлелденбесе, алаяқтық жасады деп есептеді (саяси, қаржылық немесе құқықтық мақсаттарға жету үшін түрлі айла-шарғылар қолдану), және он жылға еврей саудасы мен ақша беруді шектеді. Бұл жарлық еврейлердің ақша қарыздарын тоқтату мақсатымен қабылданды. Ол үйленген әйелдерге, кәмелетке толмағандарға және әскерге қарыз берген еврейлердің қарыздарын жойды, сондай-ақ 10 пайыздан жоғары пайыздық ставкасы бар қарыздарды жарамсыз деп жариялады. Бұл Наполеонның еврей бизнесмендерінің күдікті иеліктерінен құтылуға және бұрынғы бизнесмендерді қолөнершілер мен фермерлерге айналдыруға жасаған әрекеті болды, бұл еврейлер мен бейеврейлер арасындағы теңдікті қамтамасыз етуді көздеді. Еврейлерді осы салаға көшуге ынталандыру үшін, олар «ауылдық жерді сатып алып, коммерциялық немесе кәсіпкерлік мәмілелерге қатыспастан, ауыл шаруашылығымен айналысса ғана» Францияның белгілі бір аймақтарына көшіп кетуіне тыйым салынды. Жаңа шектеулерден аман қалған бизнесті бақылау үшін жарлыққа сәйкес барлық бизнеске патент немесе лицензия алу міндетті болды, оны жыл сайын жаңарту қажет еді. Бұл жарлық еврейлерге экономикалық зиян келтірді, сонымен қатар олардың әскери құқықтарын өзгертті. Еврейлерге қатысты соңғы шектеулер үкімет пен елмен олардың байланысын нығайтуға бағытталған. Жарлық еврейлердің әскерге шақырылғанда өздерін ауыстыратын адамдарды табуына тыйым салды, ал басқа француз азаматтарына мұндай мүмкіндік берілді. Алғашқы үш жарлықтың нәтижесінде 1808 жылдың 20 шілдесінде соңғы жарлық қабылданды. Онда барлық еврейлер үкімет пен консисториялардың еврейлердің қозғалысын қадағалауына көмектесу үшін тұрақты отбасылық тегін алуы тиіс екені жарияланды. Олардың таңдау құқығы шектелді және оларға еврей діни кітаптарынан немесе қала атауларынан есімдер таңдауға рұқсат берілмеді. Үш жарлықтың мерзімі он жылдан кейін бітуі керек еді, егер олар жаңартылмаса. 1818 жылы король Людовик XVIII жарлықты жаңартудан бас тартты, осылайша ол күшін жойды. Содан кейін ол «еврейлерді азат етуші» ретінде танылды.

After Napoleon’s emancipation of the Jews he "wanted to mandate what some proponents of emancipation had hoped would happen, namely the total assimilation, or biological fusion of Jews with the rest of the French people." To mandate the assimilation of Jews into French society, three decrees were issued on March 17, 1808. The "first two decrees restored order to the informal Jewish communities that had survived the revolution by establishing a hierarchical, centralised organisation, under the aegis of the ministry of religions." The first two decrees set up the consistories that were designed to enforce the decrees. Some of their members were also part of the Grand Sanhedrin, which met in 1807. The consistories consisted of a grand rabbi, possibly another rabbi, and three lay members who were residents of the town. The consistories acted to enforce Sanhedrin rules through the use of education; they also worked as informants to the government to monitor Jewish activity. There was one consistory for every town that contained 2,000 or more Jews. The Infamous Decree, also known as the "third decree," presumed all Jews guilty of chicanery (the use of trickery to achieve a political, financial, or legal purpose) unless they were proven innocent, and it restricted Jewish commerce and money lending for ten years. The decree was put into place to end Jewish money lending. It annulled all debts owed to Jews by married women, minors, and soldiers and voided any loan that had interest rates exceeding 10 percent. It was an attempt by Napoleon to get rid of alleged usury by Jewish businessmen and to turn former businessmen into craftsman and farmers to promote the supposed equality between the Jews and non Jews in France. To encourage Jews to move into that niche, they were restricted in changing residency to certain parts of France unless they "acquired rural property and devoted themselves to agriculture without entering into any commercial or business transactions." To watch the businesses that had survived the new restrictions, the decree mandated all business to acquire a patent or license, which had to be renewed yearly. The decree hurt the Jews economically but also changed their military rights. The final restriction of the Jews was an attempt to strengthen their bond with the government and the country. The decree made it so that the Jewish conscripts could no longer find replacements for themselves when they were drafted although other Frenchmen were allowed to do. As a consequence of the first three decrees, a final decree was implemented on July 20, 1808. It declared that all Jews were to acquire a fixed family name to help the government and consistories supervise the Jews movements. They were restricted in their choice of names and could not be allowed to pick names from the Hebrew Bible or any town names. The three decrees were set up to expire after ten years unless they were renewed. In 1818, King Louis XVIII opted to not renew the decree, which thus expired. He was thereafter known as the "liberator of Jews."

Салдары

Жарлықтар 10 жылдан кейін жаңартылмағаннан кейін, яһудилер үш негізгі аймаққа қоныс аударды: Париж, Эльзас және Лотарингия. Осы аймақтарда мәдени және экономикалық өзгерістердің белгілері көрінеді. Бұл өзгерістер яһудилердің экономикасына зиян келтіргенімен, олардың саны мен таралуын едәуір арттырды. Яһудилер бұрын яһуди халқы болмаған қалалар мен қауымдарға көшіп барды. 1809 жылға қарай Парижде 2900-ден астам яһуди болса, Эльзастағы яһуди халқы 46 000-нан асты. Көптеген яһудилер төмен дәрежелі азаматтар ретінде өмір сүруді жалғастырды. Олар саудагерлер, киім сатушылар, мал өкілдері және ұсақ кәсіпкерлер болды. Бірақ уақыт өте келе, көбінесе яһудилер қолөнерге бет бұра бастады. Мысалы, Бордода 34 яһуди қолөнерші және маман ретінде жұмыс істеді. 66 яһуди қалада үйлерге ие болды, ал 39-ы ауылдық жерлерге иелік етті. Парижде және Нансиде де қолөнершілердің саны артты. Осы экономикалық өзгерістермен бірге, яһуди жастары мемлекеттік білім беру жүйесіне енді. Яһуди жастары мен мемлекеттік мектептерге қатысты көптеген алаңдаушылықтар туды. Дискриминация мен дін өзгерту туралы әңгімелер болды. Эльзастағы мемлекеттік мектептерге яһуди балаларының бар болғаны 10 пайызы ғана қатысты. Бір үкіметтік яһуди шенеунігі: «Біздің мектептеріміз мемлекеттік емес, католик мектептері. Оларға кіргенде және шыққанда рим дінінің дұғалары оқылады, сол діннің катехизимі оқытылады және сол діннің оқулықтары қолданылады», – деді. 1810 жылға қарай бірнеше яһуди жергілікті мектептерге барып, Лицейге ауысты, бірақ көптеген яһуди ата-аналары балаларын бизнеске дайындау үшін білім беруді екінші орынға қойды. Яһудилер біртіндеп мемлекеттік мектептерге ауысты, ал кейбіреулері тіпті жеке репетиторлар жалдады. Кейбір ата-аналар қыздарын үйде оқытып, музыка, би және тігіс тілуге үйретті.