Кіріспе

Италиялық ақын (1729–1799)

Джузеппе Парини (23 мамыр 1729 – 15 тамыз 1799) – итальяндық ағартушы сатирик және неоклассикалық дәуір ақыны.

Өмірбаян

Парини (алғашқыда Парино деп жазылатын) Ломбардияның Брианца аймағындағы Бозизио қаласында (кейіннен оның құрметіне Бозизио Парини деп аталды) кедей отбасында дүниеге келді. Әкесі, шағын жібек саудагері, оны үлкен әпкесінің қамқорлығына Миланға жіберді: ол Аркимбольди академиясында Барнабиттерден білім алды, ал қолжазбаларды көшіру арқылы күнкөрісін жасады. 1741 жылы әжесі оған дін қызметіне түсу шартымен ай сайын жалақы тағайындады. Парини дінге қабылданды, бірақ бос уақытында заңгер кеңсесінде жұмыс істеу қажеттігі және ескі оқыту әдістеріне төзбеушілігі діни білімін тиімсіз етті. 1752 жылы ол Луганода "Рипано Эупилино" псевдонімімен "Алкуне поэзие" (кейбір өлеңдер) атты кішкентай өлеңдер жинағын жариялады, бұл оның Миланның Accademia dei Trasformati және Римнің Accademia dell'Arcadia академияларына сайлануын қамтамасыз етті. Оның "Il Giorno" (Күн) поэмасы, үш бөлімде жарық көретін, жас дворянға күнін қалай өткізудің ең жақсы жолы туралы ирониялық нұсқаулардан тұрады және итальяндық бос өлеңде маңызды қадам болды. Бірінші бөлімі, "Il Mattino" (Таң), 1763 жылы жарық көрді және бірден Паринидің танымалдылығы мен ықпалын нығайтты, ал екі жылдан кейін жалғасы (екінші бөлімі) "Il Mezzogiorno" (Түс) деген атпен жарық көрді. Оның өмірінде тек осы екі бөлімі ғана жарық көрді. Өте талапкер болғандықтан, ол "Il Vespro" (Кеш) және "La Notte" (Түн) бөлімдерін аяқтауға үлкермеді. Басты кейіпкер – "Жас Лорд", оның өмірінің мәнісіздігін тривиальды ойын-сауықтармен толтырудан артық ештеңе істемейді; оның жанында автордың өзінің маскасы ғана болатын ирониялық ой-пікірді білдіретін ұстаз тұрады. Жас лорд – әйелдерге құмар, әлемдік ләззаттармен ғана айналысатын аристократияның бейнесін көрсетеді, өзінен басқа ештеңе туралы ойламайды және абыройды сақтау үшін екі қауіпті құдайға – жалықтыру мен ұқыптылыққа құрбандық шалады. Поптың "Қойманы зорлау" поэмасы формасына, ал "Адам туралы эссесі" мазмұнына әсер етеді; басқа да ықпалдарға Фенелонның "Телемак" романы, әсіресе байлық пен сән-салтанатқа қарсы айтылған сындарға және шаруалардың еңбекқор, салауатты өмірін мақтауға қатысты мәселелер кіреді. "Il Vespro" және "La Notte" оның қайтыс болғаннан кейін, аяқталмаған күйінде жарық көрді, олар басқа екі бөлімімен бірге "Il Giorno" атты жинақты құрайды. Паринидің 1757 мен 1795 жылдар аралығында жазған "Odi" (Одалар) әртүрлі басылымдарда жарық көрген. Австрияның Миландағы толық өкілетті өкілі граф Карл Иосиф фон Фирмиан ақынның мансабына көмектесті, оны Милан газетінің редакторы етіп тағайындады, содан кейін 1769 жылы Паллатин мектебінде әдебиет кафедрасын құрды. 1787 жылы Парини мектептердің басқарушысы болып тағайындалды. 1771 жылы ол Моцарттың "Асканио в Альбе" операсының либреттосын, австриялық эрцгерцог Фердинандтың үйлену тойын мерекелеу үшін жазды, ал 1777 жылы Римнің Accademia dell'Arcadia академиясының мүшесі болып сайланды. 1791 жылы ол "Odi" жинағының бірінші басылымын жариялады, онда бұрынғы өлеңдермен қатар, "In morte del Maestro Sacchini" сияқты жағдайда жазылған шығармалар да болды; басқалары оның жайлы өмірін және әйел сұлулығына деген шын ниетін көрсетеді. 1796 жылдың мамырында француз әскері басып алғаннан кейін Парини революциялық күштер құрған муниципалитетке қатысты, бірақ шілдеде Директорияның клерикализмге қарсы тұруына, Ломбардияның әл-ауқатына немқұрайлылығына және француз колониясына қарсы жауыздық танытуына наразылық білдіріп, қызметтен бас тартты. Бір жылдан кейін австриялықтар қалаға қайта кірді, Парини 15 тамызда қайтыс болғанға дейін. Ақынның мүсіні Миланның жұмбақ Пьяццале Кордузио алаңында орналасқан. Оның отбасы әлі де тірі, Кэтрин Середа Парини бүгінгі күнге дейін оның есімін сақтап жүрген ең жас туысы. Парини ғасырдың екінші жартысынан гөрі бірінші жартысындағы философтарға (Вольтер, Руссо) көбірек жақын болды, оларды "жаңа софистер" деп атады. Бақыттың моралисі ретіндегі оның рөлі толығымен Ломбард реформасының идеологиясына сәйкес келеді. Паринидің шығармалары жас ақындар тарапынан көбінесе адамгершілік пен ой еркіндігі сабағы ретінде қабылдалды. Миланда Паринимен кездескен Уго Фосколо оны "Jacopo Ortis соңғы хаттарында" маңызды, абыройлы тұлға ретінде бейнеледі және "Dei sepolcri" шығармасында оны ұмытып кеткен бай және жемқор қаланы сынады.

Жарияланымдар

Джузеппе Парини (ауд. Герберт Моррис Бауэр). Таң, ортаңғы күн, түс, кеш, түн: өлең. Вестпорт, Коннектикут штаты: Hyperion Press, 1978 жыл.