Кіріспе

Гибридті сүтқоректі

Қасқыр-құйрық (coywolf) – қасқырлар (Canis latrans), шығыс қасқырлары (Canis lycaon), сұр қасқырлар (Canis lupus) және иттерден (Canis familiaris) тараған гибрид. Бұл түрлердің барлығы 78 хромосомасы бар Canis туысына жатады, сондықтан олар бір-бірімен шағылыса алады. Бір генетикалық зерттеу осы түрлердің генетикалық тұрғыдан салыстырмалы түрде жақында (шамамен 55 000–117 000 жыл бұрын) айырылғанын көрсетеді. Геномдық зерттеулер Солтүстік Америкадағы сұр қасқырлардың көптеген популяциялары географиялық градиент бойынша қасқырлармен араласқанын көрсетіп тұр, Аляскада араласу деңгейі ең төмен, ал Онтарио мен Квебек, сондай-ақ Атлантикалық Канадада ең жоғары. Осы гибридтерді атау үшін қолданылатын тағы бір термин – вольфот.

Сипаттама

Кез келген комбинациядағы будандар койоттардан ірі, бірақ қасқырлардан кіші болады; олар койоттар мен екінші ата-анасының түрі арасындағы аралық мінез-құлықты көрсетеді. Бір тұтқындық гибридтік тәжірибеде, еркек солтүстік-батыс сұр қасқыр мен әйел койоттан туған алты F1 гибридті күшік туғаннан кейін көп ұзамай өлшенді. Олардың салмағы, жалпы ұзындығы, бас ұзындығы, дене ұзындығы, артқы аяқ ұзындығы, иық айналымы және бас айналымы таза койот күшіктерінің туғандағы орташа көрсеткіштерімен салыстырылды. Әйел койот тудырғанына қарамастан, гибридті күшіктер туған кезде қарапайым койот күшіктерінен әлдеқайда үлкен және ауыр болды. Таза койоттарға қарағанда, шығыс қасқыр × койот будандары көбірек ынтымақтастыққа негізделген әлеуметтік топтар құрайды және ойнаған кезде бір-біріне аздап агрессивті болады. Гибридтер екі жасқа келгенде жыныстық жарақатқа жетеді, бұл таза койоттарға қарағанда әлдеқайда кешіккен кез.

Шығыс койоттары

Шығыс койоттары Жаңа Англия, Нью-Йорк, Нью-Джерси, Пенсильвания, Огайо, Батыс Вирджиния, Мэриленд, Делавэр және Вирджинияда кездеседі. Олардың таралған аймағы сондай-ақ Канаданың Онтарио, Квебек, Нью-Брансуик, Нова-Скотия, Принс-Эдвард аралы және Ньюфаундленд пен Лабрадор провинцияларында қамтиды. Ұлы көлдер аймағында койоттар мен қасқырлардың будандасуы одан кейін шығыс койоттарының таралуына әкеліп, белгілі ең ірі сүтқоректілердің будандасқан аймағын құрады. 400 жыл бойы сұр қасқырларды аулау олардың популяциясының төмендеуіне соқты, бұл жұптасуға жарамды тұлғалардың санын азайтты, соның салдарынан шығыс қасқырлар популяциясына койот гендерінің енуіне мүмкіндік туды. Бұл аймақтағы қалған қасқырлардың тазалығына қатысты алаңдаушылықтар тудырды, ал шығыс койоттары таза қасқырларды қасқыр мен бұғының ең жоғары деңгейдегі хищнигі ретінде алмастыруға тым кішкентай. Қазіргі күнгі шығыс койоттың гендік қорының көп бөлігін құрайтын койоттар мен шығыс қасқырларының комбинациясынан басқа, АҚШ-тың солтүстік-шығысындағы кейбір койоттарда үй итінің (C. lupus familiaris) және батыс Ұлы жазықтың сұр қасқырының (C. l. nubilus) әсері байқалады, бұл шығыс койоттың шын мәнінде төрт түрдің гибриді екенін көрсетеді: койот, шығыс қасқыр, батыс сұр қасқыр және ит. Ақ құйрықты бұғылардың жоғары тығыздығы бар аймақтарда өмір сүретін гибридтерде қасқыр гендері қалалық ортада өмір сүретін гибридтерге қарағанда көбірек кездеседі. Үй иті гендерінің қосылуы шығыс гибридтерінің адамдар мекендеген аймақтарға бейімделуіне көмектескен болуы мүмкін. Төрт түрдің гибриді туралы теория 2014 жылы Монзон және оның командасы 425 шығыс койоттан алынған тіндер мен SNP үлгілерін қайта талдап, әрбір географиялық аймақтағы қасқыр мен иттің интрогрессия дәрежесін анықтағанда одан әрі зерттелді. Үй итінің аллелі шығыс койоттың гендік қорының шамамен 10% құрайды, ал 26% шығыс қасқырлар мен батыс сұр қасқырларының кластеріне тиесілі. Қалған 64% көбінесе койоттармен сәйкес келеді. Бұл талдау оның қазіргі заманғы генетикалық құрамының біркелкілігіне дейін, койоттар, жабайы иттер және Ұлы көлдер аймағында кездесетін екі түрлі қасқыр популяциясы арасында бірнеше генетикалық алмасулар болған болуы мүмкін екенін көрсетті. Қалалық ортада көбінесе койот гендері басым, ал ауылдық және терең орманды жерлерде қасқырдың үлесі жоғары. 1995-2013 жылдар аралығында жүргізілген 25 генетикалық зерттеудің 2016 жылғы мета-талдауы көрсеткендей, солтүстік-шығыс койволфы 60% батыс койоттан, 30% шығыс қасқырдан және 10% үй итінен тұрады. Алайда, бұл гибридтік иттер енді ғана Оңтүстік Құрама Штаттарына көшіп келе жатқан койоттардың оңтүстік толқынымен байланысқа түсуде.

Қызыл қасқырлар мен шығыс қасқырлар

Оңтүстік-Шығыс АҚШ және Ұлы көлдер аймақтарының қызыл және шығыс қасқырларының таксономиясы ұзақ жылдар бойы қызу талқылауларға түсті, түрлі ғылыми мектептер олардың жеке түрлер екенін немесе сұр қасқыр мен койоттың әртүрлі деңгейдегі ұрпақтасуының нәтижесі екенін жақтады. 2011 жылдың мамыр айында қызыл қасқыр, шығыс қасқыр, сұр қасқыр және иттердегі 48 000 жалғыз нуклеотидтік полиморфизмдерді зерттеу, қызыл және шығыс қасқырларының гибридтік түрлер екенін көрсетті. Қызыл қасқырдың 76%-ы койот, 20%-ы сұр қасқыр, ал шығыс қасқырдың 58%-ы сұр қасқыр, 42%-ы койот екені анықталды, екеуі де жеке түр екенін көрсететін ешқандай дәлел табылмады. Зерттеуге жақында ғана койоттан тараған қызыл қасқырлар қолданылғаны үшін сын айтылды, ал 2012 жылғы қайта талдау жеткіліксіз үлгі алудан зардап шеккенін көрсетті. 2012 жылы жасалған толық шолуда зерттеуде қолданылған ит үлгілері түрлердің жаһандық әртүрлілігін толыққанды көрсетпегені, тек боксерлер мен пудльдермен шектелгені, ал қызыл қасқыр үлгілері тарихи емес, қазіргі заманғы үлгілерден алынғаны айтылды. Бұл зерттеу USFWS-тің нәтижелерін тәуелсіз сараптау үшін таңдалған ғалымдар тобы тарапынан да сынға ұшырады. Олар зерттеудің шығыс қасқырдың толыққанды түр екендігі туралы қорытындысы жеткіліксіз дәлелдерге негізделгенін – тек екі ерекше, рекомбинацияланбаған маркерге сүйенгенін атап өтті. 2016 жылы жүргізілген геномдық ДНК зерттеуі Солтүстік Американың барлық иттілер тұқымдастарының – қасқырлар мен койоттардың 6000–117 000 жыл бұрын ортақ атадан бөлініп шыққанын көрсетті. Геномдық тізбек талдауы Солтүстік Америкадағы екі эндемикалық қасқыр түрінің – қызыл қасқыр мен шығыс қасқырдың койот пен сұр қасқырдың ұрпақтасуынан пайда болғанын көрсетті.

Мексикалық қасқыр × койот будандары

Койоталардың молекулалық генетикасын, сондай-ақ Техастағы тарихи қызыл қасқырлар мен мексикалық қасқырлардың үлгілерін талдаған зерттеуде, кейбір оқшауланған мексикалық қасқырлардың тарихи үлгілерінде бірнеше койота генетикалық белгілері табылды. Сол сияқты, сұр қасқырдың Y хромосомалары тексастық бірнеше еркек койоталарда да анықталды. Бұл зерттеу мексикалық қасқырдың, әдетте койоталармен будандасуға аз бейім екенін көрсетті, бірақ Техастағы қасқырлар толығымен жойылғанға дейін, тарихи қалдықтардағы жеке сұр қасқырлар арасында тексастық койоталармен ерекше генетикалық алмасулар болған болуы мүмкін. Нәтижесінде пайда болған гибридтер кейіннен қасқырлардың жойылуымен бірге койоталар популяциясына сіңіп кетті. Сол зерттеуде, бір кезде Техастың орталық бөлігінде екі түрмен де қатар кездескен қызыл қасқырлар, койоталар мен сұр қасқырлар арасындағы ген ағынын қамтамасыз етуге қатысқан деген басқа мүмкіндік талқыланды – бұл, шамамен, Ұлы көлдер аймағында сұр қасқырлар мен койоталар арасындағы ген ағынын байланыстырған шығыс қасқырының рөліне ұқсас, өйткені койоталар мен сұр қасқырлар арасындағы тікелей будандасу сирек деп есептеледі. Бастапқыда чупакабра деп белгіленген өліктің денесіне жасалған Техас мемлекеттік университетінің митохондриялық ДНК талдауы, оның койота екенін көрсетті, бірақ кейінгі сынақтар оның мексикалық қасқырдан туған койота × сұр қасқыр гибриді екенін анықтады.

Солтүстік-батыс қасқыры мен койоттың будандасуы

2013 жылы АҚШ Ауыл шаруашылығы департаментінің Жануарлар дүниесі қызметі Логан, Юта қаласындағы Ұлттық жануарлар дүниесі зерттеу орталығының Жыртқыштарды зерттеу орталығында тұтқындықта өсіру эксперименті жүргізді. Британ Колумбиясынан және батыс аймақтарынан алынған сұр қасқырларды пайдаланып, олар алты гибрид (будандас) тудырды, бұл таза койоттар мен солтүстік-батыс қасқырлары арасындағы алғашқы гибридтеу жағдайы болды. Жасанды ұрықтандыру арқылы жүргізілген эксперименттің мақсаты – батыстағы ірі сұр қасқырлардың сперматозоидтары батыстағы койоттардың жұмыртқа жасушаларын ұрықтандыра алатынын анықтау болды. Оңтүстіктегі койоттар мен кішкентай мексикалық қасқырлардың, сондай-ақ шығыс және қызыл қасқырлар арасындағы тарихи гибридтеулерден басқа, АҚШ-тың солтүстік-батысы мен Канаданың батыс провинцияларындағы сұр қасқырлардың жабайы жағдайда койоттармен будандасқаны белгілі болған жоқ, осы себепті эксперимент жүргізілді. Нәтижесінде алты гибрид – төрт аталық және екі аналық туды. Алты айлық шақта гибридтер мұқият бақыланды және екі түрдің де физикалық және мінез-құлқылық ерекшеліктерін, сондай-ақ шығыс қасқырларына тән кейбір физикалық ұқсастықтарды көрсетті. Шығыс қасқырларының жеке түр немесе сұр қасқырдың генетикалық тұқымы ретіндегі мәртебесі күмәнді. Дегенмен, эксперименттің нәтижесінде солтүстік-батыс қасқырларының, көптеген басқа иттің түрі сияқты, койоттармен гибридтеуге қабілетті екені анықталды. Зерттеуде 16S рибосомалық РНК-ны кодтаушы гендерді тізбектеу арқылы F1 гибридтерінің барлығының екі ата-ана түрінен өзгеше ішек микробиомы бар екені анықталды, бұл микробиом бұрын кейбір сұр қасқырларда кездесетіні хабарланған. Сонымен қатар, олардың толықтырғыш ДНҚ-сы мен рибосомалық РНК-сын талдау гибридтердің сұр қасқырлармен салыстырғанда геноздық экспрессиясының айтарлықтай ерекшеленетінін көрсетті.

Құс иттері

Койоталар мен үй иттерінің будандары Колумбияға дейінгі Мексикадан бері тұтқында өсірілген. Кейіннен сүтқоректілер биологтары зерттеу мақсатында одан да көп үлгілер шығарды. Үй иттері сұр қасқыр түріне жатады. Сондықтан, койдогтар – койоттар мен сұр қасқырлар арасындағы гибридтердің тағы бір биологиялық түршесі, ал ит – Canis lupus-тың үйретілген тұқымдас түрі саналады.