Дирк Хендрик Теодор Воленховен: Голланд философының өмірі мен еңбектері

Кіріспе

Нидерланд философы (1892–1978)

Дирк Хендрик Теодор Воленховен (1 қараша 1892, Амстердам – 6 маусым 1978, Амстердам) – нидерланд философы.

Өмірбаяны және алғашқы еңбектері

Воленховен Амстердамда Дирк Хендрик Воленховен мен Катарина Пруйстің ұлы болып дүниеге келді. Оның әкесі Амстердамдағы телеграф кеңсесінің кеден қызметкері болған. 1911 жылы Волленховен Амстердамдағы Vrije Universiteit-тің екі факультетіне – теология факультетіне және өнер мен философия факультетіне оқуға түсіп, 1918 жылы философия бойынша докторлық дәрежесін алды. Ол реформацияланған шіркеулердің пасторы болды, алдымен Оосткапельде, 1918-1921 жылдары, содан кейін Гаагада, 1921-1926 жылдары. 1926 жылы Vrije Universiteit философиясының профессоры болып тағайындалып, 1963 жылы зейнеткерлікке шықты. 1918 жылы 10 қазанда ол Гермина Мария Дооевердке (1892-1973) үйленді. Олардың бес баласы болды, екі қыз, үш ұл. Волленховен тікелей түсінікті терең оймен үйлестіре білген адам еді. Оның көптеген айырмашылықтарды меңгерген талдамалы ой-қиялы болды. Ол ізгі, қарапайым, көмекке дайын және көптеген міндеттерін адал орындаған адам еді. Өнер және философия факультетінде ол 1926 жылдан 1954 жылға дейін философияның барлық курстарын оқытты: философия тарихы, жалпы жүйелі философия, логика және теориялық психология (соңғысы сол кезде философиялық пән саналды), сондай-ақ барлық факультеттердің бірінші курс студенттері үшін философияға міндетті кіріспе. Философияның математика мен табиғат ғылымдарына әсері туралы диссертациясын дайындап жатқанда, Волленховен әр жексенбіде уағыз айтты, осылайша реформацияланған шіркеулерде танымал болды. Докторлық дәреже алуға бір жыл қалғанда оның әкесі де, жетекшісі және ұстазы Ян Волтжер де қайтыс болды. Г. Г. Г. В. Гизинк диссертацияның аяқталуын қадағалауға кірісті (қазіргі шектеулі тақырыппен): «Теистік тұрғыдан математика философиясы». Амстердамдық математик Геррит Маннури, оны Волленховен «ең маңызды формалист және коммунистік прагматик» деп сынай сипаттаған, диссертацияға жауап беріп, Волленховен бұрын ешкім баспаған жолға түскенін айтты және ол мұны теолог ретінде де, математик ретінде де емес, сенімін қадірлейтін, бірақ ойды жек көретін адам ретінде жасады деді.

Vollenhoven was born in Amsterdam, son of Dirk Hendrik Vollenhoven and Catharina Pruijs. His father was a custom house officer of telegraphy in Amsterdam. In 1911, Vollenhoven registered in two faculties at the Vrije Universiteit in Amsterdam, the Faculty of Theology and the Faculty of Arts and Philosophy and obtained his PhD in philosophy (cum laude) in 1918. He was a pastor of the Reformed Churches, first in Oostkapelle, 1918 1921, then in The Hague, 1921 1926. He was appointed professor of philosophy at the Vrije Universiteit in 1926, and retired in 1963. On 10 October 1918 he married Hermina Maria Dooyeweerd (1892 1973). They had five children, two girls and three boys. Vollenhoven was a person who combined direct clarity with deep insight. He had an analytical mind that mastered many distinctions. He was pious, modest, obliging, and dedicated in his many tasks. In the faculty of Arts and Philosophy he gave, from 1926 till 1954, all the courses in philosophy: history of philosophy, general systematic philosophy, logic, and theoretical psychology (the latter was considered to be a philosophical discipline at the time), and also the mandatory introduction to philosophy for first year students of all the faculties. While preparing his dissertation on the influence of philosophy on mathematics and the natural sciences, Vollenhoven preached practically every Sunday, thereby becoming a well known figure in the Reformed Churches. A year before gaining his PhD both his father and his supervisor and tutor, Jan Woltjer, died. G. H. J. W. J. Geesink stepped in to supervise the completion of the thesis (now with restricted topic), entitled: “The philosophy of mathematics from a theistic standpoint.” The Amsterdam mathematician, Gerrit Mannoury, whom Vollenhoven had critically described as being “the most consequential formalist and communistic pragmatist,” responded sympathetically to the dissertation by saying that Vollenhoven had taken a path “that had not been blazed by anyone before,” and that he did this “neither as theologian nor as mathematician, but as one who cherished his faith, yet without despising thought.”

Оосткапельдегі пасторлық қызметінде, кейін Гаагада Волленховен өзіне жүктелген міндеттерді адал орындады, бірақ сонымен қатар философияны оқуын жалғастырды. 1920 жылы ол Лейпцигте Феликс Крюгердің психологиясын бес ай бойы зерттеу үшін стипендия алып, демалысқа шықты. 1920-жылдардың басында неокантизм Нидерландыда басым мектеп болды. Философияда Волленховен ой мен болмыстың үйлесімін іздеді, теистік тұрғыда арадастырып, болмысқа басымдық берді. 1922 жылдың ортасында бұл радикалданды: білу (және ойлау) болмыстың бір бөлігі. Ал неокантизм, керісінше, ойдан бастап, оны гуманистік тұрғыдан негіздеді. Басқаша айтқанда, Волленховен өз заманының басым ағымына қарсы жүзді. Оның көптеген міндеттері мен қызығушылықтары оның шаршауына себеп болды. 1923 жылдың қаңтар айында ол психикалық күйзеліске ұшырады, ал сол жылдың көп бөлігін қалпына келтіруге жұмсады.

Воленховен және Дуйеверд

Осы аралықта Волленховеннің қайын інісі, шахмат шебері және бұрынғы оқу досы Герман Дуйвеверд философиямен белсенді айналыса бастады. Ол философияға қалай әдістемелік тұрғыдан жақындауға болатынын талқылау үшін Оосткапельдегі Волленховенге келді. Екеуі Гаагада тұрғанда олардың әңгімелері күрделене түсті, терең ізденістерге толы болды, соның нәтижесінде өмір бойы сақталған философиялық серіктестік қалыптасты. Бірақ олардың мінездері мүлдем бөлек еді: талдауға бейімділігімен Волленховен ұйымдастырушы, жүйелі ойлаушы, тарихи деректерді егжей-тегжейлі зерттеуші еді; ал Дуйвеверд музыкалық қабілетімен (оның өте жақсы пианист екені мәлім), заңгер мамандығымен, ал ішкі құрылымды, жалпы жоспарды іздеуші еді. Волленховен математика, табиғаттану, биология, психология, эпистемология және теология мәселелеріне өзіндік күшпен еніп, ал Дуйвеверд социология, экономика және юриспруденция салаларын жақсы меңгерген. 1923 жылдың соңынан бастап екеуі де «реформациялық философияны» (олар «кальвинистік философия» деп атаған, бірақ қазір көбінесе Реформациялық философия деп аталады) дамытты. 1926 жылы Амстердамның Vrije Universiteit университетінде бірдей кезеңде қызметке тағайындалды: Дуйвеверд – Заң факультетінде, ал Волленховен – Геезинктың орнына өнер және философия факультетінде. Профессор ретінде Волленховен талапкерлік танытқанмен, жаңа ізденістерге құштар және зерттеушіл де еді. Студенттеріне мейірімділікпен, көмекке дайындықпен қарады, бұл оған олардың құрметі мен ықыласын сыйлады. 1929 жылы университет түлектерінің қауымдастығының төрағасы, ал 1930 жылы студенттік бауырластықтың құрметті мүшесі болды. Сондай-ақ 1930 жылы Кальвинистік студенттік қозғалыс (голланд тілінде: CSB) құрылды, ол жиі Волленховеннен кеңес сұрап, оны лекция оқуға шақыратын. Осы шамадан бастап Клаас Шилдермен байланыс күшейді. Шилдер – реформацияланған теолог, ол 1944 жылы Нидерландыдағы реформацияланған шіркеулердің бөлінуіне ықпал еткен, бұл оқиға Волленховенді өте қынжырлатты.

In the meantime Vollenhoven's brother in law, chess mate, and former study chum Herman Dooyeweerd became active in philosophy. He visited Vollenhoven in Oostkapelle to discuss how he might work his way into philosophy more methodically. When both lived in The Hague, their discussions became more intense and searching, and an enduring partnership in philosophy developed that lasted a life time. Yet their personalities were very different: Vollenhoven, with his analytical disposition, was the organizer, systematic thinker, and man of detailed historical overviews; Dooyeweerd, with his musical talent (he was a fine pianist), was a jurist by training, who sought the grand design. Vollenhoven had worked his way into the problems of mathematics, the natural sciences, biology, psychology, epistemology, and theology, while Dooyeweerd had a good command of sociology, economics, and jurisprudence. From the end of 1923 on, both advanced a “reformed philosophy” (what they referred to as “Calvinistic philosophy,” now usually called Reformational philosophy). They were simultaneously appointed to university chairs at the Vrije Universiteit of Amsterdam in 1926, Dooyeweerd in the Juridical Faculty, Vollenhoven in the Faculty of Arts and Philosophy as the successor of Geesink. As professor, Vollenhoven was exacting but also exploratory and eager to pursue new avenues. Towards his students he was pastorally mild and sympathetic, which won him popularity and respect. In 1929 he became president of the university's alumni organization and in 1930 an honorary member of the student fraternity. Also in 1930 the Calvinistic Student Movement (in Dutch: CSB) was formed, which often called on Vollenhoven for advice and invited him as speaker. From about this time more intense contact took place with Klaas Schilder. Schilder was a Reformed theologian, who played a dominant role in the split in the Reformed Churches in the Netherlands in 1944, a development much lamented by Vollenhoven.

Жаңа антропология

1923 жылы ауырып қалғаннан кейін, Воленховен жанның өлмейтіні туралы догманы ашық сынап бастады. Бұл бастаманы алғаш рет А. Янсе көтерді, ол өзіндік білімімен бастауыш мектеп директоры болған және Воленховен осы кісімен достық қарым-қатынас орнатты. "Психологияның алғашқы сұрақтары" (1929) атты жарияланған лекциясында Воленховен жанның, қалыпты түсінік бойынша, өлмейтін субстанция емес, керісінше, адамның психикасы екенін түсіндірді. Бұл психика шындықтың бір аспектісінде (немесе "заң аймағында") жұмыс істейді. Воленховен жанның өзін адамның жүрегінің орталық бірлігі деп санады. Воленховеннің жауы болған жоқ, бірақ осы мәселе бойынша психологтар арасында алғашқы қарсыластарын тапты, әсіресе Жан Ватеринк, ол дене, жан және рухтың жеке даралығын қорғады. Философияға кіріспе курсының оқу жоспары, "Isagôgè Philosophiae" (1930) деп аталды, жаңа "Реформациялық философияны" тұжырымдаған алғашқы құжат болды. (Воленховен оны әрқашан "Кальвинистік философия" деп атады, бұл терминді ол 1926 жылғы ашылу лекциясында алғаш рет қолданды). Бұл көптеген адамдарды қызықтырды және философияда жеке мектептің құрылуына әкелді. Университет вице-канцлері қызметін атқару кезінде (1932-1933) жасаған вице-канцлерлік сөйлеуінде ол "Христиандық логиканың қажеттілігі" тақырыбын талқылады. Воленховен логиканы талдау құралы ретінде пайдалануды, оның принциптері арқылы түсінікке маңызды үлес қосу емес, эпистемологиялық субъектінің басшылығымен жүргізілетін талдау құралы ретінде қарастыруды сынады. Біраз уақыттан кейін Воленховеннің "Кальвинизм және философияның реформациясы" (1933) кітабы жарық көрді, бұл оның бағдарламасын нақтылады, бірақ сонымен қатар сынға ұшырады (Х.Х. Куйпер, В. Хепптен), әсіресе Воленховеннің схоластикаға қарсылығына байланысты. Жауап ретінде Воленховен талапкерлік танытып, бірақ poleмикалық болмай: "Біз қақтығыс іздемей, конструктивті жұмыс істеуіміз керек" деді. Воленховен мен Доойевеерд тығыз ынтымақтастықта жұмыс істегенімен, әрқайсысы өз тәуелсіздігін сақтап қалды. Доойевеерд реформациялық философияны трансценденттік сын тұрғысынан қорғады. Бұл сын ойдың, әсіресе теориялық ойдың дінге тәуелділігін ашып көрсетуге бағытталды. Воленховен шындықты түсінудің негізгі діни алғышарттарын анықтауға көбірек бейімділік танытты.

After his illness in 1923, Vollenhoven began openly to criticize the dogma of the immortality of the soul. This was first initiated by A. Janse, a self taught elementary school principal with whom Vollenhoven struck up a friendship. In “The first questions of psychology” (1929), a published lecture, Vollenhoven explained that the soul, as usually understood, is not an immortal substance but rather the psyche as a function of the human being, which operates within an aspect (or “law sphere”) of reality. He took the soul itself to be the central unity of the heart of the human being. Vollenhoven had no enemies, but he did gain his first opponents in this connection among psychologists, in particular Jan Waterink, who defended the distinct reality of body, soul, and spirit. The syllabus for the introductory course to philosophy, entitled Isagôgè Philosophiae (1930), was the first document to summarize the new “Reformational philosophy.” (Vollenhoven always referred to it as “Calvinistic philosophy,” a term he first used in his inaugural address of 1926.) It attracted many and led to the formation of a distinct school in philosophy. In his Vice Chancellor's oration, given during his term (1932 1933) as Vice Chancellor of the university, he discussed “The necessity of a Christian logic.” Vollenhoven criticized the so called “neutrality” of logic. The latter uses logic as mere instrument of analysis, guided by the epistemological subject, rather than viewing logic as contributing substantively to the understanding through its principles. When shortly afterwards Vollenhoven's book appeared, Calvinism and the Reformation of Philosophy (1933), this clarified his program, but it also elicited criticism (from H. H. Kuyper, V. Hepp), especially regarding Vollenhoven's opposition to scholasticism. In response Vollenhoven displayed perseverance without becoming polemical: “We must not seek conflict but work constructively.”

While Vollenhoven and Dooyeweerd worked in close cooperation, each retained his independence. Dooyeweerd defended Reformational philosophy from the standpoint of a transcendental critique. This critique sought to expose the dependence of thought, particularly theoretical thought, on religion. Vollenhoven was keener on setting out the viable religious presuppositions of any understanding of reality.

Бірегей онтология

Мысалы, онтологияда Воленховен Құдайды, ғаламды және адамды қамтитын болмыс тұжырымына қарсы шықты. Воленховеннің негізгі айырмашылығы – Үштік, яғни, ғалам үшін заң болып табылатын және Құдаймен толықтай ұсталып тұратын жаратылған ғалам. Ғаламмен байланысты түрлі негізгі аспектілер (заң сфералары) бөлінеді, олардың он бесеуі жаратылыстардың қызмет ететін салалары ретінде нақтыланды. Ал адамға келсек, оның функциялары сырттан "құрылымдалған", іштен – "жан немесе жүрек анықтайтын бағыт бар, одан өмірдің мәселелері туындайды". Жаралған шындықтың шегін белгілейтін заң жалпы мағынада үш ерекшелікке ие: (i) жаратылыс бұйрығы (Текбас кітабының 1-тарауындағы "болып келсін" бұйрығы), ол "пайда болу, құрылым, заң сфераларының модальдық әртүрлілігі және әрбір патшалықтың ішкі дамуына" қатысты; (ii) махаббат бұйрығы, ол "адам өмірінің [адамгершілік] бағытын Құдайға және басқа адамдарға қатысты" анықтайды; және (iii) оң заңдар, ол "махаббат бұйрығы мен нақты жағдайды" реттеуді қажет етеді, "қоғамның мақсаты, тарихи кезеңі және географиялық орны" ескеріле отырып.

"Білу – болудың бір бөлігі" болғандықтан, білім теориясы онтологияға тәуелді, сондықтан талдау жаратылған шындықтан басталып, оның заңға бағынуын құрметтеуі керек. Ал теология Құдайдың болуы туралы логикалық қорытындыларға емес, аянға сүйенеді. Соңғысы адамның шектелуін анықтайтын шекараны елемейді.

Философия тарихы туралы

Философия тарихында Воленховен проблемалық тарихи әдісті дамытуға баса назар бөлді. Философ өзінің замандастарымен және алдыңғы буын өкілдерімен байланыс желісінде табылады. Бұл оның философиялық ұстанымында көрініс табады: бір жағынан, ол заманының маңызды мәселелерін қалай қарастырады және оларды жоюға тырысады, екінші жағынан, нақты бір ой дәстүрінің барлық ой-пікірлерде қайта оралатын мәселелерге қалай қарайтынын көрсетеді. Қазіргі мәселелерді талқылау көбінесе стильдің біртектілігі тұрғысынан жүргізіледі, бұл нормативті деп есептелетін ерекшеліктерге немесе осындай заманауи талқыларға сай келетін шындық немесе заң туралы көзқарасқа назар аударады. Ұзақ мерзімді қарағанда, қазіргі заманғы тәсілдердің ерекше стильдері тарихи тұрғыдан ерекше кезеңдерді, уақыт өтуімен қатар келген кезеңдерді тудырады, оларды Воленховен философияда «уақыт ағымдары» деп атайды (мысалы, эллинизм, неоплатонизм, кеш орта ғасырлар, ағарту дәуірі, позитивизм, экзистенциализм, постмодернизм). Екінші жағынан, қайта оралатын мәселелерді қарастыру онтологияға және оның әлемге (немесе ғаламға, оған гностицизмдегідей құдайлар әлемі кіруі мүмкін) және антропологияға қатысты көзқарастардың әртүрлілігіне ықпал етеді, көбінесе ол әлем құрылымын көрсетеді. Воленховен космология мен антропологияда басымдық құратын онтологиялар моникалық немесе дуалистік екенін анықтады, олардың әрқайсысы дәстүрлі «онтология түрлерін» (мысалы, басымдық теориясы, өзара әрекеттесу, параллелизм, платонизм немесе аристотельдік гиломорфизм) тудырады. Қорыта айтқанда, кез келген философтың ұстанымын уақыт ағымы мен онтологияның түрінің қиылысында орналастыруға болады, бұл сол ұстанымға қатысты мәселелердің философиялық түсінігін біріктіреді және сипаттайды. Проблемалық тарихи әдістің басты мақсаты – ағымдар мен түрлердің орналасуын көрсету, соның арқылы философия тарихының барлық кезеңіндегі ойдың негізгі мәселелерін Гесиодтан Мартин Хайдеггерге дейін ашып көрсету. Воленховен өзінің екі бұрынғы студенті С. Ю. Зуидема және К. Дж. Попмамен бірлесіп философияның көп томдық тарихын жариялауды жоспарлады. 1926-1948 жылдар аралығында көптеген курстық материалдар оқу бағдарламаларына енгізілді. 1950 жылы «Философия тарихының» бірінші томы жарық көрді, ол Платон мен Аристотельге дейінгі ежелгі философия кезеңін қамтиды. Бастапқыда жұмыс жақсы қабылданып, құрметке ие болды. Бірақ 600 беттен тұратын кітап толыққанды емес күйде қалды. Бірнеше философтар (Х. Дж. Пос, Виллем Якоб Вердениус, Д. Лёнен, К. Дж. де Фогель) жиналып, кітапты, әсіресе оның онтологиялық негізін және проблемалық тарихи әдісін қатаң сынады. Олар сондай-ақ жобаның екінші томын мемлекеттік қаржыландыруға қарсы кеңес берді. Воленховен басқа мүмкіндіктерді іздеуге мәжбүр болды. Ол өзінің проблемалық тарихи нәтижелерін «Остхук энциклопедиясының» 4-ші және 5-ші басылымдарында жариялаған философиялық мақалаларында жариялай алды.

As to the history of philosophy, Vollenhoven concentrated on developing a problem historical method. A philosopher finds himself in a network of relations with his contemporaries and predecessors. This is reflected in his philosophical position, on the one hand in how he deals with current problems of his time and attempts to supersede them, on the other hand in evidencing preference for how a specific tradition of thought treats the problems that recur in all thought. The discussion of current problems is usually conducted in terms of a uniformity of style, focusing on those features that are taken to be normative or involving a view of truth or of law that is deemed fitting for such contemporary discussions. Seen from a greater range of time, the distinct styles of what were contemporary approaches give rise to historically distinct periods, in temporal succession, that Vollenhoven refers to as “time currents” in philosophy (e. g., Hellenism, Neoplatonism, Waning Middle Ages, the Age of Enlightenment, Positivism, Existentialism, Postmodernism). On the other hand, the treatment of recurring problems centers on ontology and its influence on the variety of views concerning the world (or the cosmos, which may include the world of the gods, such as in Gnosticism) and concerning anthropology, often seen as reflecting the structure of the world. Vollenhoven finds that the ontologies that predominate in cosmology and anthropology are either monistic or dualistic, each kind giving rise to a variety of traditional “types of ontology” (e. g., Priority theory, Interactionism, Parallelism, Platonizing or Aristotelian hylomorphism). In summary any philosopher's position can be situated in the crossing of a time current and a type of ontology, which at the same time brings together and characterizes the philosophical conception of problems relevant for that position. The overall aim of the problem historical method is to make visible the lay out of currents and types, and thereby the basic problems of thought throughout the whole history of philosophy, from Hesiod to Martin Heidegger. Vollenhoven hoped to publish a multi volume history of philosophy, in cooperation with two of his former students, S. U. Zuidema and K. J. Popma. Many course notes had become syllabi between 1926 and 1948. In 1950 the first volume of the History of Philosophy appeared, covering the period of ancient philosophy prior to Plato and Aristotle. At first the work was well received. But despite its 600 pages, the book remained a grand torso. Several philosophers convened (H. J. Pos, Willem Jacob Verdenius, D. Loenen, Ms. C. J. de Vogel) to respond and together they aggressively criticized the book, particularly seizing on its ontological take off point and problem historical method. They also successfully advised against the federal funding of the second volume of this project. Vollenhoven was forced to seek other means. He was able to publish his problem historical results in the philosophy articles he wrote for the Oosthoek encyclopedia, in its 4th and 5th editions.

Қауымдастық және қарсыластар

1935 жылы Воленховен «Кальвиндік философия қауымдастығын» құрды, оның академиялық журналы ретінде Philosophia Reformata, ішкі істер туралы хабарлау үшін Mededelingen және зерттеу талқылаулары үшін Correspondentiebladen пайдаланылды. Ол бірінші кездесуді мына сөздермен ашты: «Бізді осы жерде біріктірген нәрсе – ұлы нәрсе. Бұл философия емес, себебі ол біздің өмірімізде бірінші орында тұрмайды. Керісінше, бұл Құдайдың Сөзіне байланыстылық, өйткені біз рақым арқылы Мәсіх арқылы ғана өмір сүруге ұмтылуды үйрендік, сондықтан дін, жүректің мәселесі ретінде, бүкіл өмірдің орталығына айналды». Сол кездегі философия туралы Воленховен былай деді: «Ол Киелі Жазуларда түсінілген Құдайды білмейді; тек Онда ғана тыныштық таба алатын жүректі білмейді; бірінші және екінші Адамға тірелген әлемдік тарихты білмейді; сондай-ақ күнделікті өмірде маңызды болып көрінетін өмірлік салалар арасындағы айырмашылықты да білмейді». 1938 жылдың 18 қарашасында Vrije Universiteit кураторлары теологиялық факультеттен (H. H. Kuyper, V. Hepp, J. Waterink, G. Ch. Aalders, сондай-ақ F. W. Grosheide және тіпті D. Nauta, бірақ C. van Gelderen емес) ресми шағым алды, онда Воленховен реформаторлық құпиядан екі мәселе бойынша шығып кеткені айтылды: (i) адамның екі жақтылығын жоққа шығару, атап айтқанда, материалдық, өлшеулі дене және материалдық емес, өлмейтін жан ретінде; (ii) Құдайдың Ұлының «жеке емес адам табиғаты» бар екенін жоққа шығару. Воленховеннің пікірінше, Құдайдың Ұлының «жеке» адам табиғаты бар деген көзқарас «Несторийге еске түсіретін қателік» саналды. Ол дене мен жанның айырмашылығын жоққа шығармады; ол протестанттық схоластика дәстүрінде осы айырмашылыққа қатысты кең таралған көзқарасты жоққа шығарды. Бұл мәселені қарастыру үшін жеке комитет құрылды. Бірақ Екінші дүниежүзілік соғыс араласып, мәселе тоқтатылды. Екінші мәселе Воленховеннің «Кальвинизм және философияның реформациясы» кітабындағы бір үзіндіге негізделген, ол түсініксіз болғандықтан «несториандық» деп түсіндірілуі мүмкін еді. Ол бұрыннан-ақ өзінің тұжырымын өкіндірген және егер кітаптың екінші басылымы шықса, оны қайта қарауға уәде берген. Оның өзінде несториандыққа ешқандай бейімділік болған жоқ. Воленховен сондай-ақ «жеке емес адам табиғаты» деген тіркес Христиандық ілімге байланысты шіркеудің негізгі құпияларында кездеспейтінін мәлімдеді. Сондықтан, оны жоққа шығаруды ересін деп санау орынсыз. Бірақ теологиялық факультет өзінің схоластикасына қауіп төнгенін сезіп, Воленховеннің танымалдылығы мен өсіп келе жатқан ықпалын әлсіретуге тырысты және осы мақсатта құпияға қатысты алаңдаушылықты пайдаланды. Ол өзінің «қателігін» ашық мойындауға және жарияланған мақалада толық түсіндірме беруге мәжбүр болды. Бүгінгі күнге дейін университет Воленховенді кінәсінен және оған жасаған қарым-қатынасынан ақтаған жоқ.

In 1935 Vollenhoven founded the “Association for Calvinistic Philosophy,” with Philosophia Reformata as its academic journal, Mededelingen to report its internal affairs, and Correspondentiebladen for exploratory discussions. Vollenhoven, who was the chairperson, opened the first meeting with the words: “[What] brings us together here is something glorious. It is not philosophy, for that is not what comes first in our lives. Rather it is the bond to God’s Word, for by grace we have learned to desire to live solely through Christ, [hence] religion, as concern of the heart, has become the center of our whole existence.” Of philosophy, as then current, Vollenhoven said: “[It] knows nothing of a God as understood in the Scriptures; nothing of a heart that can only find rest in Him; nothing of world history, which lies anchored in the first and second Adam; also very little of the difference between life terrains, the distinction of which appears so necessary in daily life.”

On 18 November 1938 the curators of the Vrije Universiteit received a formal complaint from the theological faculty (H. H. Kuyper, V. Hepp, J. Waterink, G. Ch. Aalders, also F. W. Grosheide, and even D. Nauta, but not C. van Gelderen), charging Vollenhoven with departing from the Reformed confession, on two counts: (i) the denial of “the duality of human existence, namely as a material, mortal body and as a immaterial, immortal soul;” (ii) the denial that the Son of God had “an impersonal human nature”—the view of the Son of God having a “personal” human nature, as held by Vollenhoven, was considered to be “an error reminding one of Nestorius.” The first point is confused. Vollenhoven never denied the distinction of body and soul; what he denied was the view that is popular in the Protestant scholastic tradition concerning this distinction. A separate committee was formed to look into the matter. But World War II intervened, and the matter was dropped. The second point is based on a passage in Vollenhoven's Calvinism and the Reformation of Philosophy, which is vague and thus capable of being read as “Nestorian.” Prior to the charge, Vollenhoven had already openly regretted his formulation and promised to revise it, should a second edition of the book appear. He himself had no Nestorian leanings. Vollenhoven also argued that the expression “impersonal human nature” does not occur in the main confessions of the church in connection with Christology. So to consider the denial of this to be heresy is actually out of order. But the theological faculty, seeing its scholasticism threatened, sought to undercut Vollenhoven's popularity and growing influence and used the concern for the confession to that end. He was forced to publicly recant his “error” and give a full explanation in a published article. To date, the university has not exonerated (the memory of) Vollenhoven of blame and its treatment of him.

Ұйымдастыру жұмыстарының одан әрі жүргізілуі

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Волленховен Нидерландыдағы мемлекеттік университеттерде реформациялық философияны ілгерілету үшін арнайы кафедралар құруға бағытталған бастаманы іске қосты, оларға қаржы және ұйымдық базамен қамтамасыз етіп, сондай-ақ оны жүзеге асыруға лайықты адамдарды тағайындады. Ол бұл кезде жақсы танымал болды. Соғыс жылдары ол Algemeene Nederlandsche Vereeniging voor Wijsbegeerte [Голландияның жалпы философиялық қауымдастығы] төрағасы болды. 1948 жылдың тамызында Амстердамда өткен 10-шы Дүниежүзілік философиялық конгресс өткенге дейін ол осы қызметте қалды. 1947 жылы Кальвиндік философияның арнайы кафедраларын құруға арналған Қор құрылды, оның төрағасы Волленховен болды. Кафедраларға тағайындалғандардың арасында Волленховеннің бұрынғы студенттері де болды. Vrije Universiteit-те С. Ю. Зюидема тағайындалды, бұл Волленховенді философияға кіріспе курсынан босатуға мүмкіндік берді, өйткені соғыстан кейін студенттер санының өсуімен байланысты бұл курс өте қиын болды. Ол енді өзінің күшін толығымен философия тарихын зерттеуге жұмсай алды. Ол 1963 жылға дейін Кальвиндік философия қауымдастығының төрағасы қызметін атқаруды жалғастырды, ол зейнетке шыққан жыл.

Халықаралық ықпал

Воленховеннің Солтүстік Америка мен Оңтүстік Африкада ізбасарлары болды. Солтүстік Америкада Воленховеннің жетекшілігімен аспирантураны бітірген Х. Э. Руннер 1967 жылы Торонтодағы Христиандық зерттеулер институтының есігін ашқан «Реформацияланған ғылыми зерттеулер қауымдастығын» құруға бастама көтерді. Оңтүстік Африкада Хендрик Г. Стокер мен Дж. А. Л. Талжаард Воленховен мен Дуйевердпен бірлесіп, студенттерді Vrije Universiteit-те аспирантурада оқуға ынталандырды. 1961 жылы Воленховен Солтүстік Америкада көптеген лекциялар оқыды, ал екі жыл өткен соң Оңтүстік Африкада кең ауқымда дәріс берді. 1963 жылы зейнетке шыққаннан кейін, Воленховеннің орнын төрт адам басты: Хендрик ван Риессен, Дж. ван дер Ховен, А. В. Бегеман және К. А. ван Пёрсен. Ван Риессен «Кальвинисттік философия қауымдастығының» төрағасы қызметін де Воленховеннен кейін атқарды (кейін «Кальвинисттік» термині «Реформациялық» терминіне, одан кейін «Христиандық» терминіне ауыстырылды). «Платонның реализмі» тақырыбында қоштасу лекциясын оқығаннан кейін, Воленховен өзінің тарихи-мәселелік зерттеулерінің мамандарына ай сайын жеке лекциялар оқуын жалғастырды. Ол 85 жасында дүниеден өтті, соңғы бес жарым жылында жалғыз болған.

Қосымша әдебиеттер

К. А. Брил, Воленховеннің проблемалық тарихи әдісі. Кіріспе және түсіндірмелер, аударма және Р. В. Вундеринк толықтырған (Сиу орталығы, Айова: Dordt College Press, 2005). J. H. Kok, Воленховеннің ерте дамуы (Сиу орталығы, Айова: Dordt College Press, 1992). J. H. Kok, Батыс санасының үлгілері. Реформацияланған христиандық перспективасы, 2-ші қайта қарастырылған басылым (Сиу орталығы, Айова: Dordt College Press, 1998). J. Stellingwerff, De Vrije Universiteit na Kuyper (Кампен: Kok, 1987 [1990 болуы керек]). А. Тол, Философияның қалыптасуы. Д. Х. Т. Воленховен және реформаланған философияның пайда болуы (Сиу орталығы, Айова: Dordt College Press, 2010). А. Тол, “Реформациялық философияның қалыптасуы”, Philosophia Reformata 76 (2011), 187–215 бб. Д. Х. Т. Воленховен, Isagôgè Philosophiae / Философияға кіріспе, Джон Х. Кок және Энтони Тол редакциялаған, Джон Х. Кок аударған, Кальвин Сеервельдтің алғы сөзі және Энтони Толдың сөз басымен (Сиу орталығы, Айова: Dordt College Press, 2005). (Голланд-ағылшын тіліндегі басылым; сондай-ақ жеке ағылшын тіліндегі басылым). Д. Х. Т. Воленховен, Проблемалық тарихи әдіс және философия тарихы, К. А. Брил редакциялаған, J. de Kievit, S. Francke, J. G. Friesen және R. Sweetman аударған (Амстельвен: De Zaak Haes, 2005). Д. Х. Т. Воленховен, Isagôgè Philosophiae 1930–1945. Тексттік сындық басылым. Реформация дәстүріндегі философия, А. Тол редакциялаған (Амстердам: Free University Press, 2010). (Бұл мәтіндік сындық басылым голланд тілінде). Б. Дж. ван дер Уолт, “Христиандық философияны жасайтын жаңа парадигма: Д. Х. Т. Воленховен (1892–1978)”, “Құдайдың әлеміндегі үй” еңбегінің 5-тарауы (адам болу және әлеуметтік қатысу парадигмасын өзгерту) (Потчефструм: Африкадағы заманауи христиандық институты, 2010), 152–182 бб. Б. Дж. ван дер Уолт, “Д. Х. Т. Воленховеннің антропологиясында қайта жаңғырылған адам жүрегі”, аталған еңбектің 9-тарауы, 290–324 бб.