Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Ирредентизм
Irredentism
Ұлы Марокко – испан, португал, алжир және француз үкімдеріне қарсы наразылық білдірген, марокколық сұлтанатпен тарихи байланысы бар кең аумақтарды атау үшін кейбір марокколық ұлтшыл саяси лидерлер тарихи түрде қолданған атау. Қазіргі қолданысы көбінесе сын тұрғысынан қолданылады, Марокконы, әсіресе даулы Батыс Сахараны талқылауда, көршілес аумақтарға ирредентистік талаптар қоюда айыптайды. Ұлы Марокко идеологиясының басты қарсы идеологиялары – сахаралық ұлтшылдық, мавританиялық ирредентизм, испандық ұлтшылдық, бербер сепаратизмі және панарабизм. Марокколықтардың марокколық билік астында болған деп санайтын (көбінесе испандық эксклавтарға қатысты) аумақтарға қатысты ирредентистік, ресми және бейресми талаптары риторикалық тұрғыдан айыпталып келген экспансионизммен байланыстырылады. Дегенмен, Марокко үкіметінің мәлімдемелерінде Ұлы Марокко тұжырымдамасына сілтеме жасалмайды.
Greater Morocco is a label historically used by some Moroccan nationalist political leaders protesting against Spanish, Portuguese, Algerian and French rule, to refer to wider territories historically associated with the Moroccan sultan. Current usage most frequently occurs in a critical context, accusing Morocco, largely in discussing the disputed Western Sahara, of irredentist claims on neighboring territories. The main competing ideologies of the Greater Morocco ideology have been Sahrawi nationalism, Mauritanian irredentism, Spanish nationalism, Berber separatism and Pan Arabism. Irredentist, official and unofficial Moroccan claims on territories viewed by Moroccans as having been under some form of Moroccan sovereignty (most frequently with respect to the Spanish exclaves), are rhetorically tied back to an accused expansionism. However, Moroccan government claims make no current reference to the Greater Morocco concept.
Тарих
1963 жылы Алжир тәуелсіздік алғаннан кейін Марокко оның оңтүстік-батыс аймақтарына (Тиндуф және Бешар провинцияларына) шабуыл жасап, олардың бір бөлігі бұрын Марокконың билігінде болғанын мәлімдеді. Осы шабуылдар салдарынан жүздеген адам қаза тапты. Француз деректері Алжирде 60 адамның қаза тапқанын және 250 адамның жараланғанын хабарлады, ал кейінгі зерттеулерде 300 алжирлік қаза тапқандығы айтылды. Марокко ресми түрде 39 адамның қаза тапқанын хабарлады. Марокконың жоғалғандары Алжирге қарағанда аз болғанға ұқсайды, бірақ бұл дерек расталмады. 57 марокколық және 379 алжирлік тұтқынға алынды. Алтысыншы жылдардың басында әл-Фассидің саяси амбициялары парламентте қолдау тапқандықтан, Мавританияны мойындау кешікті (1960 жылы тәуелсіздік алған, бірақ Марокко 1969 жылға дейін мойындамады). Хасан II патшаның үкіметі бірнеше аумаққа талап қойып, Испаниямен болған Ифни соғысынан кейін Тарфая аймағын, сондай-ақ Сеута мен Мелилья төңірегіндегі көптеген жерлерді иеленді. Марокко Испаниядан Марокко мен Мавританияға өткен аумақтың көп бөлігін алды (Мадрид келісімдеріне қараңыз). Испан Сахара даулы аумақ болып қала береді, оны Сахара Араб Демократиялық Республикасы деп атап, Полисарио майданы талап етеді. 1982 жылы Испания Солтүстік Атлантика шартына қосылды. Дегенмен, келісімнің 6-бабының шектеулеріне байланысты Сеута мен Мелилья НАТО қорғауында емес. Канар аралдары Рақ тропигінің солтүстігінде орналасқандықтан қорғауға алынды. Заңгерлер келісімнің басқа да баптары Испанияның Солтүстік Африкадағы қалаларын қамтуы мүмкін екенін айтады, бірақ бұл пікір әлі тәжірибеде сынақтан өткен жоқ. 2002 жылы Марокко мен Испания арасында Марокконың солтүстік жағалауынан 250 метр қашықтықта орналасқан, адам тұрмайтын Перехиль аралы үшін қарулы қақтығыс болды. 2002 жылдың 11 шілдесінде марокколық әскерилер аралда база құрып, екі ел арасындағы статус-квоны бұзды. Марокко үкіметі аралға заңсыз көшіп келушілерді бақылау үшін келгендерін мәлімдеді, бірақ Испания үкіметі бұл мәлімдемені жоққа шығарды, себебі бұл мәселеде Испания тарапынан жиі шағымдар түсіп келген. Жозе Мария Азнар басқаратын испан үкіметінің наразылығынан кейін әскерилер марокколық теңізшілермен ауыстырылды, олар аралда бекініс салды. 2002 жылдың 18 шілдесінде таңертең Испания аралды басып алу үшін толыққанды әскери операция жүргізді. Операция сәтті аяқталды және марокколық теңізшілер бірнеше сағат ішінде аралдан шығарылды, испан арнайы күштеріне (коммандос) қарсылық көрсетпеді. Арал бұрынғы статусына оралып, қазірде бос тұр. Бұл оқиға АҚШ-тың делдалдық рөлін және Францияның дағдарыс кезінде еуропалық одақтастарына көмектесуден бас тартуын көрсетті. 2020 жылы АҚШ президенті Дональд Трамп Марокконың Батыс Сахарадағы егемендігін мойындайтын жарлыққа қол қойды, бұл Марокконың Израильді мойындауына жауап ретінде жасалды. Алайда, еуропалық мемлекеттер Батыс Сахараны әлі де деколонизацияланбаған аумақ деп санайтын БҰҰ қаулыларына қатысты өз ұстанымдарын өзгертпеді. Бұл, сондай-ақ, Испанияда Полисарио жетекшісі Брахим Галиге медициналық көмек көрсетуі Марокко тарапынан агрессия ретінде қабылданды және Солтүстік Африкадағы Испанияның Сеута аймағында жаңа көші-қон дағдарысын тудырды. Дағдарысқа себеп Марокконың дипломатиялық арналарды сақтамай, шекара полициясының бейтараптығы болды, олар қоршауды секіріп өтуге немесе шекара сызығының бойындағы теңіз арқылы жүзуге рұқсат берді. Испан армиясы бұл жағдайды бақылауға алды. Оқиға кезінде кем дегенде екі адам жағаға жетуге тырысқанда қаза тапты.
In 1963, following the Independence of Algeria, Morocco attacked a strip of its south western regions (Tindouf Province and Béchar Province), claiming that parts of them were previously under Moroccan sovereignty. There were several hundred casualties. French sources reported Algerian casualties to be 60 dead and 250 wounded, with later works giving a number of 300 Algerian dead. Morocco officially reported to have suffered 39 dead. Moroccan losses were probably lower than the Algerians' but are unconfirmed, About 57 Moroccans and 379 Algerians were taken prisoner. Al Fassi's ambitions gained more support in parliament in the beginning of the sixties, leading to a delay in the recognition of Mauritania (independent in 1960, not recognised by Morocco until 1969). The government of King Hassan II laid claim on several territories, successfully acquiring the Tarfaya Strip after the Ifni War with Spain, and much of the territory around Ceuta and Melilla. Morocco also acquired much of Spanish Sahara after Spain handed the territory to Morocco and Mauritania (see the Madrid Accords). Spanish Sahara remains a disputed territory, with the Polisario Front who claim it as the Sahrawi Arab Democratic Republic. In 1982, Spain entered the North Atlantic Treaty Organization. However, Ceuta and Melilla are not under NATO protection since Article 6 of the treaty limits the coverage to Europe and North America. The Canary Islands are protected, as they are islands north of the Tropic of Cancer. Legal experts have interpreted that other articles could cover the Spanish North African cities, but that perspective has not been tested in practice. In 2002, an armed incident erupted between Morocco and Spain, regarding the uninhabited Perejil Island, located 250 m off the Moroccan northern coast. On July 11, 2002 a group of Moroccan soldiers set up base on the islet and so violated the status quo situation agreed between both states. The Moroccan government said that they set foot on the island to monitor illegal immigration, which was denied by the Spanish government since there had been little co operation in the matter, a repeated source of complaint from Spain. After protests from the Spanish government, led by José María Aznar, the soldiers were replaced by Moroccan navy cadets, who then installed a fixed base on the island. On the morning of July 18, 2002, Spain launched a full scale military operation to take over the island. The operation was successful and the Moroccan Navy cadets were dislodged from the island in a matter of hours and offered no resistance to the Spanish Special Operations Groups (commando) attack force. The islet returned to its status quo situation and is now deserted. The episode highlighted the mediation role offered by the United States and the lack of collaboration of France towards its European allies during the crisis. In 2020, US President Donald Trump signed a proclamation recognizing Morocco's sovereignty of the Western Sahara in exchange for the recognition of Israel by Morocco. However, the European states did not modify their position with regard to the UN resolutions that recognise the Western Sahara as a territory yet to be decolonised. That, indirectly, together with the hosting of Brahim Gali, the leader of the Polisario, for medical treatment in Spain, was seen by Morocco as an aggression and provoked a new migratory crisis over the Spanish domain of Ceuta, in North Africa. The crisis was polemic since Morocco had acted beyond the diplomatic channels and with the passive role of the Moroccan frontier police, which did not impede the flow by jumping the fence or by swimming through the sea that surrounds the frontier line. The Spanish Army intervened to control the trespassing. At least two people died in the episode while they were trying to reach the shore.