Кіріспе

Танылмаған Шығыс православие шіркеуі

Украин православие шіркеуі – Киев патриархаты (УПЦ КП; Украї́нська Правосла́вна Це́рква – Ки́ївський Патріарха́т (УПЦ КП) (UPTs KP)) – Украинадағы православие шіркеуі және өзін алғашқы Киев Русі патриархатының мұрагері деп санайды. Ол 1992 жылы құрылды және өмір сүрген кезеңінің көп бөлігінде Украинадағы православие христиандарының ең көп саны осы шіркеуде болды. 1992 жылы бір жақты автокефалия жариялағаннан кейін, патриархат басқа Шығыс православие шіркеулері тарапынан мойындалмады және Мәскеу патриархаты оны "схизматикалық топ" деп санады, бұл әрекет УПЦ КП синоды тарапынан мойындалмады. 2018 жылдың 9-11 қазандағы Константинополь Экуменикалық патриархатының синодынан кейін Филареттің Мәскеу патриархатының анафемасына қарсы шағымы қайта қарастырылды, ол епископ қызметіне қайта орнатылды және Экуменикалық патриархат Украинадағы біріккен шіркеуге автокефалия беру туралы шешім қабылдады. Бірақ басқа автокефальді шіркеулер әлі мойындаған жоқ; Сербия және Польша Константинопольдің қайта біріктіру синодын және Украина Православие шіркеуінің құрылуын мойындаудан бас тартты. Мәскеу патриархаты өз дін қызметкерлеріне Экуменикалық патриархаттың дін қызметкерлерімен бірге қызмет етуге тыйым салды. 2018 жылдың 15 желтоқсанында үш ірі шіркеудің епископтары мен делегаттары Киев және бүкіл Украина митрополиті болып Митрополит Епифаний I сайланды (бұрынғы Киев патриархатының епископы) және Украинаның жаңа Православие шіркеуінің басшысы болды. 2019 жылдың 20 маусымында Филаретті қолдаушы UOC (бұрынғы UOC КП) мүшелері, соның ішінде Филарет, жергілікті UOC КП кеңесінен кейін OCU-дан шықты. Қазіргі уақытта шіркеу негізгі православие шіркеулерінің ешқайсысымен мойындалмаған және олармен қарым-қатынаста емес.

Тарих

Киев Патриархаты өзін тәуелсіз шіркеу деп санайды, Киев митрополиясының және барша Русьтің мұрагері. Мәскеу Патриархаты оған келіспеді. Киев Патриархатының қозғаушы күші болғанмен, 1995 жылдың шілдесінде Патриарх Владимир (Романюк) кенеттен қайтыс болғаннан кейін ғана ол сол жылдың қазан айында Киев және барша Русь Украинасының Патриархы болып сайланды. Филарет Мәскеу Патриархатында (ол 1962 жылдың ақпанынан 1992 жылдың көктеміне дейін епископ болып тағайындалған) қызмет еткен және 1997 жылдың ақпанында анафемаға ұшыраған. Киев Патриархатын Мәскеу Патриархаты (оның оны схизматикалық деп санайтыны) және басқа да православие шіркеулері мойындамайды. 2018 жылдың сәуір айында Экуменикалық Патриархат Украина Парламентінің Украинадағы УПЦ КП-ға каноникалық мәртебе беру туралы өтінішін қарастыра бастады. 2018 жылдың 11 қазанында Синодтан кейін Константинополь Патриархаты Украина Православ шіркеуіне автокефалия беру туралы бұрынғы шешімін қайта бекітті. Синод сондай-ақ 1686 жылғы хаттағы Ресей Православ шіркеуінің украин шіркеуіне билік ету құқығын 332 жыл бұрын қабылдауын кері қайтарып алды. Келесі күні УПЦ КП бұл шешім Киев Патриархатының епископтық және дін қызметкерлерінің каноникалық танылуын қалпына келтірді деп мәлімдеді. Кейіннен Экуменикалық Патриархат Филаретті «Киевтің бұрынғы митрополиті», ал Макарийді «Львовтың бұрынғы архиепискобы» деп атады. Экуменикалық Патриархат УПЦ КП және UAOC орындаған қасиетті обрядтарды жарамды деп мойындады. 2018 жылдың 20 қазанында УПЦ КП өзінің басшысының атағын «Қасиетті және Ұлық (аты-жөні), Киев архиепискобы және митрополиті, Русь қалаларының және Галицияның анасы, барша Русь Украинасының Патриархы, Қасиетті Құдас Киев Печерск және Почаев Лаврасының архимандриті» деп өзгертті. Ұқыпты түрде айтқанда «Қасиетті (аты), Киев және барша Русь Украинасының Патриархы», ал шіркеуаралық қатынастар үшін «Киев және барша Русь Украинасының архиепискобы және митрополиті» деп аталады. Толық атау және шіркеуаралық қатынастар нұсқасындағы «архиепископ» және «митрополит» сөздері, сондай-ақ қысқартылған нұсқадағы «патриарх» сөзі шатасу тудырды. Филареттің айтуынша, «Киев Патриархаты таратылмаған. Ол таратылмады. Олар оны таратылғандай көрсетуді қалайды. Киев Патриархатын оны құрған адам ғана таратуға құқылы». Украина Мәдениет министрлігі «Украина Православ шіркеуінің Киев Патриархаты Украинада әлі де бар немесе қайта құрылуда деген ақпараттың бұқаралық ақпарат құралдарында кеңінен таралуына жауап ретінде» УПЦ КП «іс жүзінде және заңды түрде қызметін тоқтатты» деп мәлімдеді. Филарет былай деді: «Киев Патриархатының украин православие шіркеуі (УПЦ КП) мемлекеттік органдарда тіркеліп отыр. Атап айтқанда, Киев Патриархаты тіркеліп қалды. Бұл Киев Патриархатының заңды түрде өмір сүруін жалғастыратынын білдіреді». Украина Әділет министрлігінің мәліметінше, УПЦ КП әлі де тіркелген.

ПЦУ-дан бөліну және ПЦКК-ны қайта құру

УПЦ КП-ның жергілікті кеңесі (Филарет шақырған) 2019 жылдың 20 маусымында Филарет пен Епифаний арасындағы қақтығыс кезінде Украина православие шіркеулерінің біріктіру кеңесінің шешімдерін күштен шығару туралы шешім қабылдады. 2019 жылдың 31 шілдесінде Украина Мәдениет министрлігі УПЦ КП-ның қызметін тоқтатқанын мәлімдеді. Алайда 2019 жылдың 4 қыркүйегінде Киев аудандық әкімшілік соты [uk] УПЦ КП-ның өтініші бойынша УПЦ КП-ның таратылуын тоқтатты. 11 қыркүйекте осы соттың тағы бір шешімі «Украина Әділет министрлігіне, Украина Мәдениет министрлігіне, оның құрылымдық бөлімшелеріне, орталық және жергілікті билік органдарына, сондай-ақ нотариустарға Киев патриархаты, Киев патриархатының Украина православие шіркеуі [УПЦ КП] және олардың мүлкіне қатысты кез келген тіркеу амалдарын жүзеге асыруға тыйым салды». 2019 жылдың 14 желтоқсанында Киевте өткен Епископтар кеңесінің кеңейтілген отырысынан кейін, ПЦУ құрылғанының мерейтойына орай, Епифаний УАПЦ-ның да, УПЦ КП-ның да тарату процедурасы күні бұрын аяқталғанын мәлімдеді. Ол: «Мұндай құрылымдар енді жоқ. Мемлекеттік тіркелімде олардың қызметі «ТОҚТАТЫЛҒАН» деп көрсетілген», – деп қосты. Сол айда УПЦ КП таратуды мойындамайтынын мәлімдеді. 2020 жылдың қаңтар айында УПЦ КП Филареттің 2018 жылдың 15 желтоқсанындағы УПЦ КП тарату туралы актісіне қойған қолды ресми түрде кері алғанын хабарлады.