Кіріспе

Көне сөз жазушы
көне грек тарихшылары

Логограф атағы (көне грек тілінен λογογράφος, logographos, λόγος, logos, 'сөз' және γράφω, grapho, 'жазу' деген сөздерден құралған) көне Грекияда сот мәселелері бойынша кәсіби авторларға қолданылған. Қазіргі заманғы сөз жазушы термині оған шамамен сай келеді. Көне Афинада заң бойынша, сотқа жүгінген адам өзінің ісін екі рет сөз сөйлеп қорғауы керек еді. Әкімшілік қызметкерлер болған жоқ, және заң бойынша әр тарапқа көмектесуге тек бір дос немесе туысқа ғана рұқсат берілді. Егер сотқа қатысушы өзінің сөзін тиімді жеткізе алмаймын деп ойласа, ол логографтың (сонымен қатар λογοποιός, logopoios, ποιέω, poieo, 'жасау' деп те атайды) қызметін іздейтін, оған өзінің ісін толық баяндайтын. Логограф содан кейін сотта жатқа айту үшін сөз жазып беретін. Антифон (б.з.д. 480–410) бұл кәсіпті алғашқылардың бірі болып таныстырды; шешен Демосфен (б.з.д. 384–322) де логограф болған. Көптеген логографтар саяси қуғынға ұшыраған адамдарды қорғау арқылы кейін саяси мансабының негізін қалады.

Логографтың рөлі

Логографтар афиналық сот жүйесіндегі кең ауқымды өзара әрекеттестесуде маңызды рөл атқарды. Афина соттары қазіргі заманғы құқықтық жүйелерден бірнеше маңызды тұрғысынан ерекшеленеді. Ежелгі Афинада заңгерлер класы болған жоқ. Прокурорлар мен қорғаушылардың болмауы істердің негізінен талапкер мен жауапкердің айтқан сөздеріне сүйене отырып шешілгенін білдірді. Сотқа келгендер өздері сөз сөйлеуге міндетті болды, бірақ көбінесе сөздерін дайындау үшін кәсіби сөз жазушылардың көмегіне жүгінді. Осы сөздерде келтірілген аргументтерді қолдау үшін, дауласушы тараптар көбінесе бірнеше куәгерлерді ұсынды. Классикалық Афинада куәгердің әлеуметтік статусы, байлығы және беделі оның (көбінесе ер адамның) куәлігінің күші мен ықпалын анықтады, бірақ оның айтқандарының нақтылығын емес. Қазіргі заманғы құқықтық жүйелерден айырмашылығы, осы "мінез-құлқы куәгерлері" қазылар алқасына зор ықпал етті. Афиналық сот жүйесі мемлекеттің араласпауымен сипатталды. Сот ісін қозғау, дәлелдер жинау және айыптау – бұл сот процесінің барлық функциялары, олар талапкердің жауапкершілігіне жүктелді. Осы істердің нәтижесін шешкен қазылар алқасы – Афина азаматтарының көпшілігінен құралған кеңес, мемлекеттік тағайындалған судьялар емес.