Кіріспе

A Man from the Boulevard des Capucines (Человек с бульвара Капуцинов) – 1987 жылы түсірілген қызыл вестерн комедиялық фильмі (Mosfilm өндірісі), режиссері Алла Сурикова. Фильм үнсіз киноға және кинолентаның өзгерткіш күшіне сілтеме жасайды. Бұл фильм совет киносында екі ерекшелігімен көзге түседі: біріншіден, оны айтарлық дәрежесі бар совет режиссерлерінің санаулы бірі – әйел адам түсірген, екіншіден, бұл советтік постмодернизмнің сирек кездесетін туындысы. 1987 жылы фильмді 60 миллион көрермен тамашалаған.

Сюжет

Джон Фёрст (Джонни) – Санта-Каролинаға жол тартқан оператор, оны қарақшылар тобы тоқтатады. Джонни – оқиғаның қалың қабатында қаруын шығармай, төбелес жасамайтын жалғыз адам, сондықтан Блэк Джек оған неге екенін сұрайды. Ол Джоннидің бір кітапты қызығушылықпен қарап тұрғанын байқайды, бірақ кітапты Киелі кітап деп қателеседі, сосын ішінде бірнеше бос беттер бар екенін көреді. Джонни бұл кітаптың әлемдік кино тарихы туралы екенін түсіндіреді. Блэк Джек тез қызығуын жоғалтып, кетеді. Джонни Санта-Каролинаға келгенде жергілікті барға кіреді, онда көп ұзамай шулы төбелес басталады. Бұл әдеттегі жағдай, себебі бардың иесі Гарри, зардаптан күнделікті бірнеше жүз теңге табады. Джонни кірген бойда Билли есімді ковбоймен танысады, ал бишілерді қарап отырып, Диана есімді қызға ғашық болады. Билли оған күліп, «Мисс [Диана] Литтлдің жүрегі Форт-Нокстан да мықты жабылыпты» дейді. Джонни жиналғандардан ақ матасы бар кімде-кім бар ма деп сұрағанда, Диана ғана ақ матасын көрсетеді. Содан кейін болған оқиғалар Диананы қоса барлығын таң қалдырады. Джонни әдеттегідей әдептілігімен Дианаға жақындап, оның қолына құрметпен сүйісқандықпен иесіпті. Мұндайға үйренбеген Диана қатты таңғалып, өзінің екі ақ матасы бар екенін және екеуі де Джонниге тиесілі екенін айтады. Содан кейін жағдай нашарлай бастайды. Джонни ақ матаға киносын көрсетеді, онда әйелдерді серуенге шығарып, шапқаларын түсіріп, «өтініш» және «рахмет» дейтін джентльмендер болады, сонда тәртіпсіз ковбойлар өздерінің жолдарын өзгерте бастайды. Бұл жағдайдан Гарри, ол үлкен пайдасын жоғалтты, және жергілікті пастор, Диана оны жақсы көрсін дейді, екеуі де пайда таппайды. Соңғысының жағдайы одан да қиын, себебі Джонни Дианаға қызығушылық танытып, оған гүл әкеліп, әйелдей қарай бастағаннан бері, ол оған қатты ғашық болып, жүрегі әрқашан оған тиесілі болады деді. Гарри барлық мүмкіндігін пайдаланып, фильмдер сақталған сарайды өртеп, Блэк Джектен Джонниді өлтіруді сұрап, фильмдер көрсетілген ақ маталарды ұрлап бақылайды, бірақ бәрі оператордың көңіліне тимейді, ол сүйікті Дианасына үйлену тойына сыйлық іздеуге кетеді. Оралғанда, барлық ковбойлар бұрынғы әдеттеріне оралғанын көреді, себебі екінші мырза келген, ол да оператор, ковбойларға зорлық-зомбылық көріністері бар фильмдерді көрсетеді (кейін «сплаттер фильм» деп аталатын). Джонни ауыр жүрекпен далаға кетеді, себебі Диана да пасторға кетіп қалды деп ойлайды. Бірақ ол жолда Блэк Джекпен кездеседі, ол Джоннидің фильмдерін терезеден көрген және өз жолын өзгерткен, сондай-ақ Дианамен кездеседі, ол пасторды тұтқындап, оны қарумен ұстап, қашып үлгерген. Джонни олармен бірге кетеді, көбірек адамдарға киноның сыйырлы әлемін көрсетуге бел буады.

Өндіріс

Фильмнің жанрын режиссер Алла Сурикова және сценарист Эдуард Акопов «батыстық стильдегі ирониялық фантазия» деп анықтады. Кейін Сурикова фильмнің өзі үшін сценарийден басталмайтынын, бірақ Андрей Мироновтың кино арқылы әлемді өзгертуді шешкен «Бірінші мырза» рөлін ойнауы керектігін түсінген сәттен бастап дамығанын мойындады. Бастапқыда Мироновқа сценарий ұнамады, Сурикова актерді нағыз қоршауға алды; сценарийдің 5 жыл бойы «Мосфильмнің» қоймасында жатқанын және режиссер осы рөлде Мироновтан басқа ешкімді көре алмағанын білгеннен кейін, Миронов әсерленді де келісім берді. Балтық елдеріне саяхатқа шығар алдында берген сұхбатында Миронов: «Біріншіде бірден маған ұнаған нәрсе болды, оның жаныма жақын болды. Ол өзінің Дон Кихоты, және, егер рұхсат болса айтарым, ол жай ғана екі есімді емес, өте ерекше сәтті сәтсіз немесе сәтсіз сәтті адам» деді. Миронов режиссердің сценарийін алғашқы бағалау кезеңінде, әдеттегідей актерлардан бұрын жұмысты бастады. Ол көп қиялдап, тек басты кейіпкердің бейнесін ғана емес, сонымен қатар басқа кейіпкерлердің өмірбаяндары мен іс-әрекеттерін ойлап, режиссермен пікір таластырды. Сурикованың айтуынша, Миронов Диана Литтлдің экрандағы тағдырына «ең көркем және дәл аяқ» берді. Алексей Жарков Білли Кинг рөліне бекітілген еді, режиссер Николай Караченцовқа Блэк Джек рөлін ұсынды, бірақ актер бұл ұсынысқа қызығушылық танытпады, сондықтан Билли Кингті сұрады, режиссерді бас каскадер Александр Иншаковпен сахналық айқасқа түсіруге көндірді. Блэк Джек рөліне актерді тез табу үшін Сурикова бір хитролыққа барды – Михаил Боярскийді шақырып, Мироновтың оны осы рөлде көргісі келетінін айтты. Фильмде көптеген классикалық вестерндер мен басқа да фильмдерге сілтемелер бар. Фильмнің ресми плакаты Сикстин Мадоннасының суретін пародиалайды. Бұл Андрей Мироновтың басты рөлде ойнаған соңғы фильмі.

Пікірлер

Надежда Лагинаның («Вечерняя Москва») пікірінше, Миронов жасаған кейіпкер күтпегендей жарқын да әдемі болып шықты. Оның тыныш дауысы, төбелес пен оқ атысының шуынан гөрі, адамдарға күшті әсер етеді. Ол түсініксіз жолмен, әрбір адамды бір сәт тоқтап, өзі туралы ойлауға итермелейді. Ал салонға жиналған тұрақты клиенттерге әлемдегі алғашқы Люмьер бағдарламасының («Ла-Сиотат станциясына пойыздың келуі», «Суарушының суға шашылуы») кадрларын ақ экранға көрсету арқылы белгісіз кинематографияны таныстырмас бұрын, ол оларды өзінің сүйкімділігімен және жоғары мәдениетімен таң қалдырды. Салон түгелдей өзгеріп, адамдардың ең жақсы жақтары ашық көрінеді. Бірақ бұл өзгеріс ұзаққа созылмады, себебі киноның өзі сан алуан екені белгілі болды. Ол қаладан кетеді, бірақ тұрғындардың жүрегінде нұр қалдырады.