Сайлау нәтижелерін болжау үшін қаржы нарықтары

Кіріспе

Сайлау нәтижесі және қаржы нарықтары

Сайлау нарықтары (сайлау болжамдары нарығы деп те аталады) – сауда-саттыққа арналған келісімшарттардың соңғы құны сайлау қорытындысына байланысты болатын қаржы нарықтары. Қатысушылар өз қаражатын инвестициялайды, тізімделген келісімшарттарды сатып алып сатады, пайда табады және ақша жоғалту тәуекелін мойындайды. Сайлау нарықтары басқа фьючерстік биржалар сияқты жұмыс істейді, мысалы, астық, мал немесе құнды металдарды болашақта жеткізуге арналған тауар биржалары. Сайлау нарығының басты мақсаты – сайлау нәтижесін болжау, мысалы, халықтың дауыс беруінің үлесі немесе әрбір саяси партияның заң шығарушы орган немесе парламентте алатын орындықтардың саны. Тиімді нарықтар барлық қолдағы ақпаратты жақсы көрсетеді, көбінесе сауалнамалардан гөрі жылдам, себебі сауалнамаларды жүргізу және нәтижелерін өңдеу бірнеше күнге созылады. Саудагерлердің саяси бағыттарына қарамастан, сайлау нәтижесі туралы өздерінің нақты пікірін білдіруге қызығушылығы зор. Сайлау нарықтары зерттеу және оқыту мақсатында да қолданылады. Зерттеушілер саудагерлердің мінез-құлқын және нарық қызметін зерттей алады. Сайлау нарықтары қатысушыларға сауда-саттықтың негіздерін үйретеді, мысалы, ұзақ немесе қысқа позицияны қалай алуға болатынын. Қатысты ғылыми еңбектердің тізімі төменде келтірілген.

Сайлау қор нарықтарының мысалдары

Солтүстік Америкада екі университет он жылдан астам бері сайлау акциялары нарығын жүргізіп келеді. Айова университетінің Типпи бизнес мектебі Айова электрондық нарықтарын басқарады. Айова нарықтары негізінен президенттік және конгресс сайлауларын қадағалайды. Канадада Британдық Колумбия университетінің Саудер бизнес мектебі UBC сайлау акциялары нарығын басқарады. UBC нарықтары Канададағы федералды және провинциялық сайлауларды қадағалайды. Айова және UBC нарықтары ғылыми зерттеу мақсатындағы коммерциялық емес ұйымдар болып табылады. Бұл нарықтар комиссиялық немесе транзакциялық төлемдер алмайды. Инвестициялар көбінесе 500 АҚШ доллары немесе 1000 канад долларымен шектеледі. Соңғы жылдары жеке басқарудағы болжам нарықтары да пайда болды. Университеттердегідей болмағанда, коммерциялық болжам нарықтары өздерінің операциялық шығындарын жабу үшін төлемдер немесе комиссиялар алады. Коммерциялық нарықтар транзакциялар бойынша немесе таза пайдадан комиссия алуы мүмкін, сондай-ақ транзакциялар бойынша комиссиялар бағаны қабылдаушылар (нарықтық тапсырыс берушілер) және бағаны белгілеушілер (шектеулі тапсырыс берушілер) үшін әртүрлі болуы мүмкін. Коммерциялық болжам нарықтарының алғашқы мысалдары қазір тоқтатылған Intrade болжам нарықтары және Вашингтон қор биржасы болды; екеуі де саяси оқиғалардың кең спектрін болжады. Коммерциялық болжам нарықтары академиялық әріптестеріне қарағанда көбірек инвестиция тартатынын және сауда көлемін арттыратынын мәлімдейді, себебі олар трейдерлердің капиталға инвестициялауын шектемейді. Коммерциялық және академиялық сайлау акциялары нарықтарының болжамдағы дәлдігі белсенді зерттеулер саласы болып табылады (төменде қараңыз).

Нарық түрлері

Сайлау қор нарықтарының екі негізгі түрі бар. Бірінші түрі – «жеңімпаз бәрін алады» нарығы, онда тек бір келісімшарт белгілі бір сома төлейді, әдетте 1 доллар, ал қалған барлық келісімшарттар 0 доллар төлейді. Осы типтегі «жеңімпаз бәрін алады» нарығының мысалдары: референдум қорытындысы (иә немесе жоқ), бірнеше партияның бірі абсолютті көпшілікке ие болуы немесе бірнеше партияның бірі ең көп дауысқа ие болуы. Сайлау қор нарығының екінші түрі – пропорционалды үлес нарығы, онда бірнеше келісімшарттың төлемақысы белгілі бір нәтижеге қатысты пайыздық үлеспен анықталады және әдетте 1 доллар болатын белгілі бір сомаға көбейтіледі. Мұндай нарықтың екі мысалы: бір партияның парламенттегі орындардың пайыздық үлесімен төлемақысы анықталатын орын үлесі нарығы, немесе партияның халық дауысының пайыздық үлесімен төлемақысы анықталатын халық дауысы үлесі нарығы. Әртүрлі типтегі сайлау қор нарықтарының ортақ принципі – келісімшарттардың «бірлік портфелі» үшін төлемақылардың жалпы сомасы белгілі бір сомаға, әдетте 1 долларға тең болуы керек.

Келісімшарттарды жасау

Келісімшарттар бірлік портфелін сатып алу арқылы айналысқа енгізіледі. Саудагер белгілі бір нарықтағы барлық келісімшарттар жиынтығын 1 долларға сатып алады. Қызыл партия, Көк партия және Жасыл партияның бақталасатын сайлауын қарастырайық. Әр партияның жинаған дауыс үлесі анықтама бойынша 100%-ға тең болуы тиіс, сондықтан әр үш партияның бір келісімшартын ұстап тұру сайлау қорытындысына қарамастан әрқашан 1 доллар құнды болады. Бірлік портфельдерін сатып алу саудагерлерге олардың шамадан тыс бағаланған деп санайтын келісімшарттарын сату арқылы қысқа позиция ашуға мүмкіндік береді.

Сауда келісімшарттары

Саудагерлер келісімшарттарды сатып алады және сатады, олар әдетте саяси партияның дауыс үлесі немесе орындық үлесі үшін пайыздық пункттің 1/10-ына сәйкес келетін 1 центтің 1/10-ында көрсетіледі. Саудагерлер арзан бағаланған келісімшарттарды сатып алып, қымбат бағаланған келісімшарттарды сату арқылы пайда табады. Егер саудагер көк партияның 42,3% халық дауысын жинайтынын күтсе, сатушы оны 42,3 центтен арзанға ұсынса, көк партияның келісімшартын сатып алу тиімді болады. Егер басқа саудагер оны 42,3 центтен қымбатқа сатып алуға дайын болса, сол саудагер сол келісімшартты сатуды тиімді деп есептейді.

Ұзақ позицияны алу

Саудагер төмен бағамен сатып алып, жоғары бағамен сату арқылы ұзақ позиция ашады. Нарықта қазір 39,3 центке ұсынылып жатқан Көк партияның шартын сатып алуды қарастыратын инвесторды қарастырайық. Инвестор Көк партияның 41%-дан артық дауыс жинайтынын болжайды және Көк партияның шартын 39,3 центке сатып алады. Сайлау күні Көк партия халықтың дауысының 42,5%-ын алып, саудагер 3,2 цент пайда табады, бұл инвестицияға 8,1% кіріс әкеледі.

Қысқа позицияны алу

Қызыл партия, Көк партия және Жасыл партияның бір-бір шартынан тұратын бірлік портфелін 1 долларға сатып алған трейдерді қарастырайық. Көк партия шартының қазіргі бағасы қымбат деп есептеген трейдер Көк партияның бір шартын 30 центке сатады. Сайлау күні Қызыл партия 55% дауыс алады, Көк партия 25% дауыс алады, ал Жасыл партия 20% дауыс алады. Трейдер енді Қызыл партия және Жасыл партия шарттары үшін барлығы 75 цент алады, сондай-ақ Көк партия шартын сатудан қосымша 30 цент алады. Трейдердің қазір 1,05 доллары бар, яғни 1 доллар инвестициясынан 5 цент пайда тапты.

Нарықты жою

Сайлау қор нарықтары әдетте сайлау күнінен бір күн бұрын сауданы тоқтатады. Нарықтар сайлау қорытындысы бойынша сайлаудан кейін сатылады. Халықтың дауыс үлесі және парламенттік орын үлесі нарықтарында әрбір келісімшарттың құны сәйкес пайыздық үлеспен тең болады. Барлық жеңімпазды анықтайтын нарықтарда жеңімпаз келісімшарт 1 доллар төлейді, ал жеңілген келісімшарттар 0 доллар төлейді.

Сайлау қор нарықтарының сенімділігі

Сайлау қор нарықтары – сайлауды болжауға арналған нарықтар. Мұндай нарықтар шамамен жиырма жылдан бері өткізіліп келеді, бірақ олардың дәлдігі көбінесе сайлау қарсаңындағы қор нарығы бағасының (жабылу бағасының) сайлау алдындағы соңғы сауалнамалар мен нақты нәтижелермен салыстырылуы арқылы бағаланады. Сайлау қор нарықтарының сайлау нәтижелерін тамаша болжайтынына дәлелдер көбінесе Айова электрондық нарықтары мен UBC сайлау қор нарығының деректеріне негізделген академиялық зерттемелерде кездеседі. Дәлдік әдетте дауыс пен орын үлесі бойынша есептелген орташа абсолютті қателік ретінде өлшенеді. Сайлау қор нарықтарының тиімділігін бағалауға жасалған мұқият талпыныс Берг және авторлар (2008) еңбегінде кездеседі; олар Айова электрондық нарықтарында қарастырылған соңғы бес сайлауда сайлауға дейін соңғы бес күн ішіндегі басты партияның президенттік дауыс үлесін болжаудағы орташа абсолютті қателіктің 1,20 пайыздық пункт құрағанын хабарлады, ал сол кезеңде жүргізілген сауалнамалардың орташа қателігі 1,62 пайыздық пунктті құрады. Берг және авторлар (2008) сайлау қор нарықтарының сайлау күніне дейінгі ұзақ мерзімде сауалнамалардан жақсы нәтиже көрсеткеніне қатысты да мәліметтер келтіреді. Эриксон мен Влезиен (2008) сайлау қор нарықтары сауалнамалардан жақсы нәтиже көрсетеді деген пікірге қарсы шығады. Олардың сөзіне қарағанда, сауалнамалар тек сайлау күніндегі қалауларды өлшейді, ал сайлау қор нарықтары сайлау күніндегі нәтижені болжайды. Статистикалық әдістерді қолданып сауалнама нәтижелерін түзету арқылы, олар сауалнамаға негізделген болжамдардың дауыс нарығы бағасынан жоғары екенін анықтады. Сайлау қор нарықтарының тиімді жұмыс істеуі үшін нарықтың өтімділігі маңызды. Болжамдық нарықтар сенімдер мен пікірлерді нарықтық бағаларға біріктіру арқылы жұмыс істейтіндіктен, сайлау нәтижесін дәл болжау үшін жоғары сауда көлемі және/немесе жаңа инвестициялардың үздіксіз ағыны қажет. Сайлау қор нарығында өтімділіктің жетіспеуінің белгілеріне кең спредтер (сатып алу және сату бағасы арасындағы үлкен айырмашылық) және арбитраж мүмкіндіктері (сатып алу бағасының қосындысы бірлік портфельдің құнын асып кеткенде немесе сату бағасының қосындысы бірлік портфельдің құнын төмендеткенде) жатады. Сайлау қор нарықтары пікірлерді жинақтаушы болғандықтан, мұндай нарықтардың дәлдігі нарыққа қатысушылар санының артуымен бірге өседі деп күтуге болады. Инвестициялық шектеулер (Айова электрондық нарықтары мен UBC сайлау қор нарығында қолданылатындай) саудагерлер арасындағы мүмкіндіктерді теңестіреді. Инвестициялық шектеулер болжамның дәлдігіне көмектесе ме, жоқ па, әлі толық анықталған жоқ. Дегенмен, инвестициялық шектеулер болмаса, коммерциялық сайлау қор нарықтарында аз ғана саудагерлер басымдық ала алады. Коммерциялық сайлау қор нарықтарында инвестициялау және сауда-саттық жүргізуге байланысты транзакциялық шығындардың болуы олардың тиімділігін төмендетуі мүмкін. Sunstein (2006) болжамдық нарықтардың ойластыратын топтарға қарағанда көбінесе дәл болатынын айтады, себебі болжамдық нарықтар жекеменшік білімді ашуға күшті ынталандырулар жасайды және кеңінен таралған ақпаратты жинақтауға мүмкіндік береді. Керісінше, ойластыратын топтар көбінесе жеке қателерді күшейтеді, ал топ мүшелері ақпараттық немесе беделді жағымсыз каскадтың құрбаны болуы мүмкін. Ойластырушылар ортақ ақпаратты бірегей ақпарат есебінен баса көрсетуі мүмкін.

Election stock markets are prediction markets for a particular purpose: elections. Even though election stock markets have been conducted for almost twenty years, the accuracy of these markets is nearly always judged by comparing the election stock market prediction (closing prices) on election eve with final pre election polls and actual outcomes. Evidence that election stock markets perform remarkably well predicting election outcomes is found in a string of academic papers, mostly based on data from the Iowa Electronic Markets and the UBC Election Stock Market. Accuracy is typically measured as the average absolute forecast error for vote shares and seat shares. A more rigorous attempt to assess the performance of election stock markets is found in Berg et al. (2008); they report that for five recent elections covered by the Iowa Electronic Markets, the average absolute error in the market's prediction of the major party presidential vote share across the 5 days prior to the election was 1.20 percentage points, while opinion polls conducted during that same time had an average error of 1.62 percentage points. Berg et al. (2008) also report evidence that election stock markets outperform polls for longer time periods before the election date. Erikson and Wlezien (2008) challenge the view that election stock markets outperform polls. They argue that polls only measure preferences on the polling day, whereas election stock markets forecast the outcome on election day. When poll leads are discounted using statistical techniques, they find that poll based forecasts outperform vote share market prices. A critical feature for the proper functioning of election stock markets is market liquidity. As prediction markets function through aggregation of beliefs and opinions into market prices, high trading volume and/or a continuous stream of new investments are essential for prices to provide an accurate forecast of the election outcome. Signs that liquidity is lacking in an election stock market include wide spreads (large differences between bid and ask prices) and arbitrage opportunities (where the sum of bid prices exceeds the value of a unit portfolio, or where the sum of ask prices is lower than the value of a unit portfolio). As election stock markets are opinion aggregators, the accuracy of such markets can be expected to increase with the number of market participants. Investment caps (as maintained by the Iowa Electronic Markets and the UBC Election Stock Market) level the trading opportunities among traders. Whether investment caps help with prediction accuracy has not yet been determined conclusively. However, without an investment cap, commercial election stock markets may be dominated by a small number of traders. The existence of transaction costs for investing and trading in commercial election stock markets may also reduce their efficiency. Sunstein (2006) argues that prediction markets are often more accurate than deliberating groups because prediction markets create strong incentives for revelation of privately held knowledge and succeed in aggregating widely dispersed information. Contrastingly, deliberating groups often amplify individual errors, and group members may fall victim to a bad cascade, either informational or reputational. Deliberators may emphasize shared information at the expense of uniquely held information.

Академиялық еңбектер

Антвейлер, Вернер; Росс, Томас В.: 1997 жылғы UBC сайлау қор нарығы. Канадалық бизнес экономикасы, 6-том, № 2, 1998 жылғы сәуір, 15–22 б. Берг, Джойс Е.; Нельсон, Форрест Д.; Риц, Томас А.: Болжам нарығының ұзақ мерзімді дәлдігі. Халықаралық болжау журналы, 24-том, № 2, 2008 жылғы сәуір–маусым, 285–300 б. Брэндер, Джеймс А.: Сайлау сауалнамалары, еркін сауда және қор нарығы: 1988 жылғы Канаданың жалпы сайлауы бойынша деректер. Canadian Journal of Economics, 24-том, 1991 жылғы қараша, 827–43 б. Эриксон, Роберт С.; Влезиен, Кристофер: Сайлауды болжауда саяси нарықтар сауалнамалардан басым ба? Public Opinion Quarterly 72(2), 2008 жылғы жаз, 190–215 б. Форсайт, Роберт; Риц, Томас А.; Росс, Томас В.: Күтілімдер, болжамдар және іс-әрекеттер: Сайлау қор нарығындағы баға қалыптасуы туралы шолу. Экономикалық мінез-құлық және ұйым журналы, 39-том, 1999, 83–110 б. Форсайт, Роберт; Франк, Мюррей; Кришнамурти, Васу; Росс, Томас В.: Сайлау нәтижелерін болжаудағы нарықтар: 1993 жылғы сайлау қор нарығындағы науқан оқиғалары мен қателіктер. Канадалық қоғамдық саясат, 24-том, 1998, 329–351 б. Форсайт, Роберт; Франк, Мюррей; Кришнамурти, Васу; Росс, Томас В.: Сайлау нәтижелерін болжау үшін нарықтық бағаларды қолдану: 1993 жылғы UBC сайлау қор нарығы. Canadian Journal of Economics, 28-том, № 4a, 1995 жылғы қараша, 770–794 б. Форсайт, Роберт; Нельсон, Ф.; Нейман, Г. Р.; Райт, Дж.: Эксперименталды саяси қор нарығының құрылысы. American Economic Review, 82-том, 1992, 1142–1161 б. Форсайт, Роберт; Нельсон, Ф.; Нейман, Г. Р.; Райт, Дж.: Айованың саяси нарығы: далалық тәжірибе. Эксперименталды экономикадағы зерттеулер, 4-том, 1991. Геммилл, Гордон: Саяси тәуекел және нарық тиімділігі: 1987 жылғы сайлаудағы британдық қор және опцион нарықтарына негізделген тесттер. Банк және қаржы журналы, 16-том, 1992 жылғы ақпан, 211–231 б. Мански, Чарльз Ф.: Болжам нарықтарының болжамын түсіндіру. Экономикалық хаттар, 91-том, № 3, 425–429 б. Санштейн, Касс Р.: Пікірсайыс топтары мен болжам нарықтары (немесе Хайектың Хабермаске шақыруы). Episteme 6(1), 2006 жылғы қазан, 192–213 б. Вольферс, Джастин; Зитцевиц, Эрик: Болжам нарықтары. Экономикалық перспективалар журналы 18(2), 2004 жылғы көктем, 107–126 б.

Antweiler, Werner; Ross, Thomas W.: The 1997 UBC Election Stock Market. Canadian Business Economics, Vol. 6, No. 2, April 1998, pp. 15–22. Berg, Joyce E.; Nelson, Forrest D.; Rietz, Thomas A.: Prediction market accuracy in the long run. International Journal of Forecasting, Vol 24, No. 2, April–June 2008, pp. 285–300. Brander, James A. Election polls, free trade, and the stock market: evidence from the 1988 Canadian general election. Canadian Journal of Economics, volume 24, November 1991, pp. 827–43. Erikson, Robert S.; Wlezien, Christopher: Are Political Markets Really Superior to Polls as Election Predictors? Public Opinion Quarterly 72(2), Summer 2008, pp. 190–215. Forsythe, Robert; Rietz, Thomas A.; Ross, Thomas W.: Wishes, Expectations and Actions: A Survey on Price Formation in Election Stock Market. Journal of Economic Behavior and Organization, volume 39, 1999, pages 83–110. Forsythe, Robert; Frank, Murray; Krishnamurthy, Vasu; Ross, Thomas W.: Markets as Predictors of Election Outcomes: Campaign Events and Judgement Bias in the 1993 Election Stock Market. Canadian Public Policy, volume 24, 1998, pp. 329–351. Forsythe, Robert; Frank, Murray; Krishnamurthy, Vasu; Ross, Thomas W.: Using market prices to predict election results: the 1993 UBC election stock market. Canadian Journal of Economics, volume 28, number 4a, November 1995, pp. 770–794. Forsythe, Robert; Nelson, F.; Neumann, G. R; Wright, J.: Anatomy of an experimental political stock market. American Economic Review, volume 82, 1992, pp. 1142–1161. Forsythe, Robert; Nelson, F.; Neumann, G. R; Wright, J.: The Iowa political market: a field experiment. Research in Experimental Economics, volume 4, 1991. Gemmill, Gordon: Political risk and market efficiency: tests based in British stock and options markets in the 1987 election. Journal of Banking and Finance, volume 16, February 1992, pp. 211–231. Manski, Charles F.: Interpreting the prediction of prediction markets. Economics Letters, Vol 91, No. 3, pp. 425–429. Sunstein, Cass R.: Deliberating Groups versus Prediction Markets (or Hayek's Challenge to Habermas). Episteme 6(1), October 2006, pp. 192–213. Wolfers, Justin; Zitzewitz, Eric: Prediction Markets. Journal of Economic Perspectives 18(2), Spring 2004, pp. 107–126.

Халыққа танымал мақалалар

Стикс, Гари: «Супер сейсенбі»: Базарлар сауалнамалардан жақсы нәтиже болжайды. "Scientific American" журналы, 2008 жылғы наурыз.