Кіріспе

Хантер С. Томпсонның «Қорқыныш пен жек көрушілік: 1972 жылғы науқан жолында» кітабы – 1973 жылы жарық көрген, 1972 жылғы президенттік сайлау науқанын баяндайтын және талдайтын туынды. Онда Ричард Никсон АҚШ президенті болып қайта сайланды. Хантер С. Томпсон жазған және Ральф Стьэдман суреттеген бұл кітап негізінен 1972 жылы «Rolling Stone» журналында жарияланған мақалалар тізбегінен құралған. Кітапта Демократиялық партияның ішкі сайлаулары мен Эд Маски мен Хьюберт Хамфри сияқты кандидаттар арасындағы жарысқа байланысты партияның ыдырауы ең басты назарда. Атап айтарлықтай, Маямидегі конгресте Джордж Макговерн штабының демократиялық партиядан үміткерлікті қамтамасыз ету үшін жасаған тығырықтан шығу жолдары, сондай-ақ Хэмфри мен басқа кандидаттардың Макговернге кедергі келтіру әрекеттері ерекше атап көрсетілген. Томпсон науқанды 1971 жылдың желтоқсанында, ішкі сайлауға дайындық басталар тұста, Вашингтондағы жалға алынған пәтерден бастады (оның сөзімен айтқанда, бұл жағдайды «жарақаттанған лагерьде өмір сүруге, үнемі қорқыныш ахуалында болуға» теңеді). Алдағы он екі айда ол науқанның барлық қыр-сырын, ең кішкентай митингтерден бастап, шулы конгрестерге дейін толыққанды қамтыды. 1970 жылдардың басында бірнеше жыл бойы «Xerox» және «Rolling Stone» компанияларының төрағасы болған венчурлық капиталист Макс Палевскийге барғанда ол факс машинасы туралы сұрағаннан кейін, Томпсонға алғашқы факс машинасы сатып алынды. Оны «моджо сымы» деп атаған Томпсон, бұл жаңа технологияны пайдаланып, науқанның еркін рухын қолдап, жазу процесін баспа мерзіміне дейін созды, көбінесе журнал баспаға дайындалғанда бірнеше сағат қалғанда асығыс хабарларды жіберді. Ғалымдар мен редакторлар Томпсонмен телефон арқылы дайын өнімді жинастыруға мәжбүр болды. Бұрынғы «Лас-Вегастағы қорқыныш пен жек көрушілік» кітабындағы сияқты, Томпсон «Науқан жолында» да бірнеше ерекше әдеби стильдерді қолданды, оның ішінде қабақты тілді пайдалану және оқиғаларды әзіл-қалжыңмен беру. Дәстүрлі емес стильге қарамастан, кітап әлі де сайлау науқаны журналистикасының үлгісі саналады және Томпсонның танымал саяси сарапшы ретіндегі мансабына жол ашты.

Саяси науқандарға ішкі көзқарас

Өзін саяси құмарлыққа берілген адам деп сипаттаған Томпсон, Макговернге өзін байланыстыратын кандидат ретінде ертеден-ақ назар аударады. 1968 жылғы Демократиялық партияның үміткері Хьюберт Хамфриді "әрдеңке ескі қулықшы" деп есептеп, болжамды үміткер сенатор Эдмунд Маскидің кампаниясы "өлімнің иісін" сезіндіргенін айтқан Томпсон, Макговернді таңдауында өзін ақтады. Дегенмен, Макговерннің үміткерлігіне кепілдік берілмеген, себебі Демократиялық партиядағы басқалар Тед Кеннедиді сайлауға итермелеуге тырысты немесе Джордж Уоллестің Оңтүстікті жеңіп алу мүмкіндігіне ден қойды. Томпсон, қай жерде қандай сөз сөйлеу керектігі туралы ең ұсақ шешімдерді де қатал шыншылдықпен баяндайды (жас сайлаушылар үшін мектеп спортзалдарынан бастап, Милуокидегі поляктар көп шоғырланған аудандардағы қоғамдық залдарға дейін, тіпті Флорида арқылы "Күннұрлы экспресс" аталған, ескі және сәтсіз саяхаттық пойыз тур арқылы Маскиге қызығушылық тудыруға жасалған әрекеттер) және Макговерннің Томас Иглтонды вице-президенттікке кандидат етіп таңдауына дейін. Кітап 1972 жылғы үміткерлермен ғана емес, болашақ саяси көшбасшылардың алғашқы көріністерімен де ерекшеленеді. Макговерннің сайлауалды штабының жетекшісі болған Колорадо штатының Гэри Харт, кейін АҚШ Сенатына сайланған, және 1976 жылы Демократиялық партияның үміткерлігін жеңіп, Президенттікке ие болған Джорджияның губернаторы Джимми Картер – осыған дәлел. Томпсонның Ричард Никсонға деген жек көруі оның саясаты туралы айтқан сөздерінде де, Никсонға және оның жақын шеңберіне арналған жеке шабуылдарында да көрінеді. Бұл тұрғысынан, Томпсон Никсонды бірнеше эпизод арқылы жанындағы адам ретінде көрсетеді, оның ішінде 1968 жылғы президенттік сайлау кезінде Нью-Гэмпширде Никсонмен өткізген жеке әңгімесін еске алады, ол бастысы олардың футболға ортақ қызығушылығына арналған еді. Кейінгі жылдары мен мақалаларында Томпсон Никсонның футбол туралы ғана емес, ойынға "шынайы қызығушылық" танытқандай болғанына таңырқады және бұл кездесуді Никсонның әрбір әрекетінің саяси есептелгендігінің тағы бір дәлелі ретінде жиі келтірді, тіпті бұл оның шынайы бейнесін жасырған. 1972 жылғы науқанның аяқталуымен және Макговерннің (тек Массачусетс пен Вашингтонды жеңіп, тіпті өз туған штаты Оңтүстік Дакотаны жоғалтқан) апатты жеңілісінен кейін Томпсон саяси процеске толыққанды шаршап, бойын құрдымға жібергені анық болды.

Журналистиканы сындау

Бұл кітапта кандидаттар мен олардың түрлі саяси процестері туралы айтылғанмен, сонымен қатар, негізгі бұқаралық ақпарат құралдарының сайлау науқаны мен саясатты қалай жариялағаны туралы да сынды көзқарас бар. Әртүрлі сарапшылар мен саяси "эксперттерді" сынаған Томпсон саясаткерлер мен олар туралы жазғандар арасындағы жиі кездесетін жақын қарым-қатынастарға қарсы шығады. Ол саяси журналистер арасында жақсы белгілі факт ретінде Макговерннің вице-президенттікке үміткері болғаннан кейін 18 күннен соң қызметтен алынған АҚШ сенаторы Томас Иглтонның жағдайын келтіреді. Оның бұрын депрессиядан емделгеніне байланысты электрошок терапиясынан өткені туралы ақпарат баспасөз арқылы жарияланып, бұл баспасөздің өзі тудырған дауға айналды. Науқандарды олардың жариялағысы келген оқиғалардың медиа жинағы ретінде бейнелеу, барлық оқиғаны толық баяндаудың орнына, бұрын айтылмаған шындықты көрсету ретінде кеңінен мойындалды. Макговерннің сайлау штабының жетекшісі Франк Манкивич кейінірек жылдары кітаптың кейбір жерлері әшекейленгеніне қарамастан, бұл сайлаудың "ең аз фактілік, бірақ ең дәл есебі" екенін жиі айтты. "Роллинг Стоун" журналы үшін науқанды қосымша жариялаған Тимоти Крауз 1973 жылы жазылған "Автобустағы жігіттер" атты мемуарында 1972 жылғы президенттік науқанды жариялауды сынға алды. Бұл кітап, университет журналистика курстарында жиі қолданылатын нұсқаулық ретінде, Крауз Томпсонның науқанды қамтыған журналистердің топтық журналистикаға бейімділігі туралы байқауларын қайталайды, олар Никсонның сайлау штабы ұсынған мүмкіндіктерге үлкен тәуелді болды. Крауз Томпсонды топтан ерекшеленген журналист ретінде сипаттайды, сонымен қатар "Автобустағы жігіттер" кітабының кейінгі басылымдарында Томпсонның кіріспесі бар.