Кіріспе

Американдық физикалық антрополог (1887–1954)

Эрнест Альберт Хутон (20 қараша 1887 – 3 мамыр 1954) – американдық физикалық антрополог, нәсілдік жіктелу саласындағы еңбектерімен және "Адамтектерден жоғары" кітабы сияқты танымал жазбаларымен белгілі. Хутон "негрлер" комитетінің мүшесі болды, бұл комитет "қара нәсілдердің анатомиясына ден қойып, сол заманғы расизмді көрсеткен".

Өмірбаян

Эрнест Альберт Хутон Висконсин штатының Клемансвилл қаласында дүниеге келді. Ол Англияда туған методист пасторының үшінші баласы және шотланд-ирланд тегі бар канадалық әйелге үйленген жалғыз ұлы болды. Ол Висконсин штатының Апплтон қаласындағы Лоренс университетінде білім алған. 1907 жылы бакалаврді бітіргеннен кейін Оксфорд университетінің Родс стипендиясын жеңіп алды, бірақ АҚШ-та оқуын жалғастыру үшін оны кейінге шегерді. Ол Висконсин университетінде (Мэдисон) классика мамандығы бойынша аспирантураны бітірді, онда 1908 жылы магистр дәрежесін және 1911 жылы «Римдегі әдеби өнердің эволюциясының эллиндікке дейінгі кезеңі» тақырыбында жазылған филология ғылымдарының докторы ғылымын қорғады, содан кейін Англияға кетті. Ол Родс стипендиясына өтініш берді және Оксфордта оқуға қабылданды. Мұнда ол викингтердің қайық қабірлерін қазу жұмысына көмектесті. Р.Р. Мареттпен бірге оқып, 1912 жылы диплом алды және Маретттің ықпалды қолдауымен келесі төрт онжылдыққа Гарвардта оқытушылық қызметке орналасты. Осы кезеңде ол жақын жердегі Пибоди археология және этнология мұражайында соматология кураторы болып жұмыс істеді. Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, көздің нашар көруіне байланысты әскери қызметке жарамсыз деп танылды, бірақ Нью-Йорктің Платсбург қаласындағы азаматтық әскери оқу орталығында ерікті түрде оқуға түсті және 100 метрде тиімді мылтық атуды үйренді. Сондай-ақ, сол кездегі американдық иммигранттардың көп саны қызметке жарамсыз болғандықтан, жұмысқа алу стандарттарын қайта қарауға көмектесті. 1927 жылы Хутон Америка өнер және ғылым академиясының мүшесі болып сайланды. 1930 жылдары, екі дүниежүзілік соғыс аралығында, оның жинаған деректері АҚШ армиясына униформа, танк шлемі, газ маскалары және ұшақ орындықтары сияқты әскери жабдықтарды жақсырақ жасауға көмектесті, бұл Ле Грос Кларк эргономиканы азаматтық (коммерциялық) мақсатта қолданғанға дейін болды. Ол 1931 жылы Америка философиялық қоғамына, ал 1935 жылы АҚШ Ұлттық ғылым академиясына сайланды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін ол Бостонның Солтүстік вокзалындағы жолаушыларды зерттеді, бұл оның «Отырғыштар туралы зерттеу» кітабында сипатталғандай, пойыз орындықтарын ыңғайлырақ етуге көмектесті. Ол 1936-1938 жылдары президент болған Америка физикалық антропологтар қауымдастығының негіс қалаушыларының бірі және 1928-1942 жылдары «Америка физикалық антропология журналының» редакторы болды, бұл жұмысты Алеш Грдличкамен тығыз байланыста атқарды. Хутон өз заманы үшін дамыған приматолог болды. Ол ұлы латын драматургы Теренстің «Homo sum: humani nihil a me alienum puto» («Мен адаммын, адамдар туралы ештеңе маған жат емес») деген сөзін «Primas sum: primatum nihil a me alienum puto» («Мен приматпын, приматтар туралы ештеңе маған жат емес») деп өзгертті. Хутон сондай-ақ «Up From the Ape» (1931), «Apes, Men, and Morons» (1937) және «Young Man, You are Normal» (1945) сияқты танымал жинақтарымен белгілі болған қоғамдық тұлға болды. Ол талантты карикатурист және юморист болды және Огден Нэш және Джеймс Тёрбер сияқты замандастарының сияқты, кейін жиналып, жарияланған өлеңдер мен суреттерді жариялады. Ресми зейнеткерлік жасына (65) жеткеннен кейін, ол оқушылар саны азайған курстарды оқытуға шақырылды және сабақ беріп жатқанда күтпеген жерден қан тамырларының зақымдануынан қайтыс болды. Оның артында 1913 жылы үйленген әйелі Мэри Кемп Хутон, екі ұлы (Ньютон және Джей), бір қызы (Эмма Хутон Роббинс) және екі немересі қалды.

Жарыс

Хутон салыстырмалы анатомияны пайдаланып, адамзатты нәсілдерге бөлді. Хутонның жағдайында бұл әртүрлі "біріншілік нәсілдердің" және әртүрлі "кіші топтардың" морфологиялық ерекшеліктерін сипаттауды қамтыды. 1926 жылы Америка физикалық антропология қауымдастығы мен Ұлттық зерттеулер кеңесі "Негрлер комитетін" құрды, ол қара нәсілділердің анатомиясына баса назар аударды. "Негрлер комитетіне" Хрдличка, Эрнест Хутон және евгенист Чарльз Давенпорт кірді. 1927 жылы комитет африкалық нәрестелерді жас маймылдармен салыстыруды мақұлдады. Он жыл өткен соң, бұл топ "Американдық физикалық антропология журналында" "негр нәсілінің ақ нәсілге қарағанда филогенетикалық тұрғыдан алғашқы адамға жақын екенін дәлелдеу" мақсатымен зерттеулерін жариялады. Хутон өз заманындағы қара нәсілдің спортқа қабілеттілігі және қара нәсілдің қылмыстық бейімі туралы нәсілдік стереотиптерді антропологиялық тұрғыда қалыптастыруда маңызды рөл атқарды. Сонымен қатар, Хутон расалық айырмашылықтар мен сана арасындағы байланысты көрсететін ғылыми негіздің жоқтығын мәлімдеді. "Әрбір нәсілдік тип ақымақтар мен қылмыскерлерден бастап, генийлер мен мемлекет қайраткерлеріне дейін қамтиды. Ешбір типтің екі шетінен де көптеген адамдар табылмайды. Расалық қабілеттер мен кемшіліктер болуы мүмкін, бірақ олар әлі дәлелденбеді. Адамның жақсылықтары мен жамандарына ешқандай нәсілдік монополия жоқ." Ол "ақылсыз, ауру және қылмыстық" деп танылғандарды евгеникалық тұрғыдан стерилизациялауды қолдағанмен, мұндай "деградацияны", оның айтуынша, нәсілмен байланыстыруға негіз жоқ екенін атап өтті. Антрополог Пэт Шипман Хутонның еңбегін антропологияда 19 ғасырдағы нәсіл туралы стереотиптерден және бас сүйек өлшемдеріне берілген назардан қашып, жаңа кезеңді білдіретін жұмыс деп қарастырады. Осы контексте ол Хутонның "адам түрлері мен өзгергіштігі туралы ойлаудың тым қарапайым тәсілін" ұстанғанын, сонымен бірге негізсіз нәсілдік көзқарастар мен жалған ғылымды жоюға ұмтылғанын жазды. Мысалы, 1936 жылы көші-қон мәселесіне арналған конференциядағы сөздерінде, нәсіл туралы қазіргі ғылыми консенсустың он пункттен тұратын қорытындысын келтірді, ол кейіннен ЮНЕСКО-ның "Расса мәселесі" атты маңызды еңбегінде көтерілген мәселелермен үндес болды.

Африкалық американдықтар туралы Хутон (1930-1940 жж.)

Хутон "барлық адам бостандықта және теңдікте дүниеге келеді деген заңдық құрылымды" "адам баласы айтқан ең үлкен жалғандықтардың бірі" деп сынайды. Бірақ "Адамнан жоғары" еңбегінде ол сонымен қатар сол кездегі жаңа ғалымдық сала – ақыл-ойды сынау, адамзаттың географиялық топтарының салыстырмалы зиялық қабілеттерін ғылыми тұрғыдан нақты анықтау үшін жеткіліксіз екенін айтты: Біз нәсілді қалай ажырату керектігін және ақыл-ойды сынаудің қандай мәселелерді тексеріп көрсететінін білмейінше, нәсілдік зиялық айырмашылықтар туралы мәселені тоқтата тұруымыз керек. Мұндай айырмашылықтар бар екеніне еш күмәнім жоқ; бірақ қазіргі әдістерімізбен оларды сандық түрде жинақтап, бір нәсілді екіншісінен жоғарырақ деп санауға негіз болатынын жоққа шығарамын. "Адамнан жоғары" еңбегінен алынған, Сахара астындағы Африка халқының төмендігі туралы мәселені талқылаған бөлім 1932 жылы "Негр төмен бе?" деген тақырыппен "The Crisis" журналында жарияланды, бұл журнал Ұлттық афроамерикалықтар қауымдастығының басылымы болып табылады.

Ирландиядағы кельт нәсілі туралы Хутон

Хутон "Ирландияға Гарвард археологиялық миссиясы" (1932–36) Ирландияда табылған бас сүйектерін зерттеуді жетекшілік етті, бұл миссияны Кларенс Уэсли Дупертуис және Хелен Люцерн Доусонмен бірге Ирландия еркін мемлекетінің үкіметі қаржыландырды. Олар көптеген дұрыс "типтерді" тапты, бірақ оларды анық ерекшеленетін "жарыс" деп айту қиын болды. Ирландия еркін мемлекеті 1922 жылы ирланд ұлтшылдығының идеяларымен құрылды, соның ішінде аралда тұратын ирландтардың кельт тілдерінде сөйлейтін ең таза нәсіл болуы керек деген сенім де болды. Хутонның еңбектері 1945 жылдан кейін сілтеме жасалған жоқ.

Цитаталар

Кімнің де бір қоғамда өмір сүруге лайықтылығы оның сол қоғамның салтына қабылдану қабілетіне байланысты. Егер ол өте бейімделмейтін болса, ол қылмыскер болады. Ол сары немесе қара емес. Ол бойы биік те емес, аласа да емес. Ол неміс те емес, ирландтық та емес. Ол – Американың әлеуметтік құрылымына тоқылған, азаматтары сияқты қабылданған институттар туралы ойлайтын және олар сияқты мінез-құлық танытатын адам. Оның істері арқылы бағалану керек: сыртқы келбетімен немесе географиялық шығу тегімен емес. — (Нью-Йорк Таймс, 1936). Антропологиялық тұрғыдан қандай да бір «нәсілдік» топтарды, этникалық немесе ұлттық топтарды, тілдік немесе діни топтарды бағалау немесе айыптау үшін ешқандай негіз жоқ. Біздің нақты мақсатымыз – халықтың әрбір нәсілдік және этникалық тобының жарамсыз, құндысыз, дегенеративті және қоғамға зиянды бөлігін бөліп алып, жою болып табылады, осылайша біз салауатты көпшіліктің маңызды артықшылықтарын және оның ең жақсы мүшелерінің ерекше және алуан түрлі қабілеттерін пайдалана аламыз. — (Нью-Йорк Таймс, 1936). Генетика адамзатқа қолданыла бастаған кезде ғана мен жасаған өлшемдер нағыз ғылыми құндылыққа ие болады. Әлемде жоғары немесе таза нәсіл деген жоқ. — (Нью-Йорк Таймс, 1934).

Сын

Э. Б. Ройтер, Гутонның замандасы және әлеуметтанушы, Гутонды қылмыскерлердің физикалық ерекшеліктерін қылмыстың себебі деп қарағаны үшін дөңгелек пікірге берілгені үшін сынады.

Шығармалары

Африкалық. I 5 (1917) «Жабайы немесе варварлық халықтардың мінез-құлқына қатысты жазбалар» редакторы. Пибоди мұражайы басылымы. Интернет мұрағатынан алынған.