"Аралдың Аралы" - Роджер Зелазнидің 1969 ж. жарық көрген ғылыми-фантастикалық романы. «Өлім аралы» суретінен шабыттанған, марапаттар жеңіп, танымал болған туынды.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Роджер Зелазнидің 1969 жылғы романы
Эмили Родданың 2005 жылғы романы
1969 novel by Roger Zelazny
the 2005 novel by Emily Rodda
«Өлілер аралы» – американдық жазушы Роджер Зелазнидің 1969 жылы жарық көрген ғылыми-фантастикалық романы, мұқабасы Лео мен Дайан Диллонның суретімен безендірілген. Ол 1969 жылы «Набула» сыйлығының «Жылдың үздік романы» номинациясына ұсынылып, 1972 жылы француз «Аполлон» сыйлығын жеңіп алды. Роман атауы швейцариялық-неміс суретшісі Арнольд Беклин салған бірнеше картинаға сілтеме жасайды. Романда Фрэнсис Сандоу Беклиннің «Өлілер аралы» деген суретін еске алады. Беклин осы атпен кем дегенде бес картина салған, олардың әрқайсысында қараңғы су арқылы тылсым аралға қарай есуан мен тұрған адам бейнеленген. Кейінірек шыққан Ace books басылымында Дин Эллистің салған мұқабалық суреті Беклиннің туындыларын еске түсіретіндей етіп жасалған. Романның жазылу себебін түсіндіре келген Зелазни: «Бұл мен жазған «Бұраның сәті» атты повестің жалғасы болды. Алғашқыда мен өзімді қызықтырған адам емес, XX ғасырда туған, осы ғасырлар бойы криогендік ұйқыда сақталған, жаңа планетаға жеткен адам болатын. Ол жерге жеткен кезде жарық жылдамдығынан асып түсетін қозғалтқыш ойлап табылыпты, себебі бірнеше ғасырлар өткен соң технология дамыған еді. Жерде одан да жоғары технология болғандықтан, қаласа, ол тез қайта орала алатын еді, бірақ ол олай істемеді. Ол жеткен әлемінде бақытты екеніне көз жеткізе алмады, сондықтан басқа да әлемдерді аралап көруге бел буды, себебі бұл оңай болды. Уақыттың өтуіне байланысты әсерлер сақталған еді, сонымен қатар ол бірнеше тиімді инвестициялар жасап, көп байлыққа ие болды. Сонымен қатар ол галактикадағы ең қарт адам атанды, ал жаңа медицинаның арқасында денсаулығы да жақсы болды. Ол басқа дінде құдай болатын қасиетті рәсімнен де өтті, бірақ оған шын жүректен сенбеді. Бірақ мені қызықтырған нәрсе – уақыттың ұзын сонарлығы еді» деді.
Isle of the Dead is a science fiction novel by American writer Roger Zelazny, published in 1969 with cover art by Leo and Diane Dillon. It was nominated for the Nebula Award for Best Novel in 1969, and won the French Prix Apollo in 1972. The title refers to the several paintings by Swiss German painter Arnold Böcklin. In the novel, Francis Sandow refers to “that mad painting by Boecklin, The Isle of the Dead.” Böcklin created at least five paintings with that title, each depicting an oarsman and a standing figure in a small boat, crossing dark water toward a forbidding island. A later Ace books edition featured a cover painting by Dean Ellis that was deliberately reminiscent of Böcklin's work. As to the novel's inspiration, Zelazny noted, “This was a spin off from the novelette I did called ‘This Moment of the Storm.’ Actually, it wasn't the guy I was interested in, at first. I wanted somebody that was born in the twentieth century, who had made it aboard one of these generation starships where he'd been frozen and spent generations getting to this new planet which proved habitable. By the time he got there, they’d invented a faster than light drive, because several centuries had gone by and they’d become more sophisticated. Earth had much higher technology, and he had the means of going back fast if he wanted to, but he didn't. He wasn't sure he was happy on the world he'd reached, though, and decided to go out and try a few others, since it was easy to do. There were still time dilation effects and, through making a few sharp investments here and there, with so much time passing, he became quite wealthy. He also happened to become the oldest human in the galaxy, and because of the fancy new medicine he was in very good shape. He also just happened to have been through the initiation ritual which would make him a god in this other religion, even though he didn't believe in it wholeheartedly. But it was the concept of the big expanse of time that interested me."
Сюжетке кіріспе
Фрэнсис Сандоу – 20 ғасырда дүниеге келген соңғы тірі адам. Ол ғарышқа алғашқы қоныс аударушы, ғасырлар бойы ғарыш саяхатында тоқтатылған анимацияда болған. Соңғы рет осындай сапардан кейін ол 27 ғасырда оянды, онда барлығы өзгерді. Бір нәрсеге тіренуге тырысып, ол ұстаз іздеді, ол өте ұзақ өмір сүретін және баяу өліп бара жатқан Пейандар деген шетелдік нәсілдің мүшесі болды. Осы тәрбиесінің арқасында Сандоу телепатқа және «әлемді өзгертушіге» айналды. Әлемді өзгертушілер планеталарды жаратуға және/немесе терраформалауға қабілетті. Әлемді өзгертуші болу процесі «Атау» деп аталатын мистикалық рәсіммен аяқталады, ол өлімді Пейан пантеонындағы құдайлардың бірімен байланыстырады, және әлемді өзгертушінің құдайдың бейнесі ретінде әрекет ететініне сеніледі. Барлығы жиырма жеті әлемді өзгертуші бар; Сандоу, Darktree-нің Шимбосына және Thunders-дің Shrugger-іне байланысты, олардың арасында жалғыз Пейан емес. Сырттан келгендер де бұл дінді қабылдай алады, ол Strantri деп аталады. Сандоу бұл діннің негізін қалаушыларынан кейін де өмір сүретін алғашқы маңызды дін болатынын болжайды. Көптеген Пейан құдайлары, мысырлық құдайлар сияқты химералар болғанымен, Шимбо да адам, бұл Пейандардың ерте заманда Жерге келгенін көрсетеді. «Атау» рәсімі бұрын Пейан дінінің бас жұбыларына ғана арналған. Сандоу құдайлардың объективті болуына қатысты агностик. Алайда, ол Strantri ғибадатханасында отырғанда, Шимбоның иконасы әрқашан жанады, және бұл галактикадағы барлық ғибадатханаларда бір уақытта болады. Романның басында Сандоу Галактикадағы ең танымал адамдардың бірі, шексіз бай, өзінің талғамына сәйкес әлемдерде оқшау және сәнді өмір сүреді. Бірақ ол анонимді жіберілген фотосуреттерге сүйеніп, іске кіріседі, онда оның бұрынғы жаулары, достары және сүйіктілері көрсетілген – олардың көпшілігі өлген болуы керек, бірақ фотосуреттерде тірі болып көрінеді. Роман ішінара Эрнест Хемингуэйге құрмет көрсету болып табылады, ал оның медитативтік бөлімдері Хемингуэй стилінде жазылған. Сандоудың баяндамасы арқылы Зелазни 20 ғасыр американдық мәдениеті және басқа планеталар жаратылған немесе ашылған кезде ол қалай өзгергені туралы ойлар ұсынады. Мысалы, жерлік колонияның сәнді қаласындағы эпизод сыйлықтар туралы пікірталасқа әкеледі. Соңында Сандоу Иллирияға жетеді, ол өзі жаратқан жұмақ сияқты әлем, бірақ оның қатты зақымдалғанын көреді. Жау – Пейанның қарсыласы, ол діннің ортодоксалды мүшесі болғандықтан, Сандоудың «Аталуы» кинарат деп санайды. Соңғы қақтығыс Үлкен көлдің ортасындағы Өлілер аралында өтеді. Бұл Арнольд Бёклиннің «Өлілер аралы» деген танымал картинасының көшірмесі. Сандоу сонымен қатар «Италбарда өлу» (1973) және «Бірмұңды вариациялар» жинағындағы «Көңілсіз жарық» әңгімесінде кейіпкер ретінде пайда болады.
Francis Sandow is the last surviving human born in the 20th century. An early space colonist, he spent long centuries of space travel in suspended animation. After his last such trip, he woke in the 27th century, where everything had changed. Desperate for something to hold to, he sought out a mentor, who happened to be a member of a very long lived and slowly dying alien race, the Pei'ans. Under this tutelage, Sandow eventually became a telepath and "worldscaper". Worldscapers have the ability to create and/or terraform planets. The process of becoming a worldscaper culminates in a mystic rite called "Naming" that binds the mortal to one of the gods in the Pei'an pantheon, and it is believed that the worldscaper is actually acting as an avatar for the god. There are only twenty seven existing worldscapers; Sandow, bound to Shimbo of Darktree, Shrugger of Thunders, is the only non Pei'an among them. Outworlders are welcome to practice the religion, which is called Strantri. Sandow opines it will be the first major religion to outlive its founders. Unlike most of the Pei'an deities, who tend to be chimeras like Egyptian gods, Shimbo is also unmistakably human, showing that the Pei'ans had visited Earth in the distant past. The rite of Naming was once reserved for the high priests of the Pei'an religion. Sandow is a confirmed agnostic as far as the objective existence of the gods is concerned. However, whenever he sits for a time in a Strantri shrine, the icon of Shimbo always lights up, and this happens simultaneously in every shrine in the galaxy. At the beginning of the novel, Sandow is one of the most famous men in the Galaxy, wealthy beyond imagination, living a life of seclusion and luxury in worlds he fashions according to his taste. But he is lured into action by a series of photographs sent to him anonymously, showing him old enemies, old friends, and old lovers—most of whom should be dead, but appearing in the photographs to be alive. The novel is partly a tribute to Ernest Hemingway and some of its meditative sequences are written in a Hemingway like style. Through Sandow's narrative, Zelazny presents observations on 20th century American culture and how it has changed as other planets are created or discovered. An episode in a luxurious city of an earth colony leads to a rant on gratuities, for example. Eventually Sandow makes his way to Illyria, a world he created as an idyllic paradise, but finds it has been severely damaged. The enemy is a Pei'an rival who as an orthodox member of the faith feels that Sandow's Naming was sacrilege. The ultimate conflict takes place on the Isle of the Dead, at the center of a great lake. It is a replica of Arnold Böcklin's famous Isle of the Dead painting. Sandow also appears as a character in To Die in Italbar (1973) and the short story "Dismal Light" in the collection Unicorn Variations.
Сюжеттің қысқаша мазмұны
Сандоу өзінің бай, жалқау өмір салтынан хабарлар сериясымен шошып кетеді, әрқайсысы оған бір кездері маңызды болған және көп жылдар бойы өлген адамдардың суретімен бірге. Сандоу суреттер жалған болуы мүмкін екенін түсінеді, және оның басқа да міндеттері бар, олардың бірі - досы Рут Ларистің көмекке шақыруына жауап беру. Оның жоғалуын тергеу барысында ол барлық достарын "Өлілер аралында" табатынын тағы бір хабар алады. Хабар Пейан тілінде, Шимбоға (Сандоумен байланысты Пейан құдайының аты) және Белион (Пейан мифологиясындағы Шимбоның дәстүрлі жауы) қол қойған. Сандоу көп ұзамай біреудің Жер бетінде қайтыс болған адамдардың естелік жазбалары мен тін үлгілерін ұрлап жатқанын біледі. Жер бетіндегі барлық тіршілік иелері осы нәрселерді қажет етеді, сондықтан қажет болған жағдайда оларды қайта тірілтуге болады. Алты жоғалған жиынтықтар Сандоу фотосуреттерін алған адамдардың фотосуреттері. Өлім аузында жатқан Пейан ұстазы Марлингке барғаннан кейін, Сандоу өзінің азаптаушысы Грингрин екенін біледі, бұл тағы бір Пейан, ол барлық сынақтарды өткізгеніне қарамастан, құдаймен қарым-қатынастан бас тартты. Грингрин Сандоудан бастап, басқа ғаламшарлықтарға кек алуға ант берді. Грингрин Белионмен бірлікте болды. Сандоу өзінің ұстазына өмірін аяқтау үшін жылтыр тамыр рәсімін жасауға көмектеседі, онда екі телепат галлюциногенді тамырды алып, ортақ арманға ие болады, одан тек біреуі тірі қайтып келеді. Бұл телепаттар арасындағы жекпе-жек үшін де қолданылады, бұл Сандоу Грингринді тапқан кезде жасауы керек. Жерлеуден кейін Сандоу өзінің жасаған әлеміне, яғни өлілер аралына барады. Ол жасырын түрде қонып, тіске дейін қаруланып, өлілер аралына дейін қалған қашықтықты жаяу жүруге кіріседі. Ол енді Грингрин оны сол жерге азғырып, өзіне маңызды адамдардың алдында кідірместен қорлағанын ойлады. Грингриннің бұл оқиғаны Сандоудың әлемінде жасап, үлкен қателік жасағанына сенімді. Жер бетіндегі барлық күштер Сандоумен одақтасады, ол - әлемнің құдайы. Ол Грингриннің өзіне тірі, бірақ жараланған күйінде келеді. Жағдай нашарлады. Еске алынған адамдардың бірі - Майк Шэндон, телепат және Сандоудың өлімге душар болған жауы. Ол Белион құдайына Грингринді тастап, өзіне кетуге уәде берді. Пейан құдайлары шынайы екені белгілі, сондықтан Грингрин өзін тәуелсіз тағайындауға тырысып, өзіне шығармашылық рухты шақырды, бірақ оның орнына Белион оны таңдады. Белион оны тастап, Шандонда қалды. Грингрин қашуды қалайды, бірақ Сандоу мүмкіндігінше көп досын құтқаруға бел буған. Екеуі өзеннен аралға өтіп бара жатқанда, олар Сандоудың қайта тірілген достары мен жауларымен кездеседі. Олардың бірі, Ник есімді қарапайым адамнан, Сэндоу өзінің есінде қалған әйелі Кэтидің Шэндонмен қарым-қатынасы бар екенін біледі. Сандоу Шандоны сатып алуға шешім қабылдайды, ол мұны жасауға жақсы жабдықталған. Екі ақыл-ойы келіссөздер жүргізу және келісімді растау үшін байланыстырады, құдайлар өздерін растайды және шайқас басталады, онда Шимбоның ауасы мен суы Белионның жері мен отына қарсы шайқасады. Жер сілкініп, жарылып жатқанда дауыл көтеріледі. Сандоу мен Шандон екеуі де өздерінің құдай ойынына құмар, Сэндоу Никтің Кэтиге көмектесуге тырысқанын көргенде, ол онымен бірге жарылысқа түседі. Екеуі де қаза табады, сол сәтте Шимбо оны тастап кетеді. Шэндон/Белион шабуылдауды жалғастырады, ал Сандоу тастар үйіндісіне түсіп, аяғын сындырады. Сандоудың соңғы амалы бар. Оның ортаңғы саусағына лазерлік қару орнатқан. Ол ең үлкен ирониялық ыммен "Шандонға саусағын береді", оны өлтіреді және шайқасты аяқтайды. Сандоу "қуат тарту" энергиясы байланысын табу үшін жырқырап кетеді, сондықтан ол орбиталық кемесін шақыру үшін оның энергиясын пайдалана алады. Жолда ол соңғы қайта тірілген досы / жауы, Леди Карлмен кездеседі, ол тірі, бірақ үңгірге көмілген. Ол мен Сандоу - бұл корпоративтік соғыс, оның ішінде Сандоу ойыншы болған кезде, оның отбасын құртқан және оны өзіне кек алуға итермелеген ғашықтар болды. Сандоу қыздың айқай-шуын естімейтін болып, сөзін жалғастыра береді. Ол Грингринді жолықтырды, ол өлімге жарақаттанған. Грингрин онымен бірге жарқыраған рәсімді орындауды сұрайды, еске алу таспаларының орналасуын ынталандыру ретінде пайдаланады. Дін рәсімінде Грингрин еске алу таспалары Шандондағы өрттен бүлінгенін мойындайды, бірақ Рут ауруханада тірі және құтқарыла алады. Психоделикалық транс кезінде Сандоу Өліктің қараңғылық аңғары түрінде бетпе-бет �...
Sandow is jolted from his wealthy, indolent lifestyle by a series of messages, each accompanied by a picture of one of a number of people once important to him, and all dead for many years. Sandow realizes the pictures could be fake, and he has other obligations, one of which is responding to a call for help from a friend, Ruth Laris. In the course of investigating her disappearance, he receives another message that he will find all his friends "on the Isle of the Dead". The message is in Pei'an, addressed to Shimbo (the name of the Pei'an god connected with Sandow) and signed by Belion (Shimbo's traditional enemy in Pei'an mythology). Sandow soon learns that somebody has been stealing the memory records and tissue samples of people who died on Earth. These things are required of everyone who lives on Earth, so they can be recalled to life should the need arise. The six missing sets are of the people whose photos Sandow received. Visiting his Pei'an mentor Marling, who is dying, Sandow learns that his tormentor is Gringrin, another Pei'an who was denied communion with a deity despite passing almost all the tests. Gringrin vowed revenge on the other worldscapers, starting with Sandow. Somehow Gringrin has been able to unite himself with Belion. Sandow helps his mentor end his life with the glitten root ceremony, in which two telepaths take the hallucinogenic root and have a shared dream, from which only one returns alive. This is also used for duelling between telepaths, which is what Sandow must do when he finds Gringrin. After the funeral, Sandow sets out for Illyria, the world he made which has the Isle of the Dead. Landing by stealth, and armed to the teeth, he sets out to walk the remaining distance to the Isle of the Dead. He now believes that Gringrin intended him to be lured there, and slowly humiliated before all the people who ever mattered to him. He is sure Gringrin has made a major mistake by staging this on a world Sandow made. All the forces on the planet will be allied with Sandow; he is the world's God. He comes upon Gringrin himself, alive but injured. Things have gone badly wrong. One of the recalled persons is Mike Shandon, a con man who is also a telepath, and a deadly enemy of Sandow's. He has persuaded the god Belion to abandon Gringrin and go to him. Apparently the Pei'an gods are real and Gringrin, attempting to ordain himself independently, asked for a creative spirit to come to him, but instead was chosen by Belion. Now, Belion's abandoned him and gone to Shandon. Gringrin wants to flee, but Sandow is determined to rescue as many of his friends as possible. As the two cross the river to the island they meet more of Sandow's revived enemies and friends. From one of them, a feisty dwarf named Nick, Sandow learns that his recalled wife Kathy is having an affair with Shandon. Sandow decides to buy Shandon off, which he is well equipped to do. As the two negotiate and link minds to confirm the deal, the gods assert themselves and a battle begins in which Shimbo's air and water battle Belion's earth and fire. A storm rages as the ground shakes and splits. Both Sandow and Shandon are consumed by their godgame, until Sandow sees Nick try to help Kathy, only to fall with her into a fissure. Both die, and at the same moment Shimbo deserts him. Shandon/Belion continues attacking, and Sandow goes down under a pile of rocks, breaking his leg. Sandow has one last trick a laser weapon surgically implanted in his middle finger. In a supremely ironic gesture, he "gives Shandon the finger", killing him and ending the battle. Sandow crawls away to find a "power pull" energy nexus, so he can use its energies to summon his orbiting ship. On the way he encounters his last revived friend/enemy, Lady Karle, alive but entombed in a cave. She and Sandow were lovers who were torn apart when a corporate war, in which Sandow was a player, ruined her family and drove her to seek revenge on him. Sandow bitterly dismisses her cries and goes on. He meets Gringrin, mortally wounded. Gringrin begs him to perform the glitten rite with him, using the location of the recall tapes as an incentive. Once in the rite, Gringrin confesses that the recall tapes were ruined by Shandon's conflagration, but Ruth is alive in a hospital and can be saved. In the psychedelic trance, Sandow faces Death in the shape of the Valley of Shadows. He sees all the worlds he has made, and realizes that as long as he can create life, casting worlds like "jewels in the darkness", he has a purpose. Gringrin in turn loses his dread of death, and walks happily into the Valley. Waking, Sandow crawls on and reunites with his ship, then returns to Lady Karle's cave with a weapon and vaporizes the rock. They hobble to the ship together.