Кіріспе
Альфред Хичкоктың 1956 жылғы "Бұрыс адам" фильмі – 1956 жылғы американдық құжаттық драмалық фильм нуар жанрында, режиссері Альфред Хичкок, басты рөлдерде Генри Фонда мен Вера Майлс. Фильм Максвелл Андерсонның "Кристофер Эммануэль Балестрероның нағыз тарихы" кітабында және Герберт Бриннің 1953 жылғы маусымда "Life" журналында жарияланған "Жеке бастың қателігі" атты мақаласында сипатталған, қылмыс жасады деп айыпталған кінәсіз адамның шын оқиғасына негізделген. Бұл Хичкоктың нағыз оқиғаға құрылған және сюжеті нақты өмірде болған оқиғаларды жақыннан баяндайтын жалғыз фильмі деп есептеледі. "Бұрыс адам" екі маңызды режиссерге айқын әсер етті: ол Жан-Люк Годардың сыншы ретіндегі жылдары жазған ең ұзын сындық мақаласына себеп болды, сондай-ақ Мартин Скорсезенің "Таксиші" фильміне ықпал еткені айтылады.
the 1956 film by Alfred Hitchcock
The Wrong Man is a 1956 American docudrama film noir directed by Alfred Hitchcock and starring Henry Fonda and Vera Miles. The film was drawn from the true story of an innocent man charged with a crime, as described in the book The True Story of Christopher Emmanuel Balestrero by Maxwell Anderson and in the magazine article "A Case of Identity", which was published in Life magazine in June 1953 by Herbert Brean. It is recognized as the only Hitchcock film based on a true story and whose plot closely follows the real life events. The Wrong Man had a notable effect on two significant directors: it prompted Jean Luc Godard's longest piece of written criticism in his years as a critic, and it has been cited as an influence on Martin Scorsese's Taxi Driver.
Сюжет
Альфред Хичкок (немесе оның көшірмесі – ол силуэтте) экранға шығып, фильмнің "әр сөзі рас" екенін көрермендерге хабарлайды. Нью-Йорктегі "Сторк" клубында музыкамен айналысатын Кристофер Эммануэль "Мэнни" Балестрероның әйелі Розаның тісіне ем жасату үшін 300 доллар қажет. Ол өмірді сақтандыру компаниясының кеңсесіне Розаның полисі бойынша ақша алуға келгенде, қызметкерлер оны бұрын екі рет тонаған адам деп жаңылысады. Полиция оны Мэнни емес, "Крис" деп атайды және оған сақтандыру компаниясын және басқа да орындары тонаған адамды іздеп жүргендерін, ал ол сол адам болуы мүмкін екенін айтады. Мэнниге сол тонаушы тонаған ішімдік дүкені мен деликатес дәмханасына кіріп-шығуын бұйырады. Содан кейін оған сақтандыру компаниясын тонау кезінде қарақшы қолданған қағазшадағы сөздерді жазуды сұрайды; ол "шотыр" сөзін "шотыр" деп қате жазады – қарақшының қағазшасындағы да сол қателік бар. Сақтандыру компаниясының қызметкері, тонауға куә болған, оны полицейлік желіден танығаннан кейін, оны қарулы қарақшылыққа айыптап тұтқындайды. Адвокат Фрэнк О'Коннор Мэннидің сол адам бола алмайтынын дәлелдеуге кіріседі: бірінші тонау кезінде ол отбасымен демалыста болған, ал екінші тонау кезінде жақ сүйегі соншалықты ісіп кеткен, куәгерлер оны әлбетте байқаған болар еді. Демалыс үйінде жұбайлармен бірге карта ойнаған үш адамның екеуі қайтыс болды, ал үшіншісі табылмады. Бұл Розаны қатты шарлайды, оның салдарынан депрессияға ұшырап, ауруханаға жатқызылады. Мэннидің сот процесі кезінде ол анасының күш-қуат тілеуімен Розарийді дұғалайды. Бір қазының айтқан сөзі сот процесін тоқтатуға мәжбүрлейді. Екінші сот процесін күтіп тұрғанда, нағыз қарақшы азық-түлік дүкенін тонап тұтқындалғанда Мэнни ақталды. Мэнни Розаға ауруханаға жақсы жаңалықты жеткізу үшін барады, бірақ фильм аяқталғанда ол әлі де қатты депрессияда қалады; мәтіндік эпилогта ол екі жылдан кейін жазылғанын түсіндіреді.
Өндіріс
Хичкоктын камеосы оның көптеген фильмдеріне тән. «Жаңғылысқан адам» фильмінде ол тек қараңғы студиядағы силуэт түрінде ғана көрінеді, фильмнің басындағы титрлерден бұрын, оқиғаның шындық екенін хабарлайды. Бастапқыда ол Stork Club-қа кіретін клиент ретінде көрінгісі келді, бірақ соңғы нұсқадан өзін алып тастады. Көптеген сахналар Мэнни айыпталған кезде тұрған Джексон Хайтс ауданында түсірілді. Түрмедегі көріністердің көп бөлігі Нью-Йорк қаласының Куинс ауданындағы түрмедегі сотталғандардың арасында түсірілді. Сот ғимараты Риджвудтағы Каталпа даңғылы мен 64-ші көшенің қиылысында орналасқан. Бернард Херрманн саундтректі жазды, ол «Гарримен қиындықтар» (1955) фильмінен бастап «Марни» (1964) фильміне дейін Хичкоктын барлық фильмдеріне жасаған болатын. Бұл Херрманн жазған ең сәл-көлденең музыкалардың бірі және ол джаз элементтерімен құрастырылған санаулы композициялардың бірі, мұнда негізінен Фонданың түнгі клубтардағы музыкант ретіндегі бейнесін көрсету үшін қолданылды. Бұл Хичкок Warner Bros. үшін түсірген соңғы фильм болды. Ол Transatlantic Pictures үшін түсірілген және Warner Bros. компаниясы тарапынан шығарылған екі фильммен басталган келісімшартты аяқтады: «Арқан» (1948) және «Есауылдың астында» (1949), оның Technicolor-дағы алғашқы екі фильмі. «Жаңғылысқан адам» фильмінен кейін Хичкок Paramount Pictures-ке қайта оралды.
Қабылдау
А.Х.Вейлер The New York Times газетінде Хитчкок "қарғыс жабатын, қараңғы деректерді баяндайтын туынды жазды. Оның басты кейіпкерлері адал, олар Нью-Йорк қылмыстарының жылнамасына енетін оқиғалар тізбегін жасаса да, көрерменнің сезімін қозғау не омыртқасын дірілдету сирек кездеседі. Оқиғаның шынайылығы қорқынышты, бірақ драмалық шиеленіс аз". Лос-Анджелес таймс газетінің мақаласында Филип К. Шеуэр: "Өкінішке орай, бұл драма өмірдің қиялдан да ұзақ созылуы мүмкін екенін тағы да дәлелдейді", - деп жазды. "Вашингтон пост" газетінің редакторы Ричард Л. Коу былай деп жазды: "Альфред Хичкок "Жалған адам" фильмінде қиял мен шындықты шатастыруға қол жеткізсе, енді шындықты қиялға айналдырып көрсетуде. Бірақ бұл жақсы да, қызықты да туынды емес". "Нью-Йоркер" журналының Джон Маккартен: "Хичкок мырза полиция тобының әркім кінәлі деп есептеуге бейімділігі туралы дұрыс пікір айтады, бірақ оның мазаланған музыкант туралы әңгімесі аса қызықты емес". The Monthly Film Bulletin журналында полициялық процедуралық сахналар "фильмнің бірінші бөлігінің тиімділігіне зор үлес қосады" деп жазылған, бірақ Роуздың ауруханаға жатқызылуы "драмалық жағынан артық көрінеді, әсіресе актриса бұл рөлге лайықты ойнамағандықтан" және фильмнің соңғы бөлімі "көңілсіздікке ұшырап, құрғақ фактілермен аяқталады". Variety журналы фильмді "шынайылықты көрсететін тартымды туынды" деп атады, ол "күшті кульминацияға жетеді, оқиғалар режиссерге кейіпкерлерді сомдау және күмәндік өнерде шеберлік танытуға мүмкіндік береді". "Харрисонның есептері" де оң пікір білдірді, оны Генри Фонда мен Вера Майлз рөлдерінде "өте тиімді" болған "қарқынды, бірақ әсерлі мелодрама" деп сипаттады. Жан-Люк Годар фильм туралы жазған ұзақ эссесінде былай деді: "Жалған адамдағы жалғыз күмәнділік - тағдырдың өзі. Фильмнің мәні оқиғалардың күтпегендігінде емес, олардың мүмкіндігінде жатыр. Әр кадрда, әр көшіруде, әр композицияда Хичкок өзінің қалағанын істейді, себебі оған барлығы да рұхсат етілген". Фильм 1956 жылы Cahiers du Cinéma журналының "Жылдың 10 үздік фильмі" тізімінде төртінші орын алды. Соңғы бағалаулар көбінесе оң пікір білдірді. Фильм Rotten Tomatoes сайтында 26 сыншының пікіріне сүйене отырып, 92% мақұлдау рейтингіне ие, ал орташа бағасы 8,1/10 құрайды. Глен Кенни, 2016 жылы RogerEbert.com сайтында жариялаған мақаласында, фильм Хитчкоктің Голливуд кезеңіндегі "ең көңілсіз" болуы мүмкін екенін, бірақ ол "Хитчкок жасаған фильмдердің арасында ең әдемі стильдегі туынды" екенін айтты. Ричард Броди The New Yorker журналында "нақты және айқын деректер мен шындықтың шатастыратын сырлары арасындағы қарама-қайшылықты осылай бейнелейтін фильмдер санаулы" деп жазды. "Хитчкоктың соңғы тұжырымы ғаламдық қорқынышты еске салады: кінәсіздік - қағаз жүзіндегі амал, ал кінә - адамның табиғаты". 1998 жылы "Чикаго Ридер" журналының журналисі Джонатан Розенбаум фильмді AFI Top 100 тізіміне енбеген ең жақсы американдық фильмдердің тізіміне қосты.
Мұра
Крис Балестреро қалаға жалған тұтқынға алу ісі бойынша сотқа шағымданып, 500 000 доллар талап еткен. Бірақ ол тек 7 000 долларлық өтемақыға келісім жасады. Фильмнен ол 22 000 доллар тапты, ол Розаның күтімі үшін алынған қарыздарды өтеуге бағытталды. Нью-Йорк штатының Джексон Хайтс ауданындағы 73-ші көше мен 41-ші авенюдің қиылысындағы көшеге "Мэнни 'Бұрыш адам' Балестреро көшесі" деген ат берілді. Бұл көше Балестрероның бұрынғы тұрған үйінен көп алшақ емес.