Кіріспе

Густав Адольф Век (GAW) – Германиядағы евангелистік шіркеудің (EKD) құрамындағы қоғам, оның мақсаты – нашар бауырлас шіркеулер мен қауымдарға көмек көрсету. Ұйым ЭКД-ның өзімен, оның мүше шіркеулері мен қауымдарымен бірлесе отырып, ЭКД-ның диаспоралық жұмысын жүзеге асыруға жауапты. Бұл ұйым бастапқыда диаспораға баса назар аударған, бірақ қазіргі таңда халықаралық деңгейде жекелеген филиалдары бар. Австриядағы ұйым әлі де Густав Адольф Верейн деп аталады, бұл Германиядағы алғашқы атау еді. GAW-ты бұрын атау үшін қолданылған басқа терминдер: Густав Адольф одағы, Густав Адольф қоры және Evangelischer Verein der Gustav Adolf Stiftung.

Атаудың шығу тегі

Лютцен шайқасы (1632) – Отыз жылдық соғыстың шешуші шайқасы болды. Бұл протестанттардың жеңісі еді, бірақ протестант одағының ең маңызды көшбасшыларының бірі, Швецияның Густав Адольфының өмірін құрбан етті, соның салдарынан протестанттардың әскери науқаны кейін бағытын жоғалтты. Густав Адольф құлаған жерге шайқастан кейін бір күні гранит тас қойылды. 1832 жылы осы "швед тасының" (link=no) үстіне құйма темірден жасалған шатыр орнатылды, ал жанында 1907 жылғы 6 қарашада Гетеборг тұрғыны Оскар Экман (1907 жылы қайтыс болды) салған шіркеу ашылды. Швецияда құлаған патша әр жыл сайын 6 қарашада Густав Адольф күні Густав Адольф шөлмегімен еске алынады.

GAW қорының құрылуы

Мұндай қоғам құру жобасы алғаш рет 1632 жылғы 6 қарашада Лютцен шайқасының екі жүз жылдығын атап өту кезінде көтерілді. Густав Адольфқа арналған үлкен ескерткіш салу үшін қаражат жинау туралы ұсыныс мақұлданды. Патша қайтыс болған жердегі өткелге орнатылған қарапайым тас ескерткіш жергілікті тұрғындардың (және кейбір газеттердің) арасында өте танымал болды, олар оны әсем мүсінмен алмастыруды қаламады. Содан кейін суперинтендант Гросманн протестантизмнің ұлы жақтасының ең жақсы ескерткіші – оның идеяларын тарату үшін одақ құру болады деп ұсынды. Бұл идея тез танымал болды. Гросманн және сол кездегі басқалар Густав Адольфты діни бостандық пен өзін-өзі билеудің символы ретінде қарастырды. Густав Адольф ескерткіші үшін жаңа мақсат қою пайдалы болды. ГАВ-ның құрылуынан бұрын Гросманн 1830-шы жылдардың басында Флайсенде (қазіргі Плесна, Чехия) протестант қауымының мәселелерімен айналысты. Жергілікті қауым католик (австриялық) әкімшілігінің қысымына ұшырады, мысалы, жергілікті тұрғындарға бұрынғыдай көршілес Бад-Брамбахтың шіркеу қызметтеріне және мектептеріне қатысуға рұқсат берілмеді. Қорды пайдалану бастапқыда өте табысты болмады, себебі ол белсенді мүшелікке мүмкіндік бермеді. Бірнеше жыл бойы қоғамның аумағы мен қызметі Лейпциг пен Дрезденмен шектелді. Дармштадт пасторы және журналисі Карл Циммерманн 1841 жылы Реформация мерекесін пайдаланып, диаспораны қолдау үшін қоғамдық үндеу арқылы бірлестік құрды, бірақ ол GAW туралы ештеңе айтпады. Циммерманн (1803–1877), Дармштадт сотының уағыздаушысы, үлкен аудиторияны жұмылдыруға қол жеткізді.

Густав-Адольф одағына ену

Екі негіздеуші және олардың ұйымдары екі жобаны біріктірудің жолын тапты. 1843 жылы Франкфурт-на-Майнеде жалпы жиналыс өтті, онда Бавария мен Австрияны қоспағанда, Германияның барлық аймақтарынан жиырма тоғыз филиалдық қауымдастық (vereine) қатысты. Нақты діни сенімнің болмауы, көптеген қатаң протестант шіркеу өкілдерін одақтың пайдалылығына күдік тудырды, ал қатаң лютерандар әрқашан одан алшақтап жүрді. 1846 жылдың қыркүйек айында Берлинде өткен жалпы конгресте Кенигсберг делегаты Юлиус Рупптың (1809-1884) қабылдануына байланысты қызу ішкі дау туды. Ол 1845 жылы Афанасийлік имандылықтан публично бас тартқандықтан қызметтен шеттетілген және «Еркін қауымдардың» негізін қалаушыларының бірі болған еді. Бір кезде қоғам толыққанды тарап кетеді деп ойланды. Екінші жағынан, GAW-дың Рим католицизміне қатысты сынды көзқарасы кең аудиторияда қолдау тапты, бұл кейінірек Kulturkampf кезінде, сондай-ақ Австрия және Франциямен қарым-қатынаста көрінді. 1848 жылғы саяси төңкерістер кезінде бүкіл қозғалыс тоқырады, бірақ 1849 жылы Бреслауда өткен кезекті жалпы конвенция (жетіншісі) қоғам мүшелік және кірістер жағынан азайып, бірақ әлі де айтарлықтай өміршеңдікке ие екенін көрсетті. Осы кезден бастап Густав Адольф Верейн бұрынғыдан да «евангелистік» сипатқа ие болды, ал Карл Циммерманның басшылығымен саны да, байлығы да күрт өсті. Ол кезде ол 2000-нан астам шіркеу салып, шамамен екі миллион фунт стерлинг (19 ғасыр көрсеткіші) көмек көрсетіп, 5000-нан астам әртүрлі қауымдастыққа көмектесті. Протестанттықты жау аймақтарында сақтап қалудағы ықпалынан басқа, одақтың Германияның әртүрлі протестант шіркеулеріне олардың ортақ мүдделерінің кеңдігі мен құндылығын түсінуге көмектескеніне күмән жоқ. GAW әйелдер қауымдастықтары мен қоғамдық лекцияларды ерте (1851 жылы) тартуды бастады. 1861 жылы Австриядағы протестанттарды мойындау (Protestantenpatent) Австрияға кеңеюге мүмкіндік берді, ал GAW мүшелігі Австрия протестанттары арасында жоғары деңгейде болды және қалып тасты.

20 ғасыр

Ханс Гербердің (1934–1944) басшылығымен, алғашқы заңгер және теологиялық білімі жоқ президенттердің арасындағы жалғыз бірі ретінде, Густав Адольф Век режимі мен Deutsche Christen-ге өте жақын болды. 1944 жылы Герхард Хайнцельман оны алмастырды, ол неогуманистік Spirituskreis-тің көбірек либералды мүшесі болды және Эрнст Вагнер сияқты, ХДС-тің (неміс Христиан-демократиялық партиясының) негізін қалаушылардың бірі болды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін GAW-дің алғашқы жиыны Фулдада өтті, ал Шығыс-Батыс қақтығысы 1963 жылы Кассельде бөлінуге әкелді, бұл ретте "Кассель ақша алды, ал Лейпциг дәстүрді сақтады" деген принцип бойынша жұмыс істеді. GAW Германияның бөлінуіне қарамастан, бірлігін сақтауға тырысты. Алайда, Йоханнес Хоффман алғашқы "шығыс" президенті болғаннан кейін, саяси айырмашылықтар 1971 жылдан бастап екі ұйым құруға мәжбүр етті. 1992 жылы GAW, EKD-нің (Евангелиялық шіркеулердің қауымдастығының) шығысқа көшіп, Лейпцигтегі бұрынғы бас кеңсесіне қайтып, ұйымды біріктірген алғашқы ірі ұйымы болды. 1994 жылы король Густавтың 400 жылдығына орай шведтік король отбасы Лейпцигтегі GAW-ге сапар жасады. Атаудың саяси тұрғыдан дұрыс еместігі туралы пікірлер ішкі сынға ұшырады, қазіргі уақытта ұйым GAW-ді өзінің таңбалық белгісі ретінде пайдаланады. Қазіргі талпыныс – бүкіл әлемдегі протестант диаспоралық шіркеулерге қызығушылықты арттыру. GAW сондай-ақ осындай аймақтардан келген иммигранттармен байланыс орнатып, оларды өз елдеріндегі хабаршылар ретінде пайдалануға тырысады.

Неміс шіркеулерінің рөлі

GAW Германия протестанттығындағы әртүрлі конфессиялар арасындағы түрлі протестанттық көзқарастарды біртұтас халықтық қозғалысқа біріктіруде маңызды рөл атқарды. Ол Леуенберг конкордиясының (Еуропадағы протестант шіркеулер қауымдастығы) мүшелері мен оның бүкіл әлемдегі ұйымдарына ынтымақтастық пен көмек көрсетуді шектейді.

Ағымдағы қызмет

2011 жылдан бері GAW, мысалы, "Орта Шығыс евангелистік шіркеулерінің қауымдастығы" (FMEEC) сияқты ұйымдармен серіктестікке қатысты және Мысыр мен Сириядағы GEKE-мен де жұмыс істеді, сондай-ақ Кубадағы пресвитериан шіркеуімен келіссөздер жүргізуде (Кубадағы дінге қараңыз). Екінші жағынан, ол Лёвенберг келісіміне кірмейтін әртүрлі шіркеулерді қамтығандықтан, Болгария Евангелистік Альянсымен ағымдағы ынтымақтастықты тоқтатуы мүмкін. Француз протестанттық федерациясына қатысты GAW ынтымақтастығын Лёвенбергер келісіміне мүше болып табылатын ұйымдармен ғана шектейді. 2015 жылы GAW Гаванада қоғамдық үй салуды жоспарлап отырғандықтан, Кубада алғашқы жоба іске асырылады. Ағымдағы көптеген жобалар, мысалы, Египет Евангелистік шіркеуі (коптардың қуғынға ұшырауына қараңыз) және Сириядағы христиандар сияқты, қудалауға ұшыраған протестант христиандарына көмек көрсетуге бағытталған, ал бюджеттің үлкен бөлігі білім беру міндеттеріне жұмсалады.