Кіріспе

Бекеме құрылысының түрі

Капонир – бекіністің қорғаныс құрылысының бір түрі. Осы нүктеден атыс жасау қабырғаға шабуыл жасауға тырысқандарды тоқтату үшін қабырға алдындағы арықты басып тастауға мүмкіндік берген. Бұл сөз француз тіліндегі caponnière сөзінен шыққан, яғни «тауық үйі» (капон – қасқырланған еркек тауық). Бастиондық бекіністердің кейбір түрлерінде капонир сыртқы құрылыстарға өтуге арналған жол қызметін атқарды, әскерлерді тікелей атыстан қорғады; көбінесе олардың шатыры болмаған. Олар арық бойымен атуға қолданылса да, бастион қанаттары арықты отпен қорғаудың негізгі құралы болды. Кейінгі көпбұрышты форттарда капонирлер көбінесе шатырмен жабылған және олар жабық жол ретінде емес, қоршаушы күштерден арықты таза ұстаудың басты тәсілі ретінде қарастырылған.

Тарих

Бастапқыда бұл термин бекіністің қабырғасы сыртындағы арық арқылы өтетін жабық жолды білдірген. Осы жерден атылған оқ, қабырғаға шабуыл жасау ниетін тоқтату үшін, қабырға артындағы арықты бақылауға мүмкіндік берді. Сондықтан, бұл жолда арық бойына оқ атуға арналған мылтық тесіктері мен зеңбірек орналасқан. Бекіністер қарапайым көпбұрышты стильге қарай дамығанда, бұл термин кейде, әсіресе Францияда, сол стильдегі бекіністің қызметін атқаратын арықтың бұрыштарындағы қанаттық позицияларды сипаттау үшін де қолданылды. Бастиондық бекіністерде ол көбінесе төменгі, ашық өткел түрінде болады, көбінесе ішінара арықтың еденіне кірігіп, сыртқа қарай созылады, ал кіру жолы негізгі бекіністен қабырға арқылы жасалады. Егер шатыры болса, ол көбінесе артиллерия емес, ауа райынан, бақылаудан және жеңіл қарудан қорғау үшін салынды. Көпбұрышты бекіністер дамыған сайын, капонирлер нығайтылып, биіктелді және қабырғалармен, топырақпен жабылып, тік бұрыштан атылатын оқтан қорғалды. 19-ғасырдың соңында, көбінесе жер астында салынған, капонирлерге бекіністің ішіндегі туннель арқылы жетуге болады.

Жабдық

Капонир әдетте ату сатысымен және мылтық тесіктерімен жабдықталады, бұл әскерлерге ордың бойымен атуға мүмкіндік береді, сонымен қатар ордыны шарпып тұру үшін шағын пушкалар да қарастырылады. Атудан түтін мен газды шығару үшін капонирдің шатыры көбінесе желдеткіш тесіктерімен жабдықталады. Бір капонирдің келесі капонирге қарай атуын болдырмау үшін, капонирлер кейде форттың кезектесіп орналасқан бұрыштарында салынады, осылайша олар ордың қарама-қарсы жағындағы бос қабырғаға қарай атып, келесі капонирге атудан қорғалған күйі ордың толық жабылуын қамтамасыз етеді. Ордың тік бөліктерінің ұзындығы бір капонирдің атуымен жабыла алатындай етіп таңдалады. Капонирлер көбінесе үшбұрышты болып келеді, осылайша ордың екі жағынан да атуға мүмкіндік алады.

Қарсы батарея

Капонирдің баламасы – қазбаның сыртқы бетінің бұрышында қазылған қарсы қоршау батареясы, ол ұқсас от алаңын қамтамасыз етеді. Қала ішіндегі туннель арқылы қол жеткізілетін бұл батарея, капонирге тән осал шатырдан мүлдем құтылған, бірақ қазбадан тыс орналасқандықтан, мина салу қаупіне ұшырауы мүмкін. Екі құрылыс та бір қамалдың ішінде кездесуі мүмкін.