Колосаиларға жолданған хат

Кіріспе

Жаңа Келісім кітабы

Қоласалықтарға арналған хат – Жаңа Келісімнің он екінші кітабы. Мәтінде көрсетілгендей, бұл хатты апостол Пауыл мен Тімоте жазған және оны Кіші Азиядағы Лаодикияға жақын, Фригияның шағын қаласы Колоссадағы қауымға жолдаған. Бұл қала Ефестен шамамен 100 миль (161 км) қашықтықта орналасқан. Ғалымдар Пауылдың авторлығын көбірек күмәндандырып, хатты ертедегі ізбасарлардың біріне жатқызуда, бірақ басқалары оның түпнұсқа екенін қорғайды, мүмкін Тімоте жазған. Алғашқы мәтін Койне грек тілінде жазылған.

Құрамы

Иса дүниеге келгеннен кейінгі бірінші буын ішінде Пауылдың түрлі шіркеулерге жазған хаттары ерте христиан теологиясының қалыптасуына көмектесті. Брюс Метцгердің сөзіне сүйенсек, бұл хат 60-шы жылдары Пауыл түрмеде болғанда жазылған. Колоссайлықтар хаты да осы кезеңде жазылған, Ефестіктер хатымен ұқсас. Кейбір сын тұжырымдамасын ұстанатын ғалымдар бұл хатты Пауылдың ерте шәкірттерінің бірі оның атынан жазған деп санайды. Хаттағы Мәсіхтің жаратылыстан бұрынғы мәртебесін сипаттау, кейбір ғалымдар пікірінше, Пауылдың өмір кезеңінде кездеспеген жоғары деңгейдегі Христиан танымын көрсетеді.

Авторлығы

Хаттың авторлары Пауыл мен Тімоте деп мәлімдейді, бірақ авторлық XIX ғасырда күмәндік тудыра бастады. Пауылдың авторлығын ерте шіркеудің көптеген көрнекті теологтары, мысалы, Ириней, Александриялық Климент, Тертуллиан, Александриялық Ориген және Евсевий қолдады. Дегенмен, Пауылға жатқызылған басқа хаттар сияқты, сыншы ғалымдар да бұл талапқа күмәмен қарады. Бір себебі – хаттың тілі Пауылдың тілімен толық сәйкес келмейді, Колоссайлықтарда басқа ешбір жазбасында кездеспейтін 48 сөз бар, ал олардың 33-і Жаңа Өсиетте де табылмайды. Екінші себебі – хаттағы діни гимн стилінің күшті қолданылуы, мұндай стиль Пауылдың басқа еңбектерінде осы деңгейде кездеспейді. Үшіншісі – хаттың Мәсіхке, эсхатологияға және шіркеуге қатысты тақырыптары Пауылдың шын мәнінде жазылған деп саналатын еңбектерінде теңдесі жоқ сияқты. Пауылдың авторлығын жақтаушылар бұл хаттың элементтері мен Пауылдың нағыз туындысы саналатын элементтер арасындағы айырмашылықтарды қорғайды (мысалы, 1 Салоникалықтарға жолданған хат). Бұл айырмашылықтар теологиялық білімнің уақыт өте келе дамуы, жазудың әртүрлі жағдайы сияқты адамның өзгешеліктерінен туындауы мүмкін, сондай-ақ, жазу құралы ретінде әртүрлі хатшылардың (немесе аманюенстердің) қолданылуы да ықтимал. Бұдан өзге, Колоссайлықтарда Пауылға тән стильдік ерекшеліктер бар екені де атап көрсетілді, олар Жаңа Өсиетте басқа еш жерде кездеспейді. Пауылдың авторлығын жақтаушылар Колоссайлықтар мен Жаңа Өсиеттің қалған бөлігі арасындағы айырмашылықтардың айтылғандай үлкен емес екенін де мәлімдейді. Теолог Стивен Моррисон атап көрсеткендей, "Ефестіктер мен Колоссайлықтардың авторлығы туралы қасиетті кітап зерттеушілері арасында пікір қақтығысы бар". Ол теолог Карл Барттың осы мәселедегі ой-пікірін мысал ретінде келтіреді. Барт Пауылдың авторлығына қатысты көптеген сұрақтардың дұрыстығын мойындаса да, оны қорғауға бейімді болды. Дегенмен, ол бұл мәселеге аса мән бермейтінін айтты. "Quis scripseris" (Кім жазды) емес, "Quid scriptum est" (Не жазылған) дегенге назар аудару маңыздырақ. "Ефестіктерге арналған хатты кім жазғанын білу жеткілікті (неге Пауыл емес?), 30-60 жылдар аралығында (Игнатий, Поликарп және Юстин куәландырғаннан кейін), Пауылды жақсы түсінген және елшінің идеяларын адалдықпен және жаңалықпен дамытқан адам жазды". Пауыл бұл хатты Филемонға және Ефестіктерге жазған хаттармен шамамен бір уақытта жазған болуы мүмкін, өйткені оның үшеуі де Тихик пен Онесиммен бірге жіберілді. 62 жылғы жазылған мерзімі Пауылдың Римге сапарынан кейін болған римдік түрмедегі тұтқындығын білдіреді. Егер хат Пауылдық туындылардың нағыз бөлігі деп есептелмесе, онда ол 1 ғасырдың соңында, шамамен 90 жылға дейін жазылған болуы мүмкін.

The letter's authors claim to be Paul and Timothy, but authorship began to be authoritatively questioned during the 19th century. Pauline authorship was held to by many of the early church's prominent theologians, such as Irenaeus, Clement of Alexandria, Tertullian, Origen of Alexandria and Eusebius. However, as with several epistles attributed to Paul, critical scholarship disputes this claim. One ground is that the epistle's language doesn't seem to match Paul's, with 48 words appearing in Colossians that are found nowhere else in his writings and 33 of which occur nowhere else in the New Testament. A second ground is that the epistle features a strong use of liturgical hymnic style which appears nowhere else in Paul's work to the same extent. A third is that the epistle's themes related to Christ, eschatology and the church seem to have no parallel in Paul's undisputed works. Advocates of Pauline authorship defend the differences that there are between elements in this letter and those commonly considered the genuine work of Paul (e. g. 1 Thessalonians). It is argued that these differences can come by human variability, such as by growth in theological knowledge over time, different occasion for writing, as well as use of different secretaries (or amanuenses) in composition. Not only that, but it has been noted that Colossians has indisputably Pauline stylistic characteristics, found nowhere else in the New Testament. Advocates of Pauline authorship also argue that the differences between Colossians and the rest of the New Testament are not as great as they are purported to be. As theologian Stephen D. Morrison points out in context, "Biblical scholars are divided over the authorship of Ephesians and Colossians." He provides as an example the reflection of theologian Karl Barth on the question. While acknowledging the validity of many questions regarding Pauline authorship, Barth was inclined to defend it. Nevertheless, he concluded that it didn't much matter one way or the other to him. It was more important to focus on "Quid scriptum est" (What is written) than "Quis scripseris" (Who wrote it). "It is enough to know that someone, at any rate, wrote Ephesians (why not Paul? ), 30 to 60 years after Christ’s death (hardly any later than that, since it is attested by Ignatius, Polycarp, and Justin), someone who understood Paul well and developed the apostle’s ideas with conspicuous loyalty as well as originality.” Paul would likely have composed it at roughly the same time that he wrote Philemon and Ephesians, as all three letters were sent with Tychicus and Onesimus. A date of 62 AD assumes that the imprisonment Paul speaks of is his Roman imprisonment that followed his voyage to Rome. If the letter is not considered to be an authentic part of the Pauline corpus, then it might be dated during the late 1st century, possibly as late as AD 90.

Мазмұны

Қолосты қаласы Аян кітабындағы жеті қауым орналасқан аймақта жатыр. Қоластықтарға жолданған хатта Қоластағы, Лаудікеядағы және Иераполдегі жергілікті имандылар туралы айтылады. Қоласты Лаудікеядан шамамен 19 шақырым, ал Иераполдан 23 шақырым қашықтықта орналасқан. Жаңа өсиетте "элементтер" сөзі және "философия" сөзі тек бір рет кездеседі. Осы сөздерге сілтеме жасайтын ғалым Норман ДеВитт Колостыдағы ерте христиандар эпикурейлік философияның ықпалында болған болуы керек деген қорытындыға келді, себебі бұл философия атомдық теорияны үйреткен. Қоластықтарға жолданған хат Мәсіхтің бүкіл ғалам үстінен жоғары билікке ие екенін жариялап, христиандарды ізгілікпен өмір сүруге шақырады. Хат екі бөлімнен тұрады: біріншісі - діни ұстанымдарға, екіншісі - мінез-құлыққа қатысты. Хаттың себебі шіркеуде пайда болған ересі деп санайтындар, хаттың екі бөлігін де қауымда бұрыс ой таратып жүрген жалған ұстаздарға қарсы күрес ретінде қарастырады.

Контурлық

I. Кіріспе (1:1–14)
А. Сәлемдесу (1:1–2)
Б. Алғыс айту (1:3–8)
В. Дұға (1:9–14)
II. Мәсіхтің жоғарылығы (1:15–23)

III. Пауылдың шіркеу үшін атқаратын қызметі (1:24–2:7)
А. Шіркеу үшін қызмет (1:24–2:7)
Б. Оқырмандарының рухани жағдайына деген қамқорлық (2:1–7)
IV. Мәсіхпен бірге өмір сүру арқылы адамдардың ережелерінен босау (2:8–23)
А. Жалған ұстаздардан сақтану ескертуі (2:8–15)
Б. Жалған ұстаздарды қабылдамау туралы шақырулар (2:16–19)
В. Әрекеттің талдауы (2:20–23)
V. Қасиетті өмір салтының ережелері (3:1–4:6)
А. Ескі және жаңа жаратылыс (3:1–17)
Б. Христиан отбасылары үшін ережелер (3:18–4:1)
В. Толықтыру нұсқаулары (4:2–6)
VI. Соңғы сәлемдесулер (4:7–18)

Діндік бөлімдер

Хаттың ілімдік бөлігі алғашқы екі тарауында кездеседі. Басты тақырып 2-тарауда жазылған, онда Құдайдың толық құдіретінің және барлық рухани биліктің Басы – Иса Мәсіхтен алыстамау үшін ескерту берілген. Біріншіден, таза адам философиясын қабылдамауға қатысты "жалпы ескерту", содан кейін "жалған ұстаздарға қарсы нақты ескерту" айтылады. Осы ілімдік бөлімдерде хат Мәсіхтің барлық жаратылыстан жоғары екенін жариялайды. Барлық нәрсе Оның арқылы және үшін жаратылған, ал әлем Оның күшімен тұр. Құдай Өзінің толық болмысын Мәсіхте орналастыруды қалаған. Жалған ұстаздар құрметтеген "ғарыштық күштер" Мәсіхтің өлімінде "жойылды" және "төңкерілді". Мәсіх – барлық періштелердің билеушісі және шіркеудің Басы. Мәсіх – Құдай мен адамзат арасындағы жалғыз делдал, ғаламдық қайта келтірудің бірегей құралы. Колосаилерде әкесіміз бізді қараңғылық билігінен босатып, Өзінің жақсы көрген Ұлының Патшалығына көшіргені айтылады. Ұл – тек шіркеудің ғана емес, белгілі бір дәрежеде барлық жаратылысты ("жердегі және көктегі барлық нәрсені") құтқарушы және кешіруші.

Жүріс-тұрысы

Елшіліктің практикалық бөлімі, баяндалған ұстанымдардан туындайтын түрлі міндеттерді күшейтеді. Олар жоғарыдағы нәрселерге ой жүгіртуге шақырылады (Қолостықтарға 3:1–4), өз табиғаттарындағы әрбір жаман қағиданы жоюға және жаңа адамды киюге көңіл бөлуге шақырылады. Сонымен қатар, христиандық өмірдегі көптеген арнайы міндеттер де христиандық мінездің лайықты дәлелі ретінде баса көрсетіледі. Хат, әдеттегідей, дұға, нұсқау және сәлемдесумен аяқталады. Қолостықтарға 3:22–24 құлдарға өздерінің қожайындарына бағынуға және оларға адал қызмет етуге бұйырады, оларға өмірден кейін Құдайдан "мұра" күтеді. Қолостықтарға 4:1 қожайындарға: «Құлдарыңызға дұрыс және әділ қараңыз», – деп бұйырады, себебі олардың да жоғарысы – Құдай.

Түрмедегі хаттар

Қолостықтарға жазылған хат Ефестіктерге, Філіпіліктерге және Філемонға жазылған хаттармен бірге "түрме хаттарының" бірі ретінде саналады. Қолостықтардағы хаттың Філемонға жазылған хатпен бірнеше ортақ тұсы бар: екі хатта да бірнеше адамның есімдері (мысалы, Тімоте, Арыстарх, Архип, Марқ, Епафрас, Лұқа, Онесим және Демас) кездеседі, және екеуі де Пауыл жазған деп есептеледі.