Кіріспе

Жаңа Келісім кітабы

Салоникалықтарға бірінші хат – Христиандық Киелі кітаптың Жаңа Келісіміндегі Пауылдың хаттарының бірі. Бұл хат Пауыл апостолға жатқызылады және қазіргі Грекиядағы Салоника қаласындағы шіркеуге арналған. Бұл хат Пауылдың жазған алғашқы хаттарының бірі болуы мүмкін, шамамен 52 жылдың соңында, Клавдий билігінде жазылған, бірақ кейбір ғалымдар Галатиялықтарға арналған хат 48 жылға дейін жазылған болуы мүмкін деп есептейді. Алғашқы тіл – койне грек тілі.

Бастапқы және аудитория

Салоника – Термалық шығанағында орналасқан қала. Пауыл Салоникаға барып, жергілікті халыққа уағыз айтып, олардың христиан болуына себепкер болды. Пауылдың ізбасарларының бастапқыда яһуди болған-болмағаны туралы пікірталас бар. Елшілердің істері Пауылдың яһудилердің синагогында уағыз айтып, бұрыннан яһуди болған адамдарды Исаның Мәсіх екеніне көндіруге тырысқанын көрсетеді, бірақ 1 Салоникалықтарда Пауыл олардың бұтқа табынудан бас тарғанын айтады, бұл Пауыл келгенге дейін олар яһуди емес екенін көрсетеді. Жаңа өсиет ғалымдарының көпшілігі Пауылдың осы хатты Салоникадан кеткеннен кейін бірнеше ай өткен соң, Тимофей Македониядан Салоникадағы шіркеудің жағдайы туралы жаңалық әкелгеннен кейін жазды деп санайды.

Күні

1 Салоникалықтар кітабы Жаңа Өсиеттің ең алғашқы кітаптарының бірі және сақталған ең көне христиандық мәтін екені жиі айтылады. Бұл, Пауылдың екінші миссионерлік сапары барысында Қорынтта 18 ай болған кезімен сәйкес келеді. Әрекеттер кітабының тарихилығын мойындамайтын ғалымдардың аз бөлігі оны біздің заманымыздың 40-шы жылдарының басына жатқызады. Дельфи жазуынша, Галионның Ахая проконсулы болуы б.з. 51-52 жылдары болған, ал Әрекеттер кітабы 18:12-17 аралығында Пауылдың Қорынтта болуының соңында Галионды еске алады. 1 Салоникалықтар кітабы сенім арқылы әділдікке ие болу немесе яһудилер мен жұртшылық арасындағы қарым-қатынас мәселелеріне тоқталмайды, бұл тақырыптар басқа барлық хаттарда қамтылған. Осы себепті, кейбір ғалымдар бұл хаттың Ғалатиялықтарға жазылған хаттан бұрын жазылған деп санайды, себебі Пауылдың осы мәселелердегі ұстанымдары сол хатта қалыптасып, түсіндірілген. 1 Салоникалықтар кітабы стиль және мазмұн жағынан басқа Пауылдың мойындалған хаттарымен үйлеседі, ал авторлығы 2 Салоникалықтар кітабымен де расталған.

Адалдық

Кейбіреулер 1 Салоникалықтарға 2:13–16-ның нақтылығына күмән келтіреді. Оның нақтылығына қарсы мынадай аргументтер келтіріледі: Ол Пауылдың басқа хаттарымен теологиялық тұрғыдан үйлеспейді: басқа жерлерде Пауыл Исаның өлімін «осы заманның билеушілеріне» емес, яһудилерге жатқызған, ал басқа жерде яһудилердің Құдай тарапынан тасталмағанын, себебі «барлық Израиль құтқарылады» деп жазған. 1 Сағ. 1:10-ға сәйкес, Құдайдың ашуы әлі туындамай тұр, ол бұрыннан-ақ көрініп қалған жоқ. Бірінші еврей соғысына дейін Палестинада яһудилер христиандарды кең ауқымда қудаламаған. 1 Сағ. 2:14-тегі еліктеу тұжырымы ерекше. «Ефтас» («жетіп алды») сөзі Иерусалимнің қирауына сілтеме жасайды. Бұл тараулардың синтаксисі айналасындағы мәтіннен өзгеше. Содан бері түрлі ғалымдар осы өлеңдердің нақтылығын қорғады. Кейде 1 Салоникалықтарға 5:1–11-нің Пауыл жазғаннан кейін қосылған, Луканың тілі мен теологиясының көптеген ерекшеліктерін қамтитын, Пауылдың 1 Салоникалықтарға 4:13–18-дегі Екінші Келуіне қатысты шұғыл күтуіне түсіндіру ретінде қызмет ететін енгізілген мәтін екені айтылады. Шмиталс, Экхарт, Демке және Мунро сияқты кейбір ғалымдар 1 және 2 Салоникалықтарға қатысты редакциялау және интерполяцияға қатысты күрделі теорияларды жасады.

Мәтін

Пауыл өзінің, Сыйластың және Тімотейдің атынан олардың иман мен махаббаты туралы жаңалықтары үшін шүкіршілік білдіреді. Олармен бірге болғандағы өмірінің қандай болғанын еске салады. Пауыл өзін қаншалықты ар-ұятымен ұстағанын, өзінің күнкөрісі үшін еңбек еткенін және ешкімге салмақ түсірмеуге тырысқанын баса айтады. Ол мұны елшілік мәртебесін пайдаланып, олардан талап етуге құқылы болса да жасады дейді. Пауыл өлгендердің тірілер бұрын тірілтетінін, ал екі топ та Иемізді қарсы алу үшін аспанға көтерілетінін түсіндіреді.