Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Surveyor 5 – Ай бетін зерттеу үшін жіберілген американдық ұшқышсыз Surveyor бағдарламасының бесінші Айға қондырғысы. Surveyor 5 1967 жылы Тыныштық теңізіне (Mare Tranquillitatis) қонды. Жерге барлығы 19 118 сурет жіберілді.
Surveyor 5 is the fifth lunar lander of the American uncrewed Surveyor program sent to explore the surface of the Moon. Surveyor 5 landed on Mare Tranquillitatis in 1967. A total of 19,118 images were transmitted to Earth.
Миссия
Миссияда сұйық отынмен жұмыс істейтін Вернье қозғалтқыштарына қысым түсіретін жүйеде гелийдің ағып кетуі болды, бұл сәтсіздікке алып келуі мүмкін еді. Айдың 42 км биіктігінде (қалыпты биіктіктің шамамен жартысы) ретроракетаның қосылуын қамтамасыз еткен импровизациялық қону тізбегі, Вернье қозғалтқыштарының көмегімен ғарыш кемесін 106 секунд ішінде 1340 м биіктіктен (қалыпты биіктіктің шамамен 10%) төмен түсірді. Бұл кемеге гелий қысымымен әсер етті, бұл қысымның жетіспеуінен қозғалтқыштардың тоқтауына жақын еді. Дегенмен, қону сәтті аяқталды және қонудан кейін екі апта бойы деректер алынды. Альфа бөлшектерін кері шашырату құрылғысын қолданатын шағын химиялық талдау зертханасы Ай бетінің топырағы базальт тас түзілімдерінен тұратынын анықтады. Осыған ұқсас құрал – APXS – Марсқа жіберілген бірнеше миссияларда қолданылды. Surveyor 5 – Айға сәтті қонған Surveyor сериясының үшінші ғарыш кемесі. Ғарыш кемесінің негізгі құрылымы алюминий түтіктерден жасалған үшбұрышты конструкциядан тұрды, ол инженерлік және ғылыми жабдықтарды орнатуға арналған жерлерді қамтамасыз етті. Мақсаты – Ай бетінің қонудан кейінгі теледидарлық суреттерін алу, Вернье қозғалтқыштарының тозуына қатысты эксперимент жүргізу, Ай топырағындағы химиялық элементтердің салыстырмалы мөлшерін анықтау, қону динамикасы туралы деректер алу және жылу мен радарлық шағылысу деректерін алу. Бұл ғарыш кемесінің құралдары бұрынғы Surveyor-ларға ұқсас болды және қону тіректері, Вернье қозғалтқыш жүйесі және көптеген инженерлік сенсорларды қамтыды. Жер бетінің сынамасын алу құралының орнына альфа-шашырату құралы орнатылды, ал Ай топырағындағы магниттік материалдың болуын анықтау үшін бір тіреуге шағын таған магнит бекітілді. Ғарыш кемесі 1967 жылдың 11 қыркүйегінде 00:46:44 UT (10 қыркүйектегі 19:46 EST) Mare Tranquillitatis аймағында, 1.41° N ендігінде және 23.18° E бойламында (селенографиялық координаттар) 20 градусқа жуық еңіспен орналасқан кішкентай кратердің жиексіз жағасында қонды. Ғарыш кемесі қонудан кейін көп ұзамай 1967 жылдың 18 қазанына дейін барлық эксперименттер бойынша өте жақсы деректерді жіберді, ал 1967 жылдың 24 қыркүйегінен 15 қазанына дейін бірінші Ай түнінде деректер алмасылмады. 1967 жылдың 1 қарашасына дейін деректер қабылданды, содан кейін екінші Ай түнінде деректер жіберу тоқтатылды. Үшінші және төртінші Ай күндері деректер жіберу қайта жаңартылды, ал соңғы деректер 1967 жылдың 17 желтоқсанында жіберілді. Суреттер бірінші, екінші және төртінші Ай күндері жіберілді. Екі жылдан кейін, алғашқы адамдардан тұратын экипажбен қонуға арналған "Аполлон-11" ғарыш кемесі Surveyor 5-тің оңтүстік-оңтүстік-батысына қарай 25 км жерге қонды.
The mission experienced a helium leak in the system that pressurized the liquid fuel vernier engines that could have resulted in failure. An improvised landing sequence which started the retrorocket just 42 km above the Moon (about half the usual height) allowed the vernier engines to bring the craft down in 106 seconds from a height of only 1340 m (about 10% of the usual). This brought the craft down with a helium pressure on the edge of what would have shut the engines down from lack of pressure. The landing, however, was successful, and data was received for two weeks after the landing. A miniature chemical analysis lab using an alpha particle backscatter device was used to determine the lunar surface soil consisted of basaltic rock. A similar instrument, the APXS, was used onboard several Mars missions. Surveyor 5 was the third spacecraft in the Surveyor series to achieve a successful lunar soft landing. The spacecraft had a basic triangular structure of aluminum tubing that provided mounting surfaces for engineering and scientific equipment. The objectives were to obtain postlanding television pictures of the lunar surface, conduct a Vernier engine erosion experiment, determine the relative abundance of the chemical elements in the lunar soil, obtain touchdown dynamics data, and obtain thermal and radar reflectivity data. Instrumentation for this spacecraft was similar to that of the previous Surveyors and included landing legs, a Vernier propulsion system, and numerous engineering sensors. An alpha scattering instrument was installed in place of the surface sampler, and a small bar magnet attached to one footpad was included to detect the presence of magnetic material in the lunar soil. The spacecraft landed at 00:46:44 UT on September 11, 1967 (7:46 p. m. EST September 10) in Mare Tranquillitatis, at 1.41° N latitude and 23.18° E longitude (selenographic coordinates), within the rimless edge of a small crater on a slope of about 20 deg. The spacecraft transmitted excellent data for all experiments from shortly after touchdown until October 18, 1967, with an interval of no transmission from September 24 to October 15, 1967, during the first lunar night. Transmissions were received until November 1, 1967, when shutdown for the second lunar night occurred. Transmissions were resumed on the third and fourth lunar days, with the final transmission occurring on December 17, 1967. Pictures were transmitted during the first, second, and fourth lunar days. Less than two years later the first crewed landing, Apollo 11, would land 25 km south southwest of Surveyor 5.
Іске қосу
Surveyor 5 1967 жылдың 8 қыркүйегінде Капе-Канавералдан Atlas Centaur зымыранының үстінен ұшырылды.
Surveyor 5 was launched from the top of the Atlas Centaur rocket on September 8, 1967 from Cape Canaveral.
Теледидар
Телевизиялық камера видеокамера түтігінен, 25 және 100 мм фокустық қашықтықтағы линзалардан, жалюзилерден, мөлдір, қызыл, жасыл және көк оптикалық сүзгілерден және ғарыш кемесінің орталық осіне шамамен 16° бұрышпен орнатылған диафрагмадан тұрды. Камера азимут және биіктік бойынша жылжытылатын айнаның астына орнатылды. Камераның жұмысы Жерден келіп түсетін дұрыс командалық құрылымға толығымен тәуелді болды. Ай бетінің кадрлап түсірілуі 360° азимут бойынша және камераның z осіне перпендикуляр жазықтықтан +40° жоғарыдан 65° төменге дейін жүзеге асырылды. 600 және 200 жолдық режимдер қолданылды. 200 жолдық режимде сигнал барлық бағытты антенна арқылы берілді және әр 61,8 секунд сайын бір кадр сканерленді. Әрбір 200 жолдық суреттің толық бейне беруіне 20 секунд уақыт кетті және 1,2 кГц ені бар жолақ пайдаланылды. Көбінесе 600 жолдық суреттер жіберілді, олар бағытталған антенна арқылы телеметрленді. Бұл кадрлар 3,6 секунд сайын сканерленді. Әрбір 600 жолдық суретті видеодан оқуға шамамен 1 секунд уақыт кетті және тарату үшін 220 кГц ені бар жолақ қолданылды. Телевизиялық суреттер ұзақ сақтау қабілетіне ие люминоформен жабылған баяу сканерлеу мониторында көрсетілді. Сақтау қабілеті номиналды максималды кадр жылдамдығына сәйкес таңдалды. Келіп түсетін әрбір телевизиялық кадр үшін бір кадрлық телевизиялық идентификация алынды және кіріс кескінінің жылдамдығымен үйлесетін жылдамдықпен нақты уақытта көрсетілді. Бұл деректер бейнемагнитофонға және 70 мм пленкаға жазылды. 1967 жылдың 24 қыркүйегінде аяқталған бірінші ай күні ішінде 18 006 жоғары сапалы телевизиялық сурет таратылды. Ай түнінде 20 күннен астам уақыт өшірілгеннен кейін, камера командаларға жауап берді және 1967 жылдың 15-23 қазаны аралығында қосымша 1048 сурет жіберді. Төртінші ай күні тағы 64 сурет таратылды, бірақ бірінші ай күнінен кейін түсірілген суреттердің сапасы ай түнінің температурасынан камераның тозуына байланысты нашар болды.
The TV camera consisted of a vidicon tube, 25 and 100 mm focal length lenses, shutters, clear, red, green and blue optical filters, and iris mounted along an axis inclined approximately 16° to the central axis of the spacecraft. The camera was mounted under a mirror that could be moved in azimuth and elevation. Camera operation was totally dependent upon receipt of the proper command structure from Earth. Frame by frame coverage of the lunar surface was obtained over 360° in azimuth and from +40° above the plane normal to the camera z axis to 65° below this plane. Both 600 line and 200 line modes of operation were used. The 200 line mode transmitted over an omnidirectional antenna and scanned one frame each 61.8 seconds. A complete video transmission of each 200 line picture required 20 seconds and utilized a bandwidth of 1.2 kHz. Most transmissions consisted of the 600 line pictures, which were telemetered by a directional antenna. These frames were scanned each 3.6 seconds. Each 600 line picture required nominally 1 second to be read from the vidicon and utilized a 220 kHz bandwidth for transmission. The television images were displayed on a slow scan monitor coated with a long persistency phosphor. The persistency was selected to optimally match the nominal maximum frame rate. One frame of TV identification was received for each incoming TV frame and was displayed in real time at a rate compatible with that of the incoming image. These data were recorded on a video magnetic tape recorder and on 70 mm film. During the first lunar day, which ended on September 24, 1967, 18,006 high quality television pictures were transmitted. After being shut down during the lunar night, more than 20 days, the camera responded to commands and transmitted an additional 1,048 pictures between October 15 and 23, 1967. Another 64 pictures were transmitted on the fourth lunar day, but the quality of pictures taken after the first lunar day was poor due to camera degradation resulting from the lunar night temperatures.
Альфа-тарату бетін талдаушы
Альфа шашыраңқылықпен жұмыс істейтін жер бетін талдаушы Ай бетіндегі басты элементтердің мөлшерін тікелей өлшеу үшін жасалған. Аспаптық жабдық құрамына сынама орналасқан аспаптың төменгі жағындағы 100 мм диаметрлі тесікті сәулелендіруге бағытталған алты альфа көзі (курий 242) және екі параллель, бірақ тәуелсіз зарядталған бөлшектерді анықтау жүйелері кірді. Екі сенсоры бар бір жүйе Ай бетінен шашыраған альфа бөлшектерінің энергия спектрлерін, ал төрт сенсоры бар екінші жүйе беттік материалдағы реакциялар (альфа және протон) нәтижесінде пайда болған протонның энергия спектрлерін анықтады. Әрбір детектор жиынтығы импульс биіктігін талдаушыға қосылды. Ғарыш кемесіндегі бөлімшеге орналастырылған цифрлық электроника жиынтығы эксперимент жүргізілген кезде Жерге үздіксіз телеметриялық сигналдар жіберіп тұрды. Спектрлерде сутек, гелий және литийден басқа барлық басты элементтер туралы сандық ақпарат болды. Эксперимент бірінші ай күні 83 сағат бойы жоғары сапалы деректерді қамтамасыз етті. Екінші ай күні 22 сағат дерек жиналды. Алайда, детектор шуы осы екінші күннен алынған деректерді өңдеуде қиындық тудырды.
The alpha scattering surface analyzer was designed to measure directly the abundances of the major elements of the lunar surface. The instrumentation consisted of six alpha sources (curium 242) collimated to irradiate a 100 mm diameter opening in the bottom of the instrument where the sample was located and two parallel but independent charged particle detector systems. One system, containing two sensors, detected the energy spectra of the alpha particles scattered from the lunar surface, and the other, containing four sensors, detected energy spectra of the protons produced via reactions (alpha and proton) in the surface material. Each detector assembly was connected to a pulse height analyzer. A digital electronics package, located in a compartment on the spacecraft, continuously telemetered signals to earth whenever the experiment was operating. The spectra contained quantitative information on all major elements in the samples except for hydrogen, helium, and lithium. The experiment provided 83 hours of high quality data during the first lunar day. During the second lunar day, 22 hours of data were accumulated. However, detector noise posed a problem in the reduction of data from this second day.