Кіріспе

Польшалық романист, драматург және ақын Станислав Пшибышевский (; 7 мамыр 1868 – 23 қараша 1927) – декаденттік натурализм мектебінің польшалық романшысы, драматургі және ақыны. Оның драмалары Символизм қозғалысымен байланысты. Ол поляк және неміс тілдерінде жазды.

Өмір

Станислав Феликс Прибышевский Польшаның бөлінісі кезінде Крушвицаға жақын Лоевода (Лохдорф) селосында дүниеге келген. Жергілікті мұғалімнің ұлы, Йозеф Прибышевский, Станислав Торуньдегі неміс гимназиясын бітіріп, 1889 жылы оқуын аяқтады. Ол Берлинге барып, алдымен сәулет өнерін, сосын медицинаны оқыды. Ол Ницше философиясына қызығып, өзін шайтаншыл деп атап, қаланың богемиялық өміріне толыққанды енді. Берлинде ол Марта Фурдермен бірге тұрды, бірақ үйленбеді. Олардың үш баласы болды; екеуі 18 тамызда 1893 жылы Дагни Джуелге үйленуге кеткенге дейін, ал біреуі Дагнимен некеде тұрған кезде дүниеге келді. 1893 жылдан 1898 жылға дейін ол Дагнимен (бұрын Эдвард Мунктің моделі болған) бірге өмір сүрді, кейде Берлинде, кейде Дагнидің Норвегиядағы туған қаласы Конгсвингерде. Берлинде олар Zum schwarzen Ferkel ішінде басқа суретшілермен кездесті. 1896 жылы ол Берлинде өзінің жалпы құқықты әйелі Мартаны өлтірген күдігімен тұтқындалды, бірақ ол көмірқышқыл газынан уланғаны анықталғаннан кейін босатылды. Мартаның өлімінен кейін балалар әртүрлі асыраушы үйлерге жіберілді. 1898 жылдың күзінде ол Дагнимен бірге Краковқа көшіп, өзін революциялық жас суретшілер тобының жетекшісі және олардың "Жизнь" (Өмір) газетінің редакторы ретінде таныстырды. Ол индустриализм мен өзін-өзі білдірудің жақтасы болды. Ол қазіргі Украинадағы Львовқа (сол кезде Австрияның Лемберг қаласы, полякша аты Львов болған) барып, ақын және драматург Ян Каспровичпен кездесті. Прибышевский Каспровичтің әйелі Ядвига Гасовскамен қарым-қатынас бастады. Каспрович 1893 жылы екінші әйелі Ядвигаға үйленген; оның 1886 жылы Теодозия Сименскамен алғашқы некесі бірнеше айдан кейін ажырасып кеткен. 1899 жылы Прибышевский Дагниден кетіп, Варшавада Ядвигамен бірге тұрды. Осы уақытта ол Аниэла Паяковнамен де қарым-қатынаста болды, оның екі қызының бірі Прибышевскийдің қызы еді. Дагни Парижге оралып, 1901 жылы Тбилисиде өзінің жас досы Владислав Эмерик өлтірді. 1905 жылы Прибышевский мен Ядвига Торуньге (Торн) көшіп, ол алкоголь проблемасынан айығуға тырысты. Сол жерде Ядвиганың ажырасуы аяқталып, олар 1905 жылдың 11 сәуірінде үйленді. Прибышевскийдің алкоголизммен күресі өліміне дейін жалғасты. 1906 жылы жұбайлар "Кәсірлер" (Śluby) пьесасының қолжазбасын сатудан түскен ақшаға Мюнхенге көшіп барды. Соғыс кезінде олар қысқа уақыт Богемияда (Чехия жерлері) өмір сүрді және 1919 жылы жаңадан құрылған Польшаға көшіп келді. Познаньде (Позен) ол әдеби театрдың директоры лауазымына өтініш берді, бірақ соғыстағы неміс саяси буклеттерімен жұмыс істегені тағайындалуға кедеріс келтірді. Ол пошта бөлімінде неміс тіліне аудармашы болып жұмыс істеді. 1920 жылы ол Данцигтің еркін қаласынан (Гданьск) теміржолмен жұмыс тапты. 1924 жылға дейін Гданьск қаласында тұрып, онда поляк кітап дүкенін басқарды. Кейін ол Торуньге (Торн), Закопанеге және Бидгощке қоныстануға тырысты, бірақ бәрі сәтсіз аяқталды. Соңында ол Варшавада Президент кеңсесінде жұмыс тапты. Ол ескі патша сарайындағы бөлмелерде тұрды. 1927 жылы ол Кужавия аймағына оралып, сол жылдың қараша айында 59 жасында Яронтиде қайтыс болды. Ол көптеген табысты романдарды жазды, оның ішінде ең танымал "Homo Sapiens" ағылшын тіліне аударылды. Прибышевский қазіргі (XX ғасыр) интеллектуалдық сатанизмнің алға басушысы саналады. Август Стриндберг оны "ұлы поляк" ("der geniale Pole") деп атады және ол "XIX ғасырдың соңғы онжылдығында неміс әдебиетіне көптеген адамдардан гөрі әсер еткенін" айтты.