Кіріспе

Хининді құрамында газдалған сусын.

Тоникті су (немесе үнділік тоникті су) – хинин ерітілген газдалған сусын. Бастапқыда безгекке қарсы профилактикалық шара ретінде қолданылған, қазіргі кезде тоник судың хинин мөлшері көбінесе едәуір төмендетіліп, көбінесе тәттілендіріледі. Ол ерекше ащы дәмі үшін ішіледі және әсіресе джин-тоник сияқты аралас сусындарда жиі қолданылады.

Тарих

XVII ғасырдың басында испандықтар Перу, Боливия және Эквадордың жергілікті халықтарынан емді көріп, малярияны емдеу үшін цинхона ағашының қабығынан алынған хининді қолданды. XIX ғасырдың басында Үндістан мен Британ империясының басқа тропикалық аймақтарында британдық шенеуніктер мен әскерлерге малярияның алдын алу үшін дәрілік хинин ұсынылды. Оның ащы дәмін жасыру үшін сода мен қант қосылып, тоник су жасалды. 1858 жылы Питт & Co. иесі Эразм Бонд алғашқы коммерциялық тоник суын патенттеді. Джин мен тоник сусындасы да британдық колониялық Үндістанда пайда болды. Британдықтар дәрілік хинин тонигін джинмен және басқа да қоспалармен араластырып, ащы дәріні жеңілдетуге тырысты. Үндістандағы әскерлерге джин мөлшері берілетін болғандықтан, тәтті қоспаны дайындау оңай болды. 1868 жылы Oriental Sporting Magazine журналында джин мен тоник туралы алғашқы жазба пайда болды, онда ол дәрі емес, ат жарысын тамашалаушыларға арналған сергітетін коктейль ретінде сипатталды.

Хинин мөлшері

Дәрілік тоник су бастапқыда тек көмірсулы су және көп мөлшерде хининнен тұратын. Қазіргі заманғы тоник суларының көпшілігі салыстырмалы түрде аз хинин мөлшерін қамтиды және көбінесе цитрус дәмдерімен байытылады. Хинин мөлшерінің төмендеуіне байланысты, тоник судың ащы дәмі азайған. Оған әдетте тәттілендіргіштер қосылады, көбінесе жоғары фруктозалы жүгері сиропы немесе қант. Кейбір өндірушілер диеталық (немесе "жұқа") тоник суын да шығарады, онда аспартам сияқты жасанды тәттілендіргіштер болуы мүмкін. Хинин мен көмірсулы судың көп мөлшері бар дәстүрлі тоник сулары сирек кездеседі, бірақ ащы дәмді ұнататындар үшін қолайлы болуы мүмкін. АҚШ-та АҚШ-тың Тамақ және Дәрі-дәрмек басқармасы (FDA) тоник судағы хининнің мөлшерін 83 ппм (83 мг/л) дейін шектейді, ал хининнің тәуліктік емдік дозасы 500–1000 мг аралығында болады, ал тиімді малярияны алдын алу үшін 10 мг/кг мөлшерінде сегіз сағат сайын қолданылады (ересектер үшін күніне 2100 мг). 2010 жылға дейін хинин көбінесе аяқ талмасын басандету үшін ұсынылған, бірақ медициналық зерттеулер дозаны қадағалауда сақтық қажет екенін көрсетті. Хининнің қауіптеріне байланысты FDA тұтынушыларды аяқ талмасын емдеу үшін "мақұлданбаған" хинин препараттарын қолданудан сақтайды.

Қолдану

Тоник су көбінесе коктейльдерге, әсіресе джин-тоникке қосылатын сусын ретінде қолданылады. Водка-тоник те танымал. Лимон немесе лайм шырыны қосылған тоник су ащы лимон немесе ащы лайм деп аталады. Ол өзінің ерекше ащы, бірақ тәтті дәмімен танымал. Тоник суды кофеге де қосады. Эспрессо мен тоник 2007 жылы Швецияның Хельсинборг қаласындағы Koppi Roasters кофеханасында қызметкерлердің бірлескен кешінде тоник су, сироп және эспрессоны араластыру арқылы пайда болды. Осы жылдан бастап бұл сусын Скандинавия, Еуропа және АҚШ-та кеңінен танылды.

Теріс әсерлері

Тоник судың құрамындағы хининге байланысты, дәрілерге реакцияның бір түрі болып табылатын бекітілген бөртпелерге себеп болатыны мәлім. Әртүрлі ғылыми журналдар тоник суды жиі ішу әртүрлі деңгейдегі бекітілген бөртпелерге әкелуі мүмкін екенін көрсеткен, ал бірінде Стивенс-Джонсон синдромының пайда болуы туралы хабарланған. Бөртпелер пациенттер тоник суды жеке немесе джинмен араластырып ішкеннен кейін пайда болған. Бекітілген бөртпелердің белгілеріне пигментті дақтар, жоғары қызба, қызылша тәрізді жамылғылар және көпіршіктер жатады.

Флуоресценция

Тоник судағы хинин ультракүлгін сәуледе жарқырап шығады. Шындығында, хинин қараңғы фонда тікелей күн сәулесінде де көрінеді. Хинин молекулалары энергияны жылудың орнына жарық түрінде бөліп шығарады, бұл жиі кездесетін жағдай. Бұл күй тұрақты емес, молекулалар ақырында бастапқы күйіне оралып, жарқырауын тоқтатады.