Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Түрік тегіндес 20-ғасырдың авангардтық суретшісі Фикрет Муалла Саиги (20 шілде 1903, Кадыкой, Стамбул, Осман империясы – 20 шілде 1967, Рейлан, Франция) – түрік тегіндес 20-ғасырдың авангардтық суретшісі. Оның туындылары экспрессионизм мен фаувизм ықпалында жасалған, сюжеттері Париждегі көше өмірі, кафелер мен цирктер сияқты қоғамдық жиындарға арналған.
20th century avant garde painter of Turkish descent
Fikret Muallâ Saygı (July 20, 1903 in Kadıköy, Istanbul, Ottoman Empire – July 20, 1967, in Reillanne, France) was a 20th century avant garde painter of Turkish descent. His work reflects influences from Expressionism and Fauvism, with subject matter focusing on Paris street life, social gatherings such as cafés and circuses.
Ерте өмір
Ол Стамбулдың Кадыкой ауданында дүниеге келген, бірақ 1939 жылдан бастап Парижде суретші ретінде жұмыс істеді. Анасы оны қатты жақсы көретін. Олардың қарым-қатынасы оның кейінгі өмірінде маңызды рөл атқарды. 12 жасында ол Фенербахче СК футболшысы Хикмет Топузерді еліктеуге тырысып, оң аяғын жарақаттады. Содан көп ұзамай анасы тұмау эпидемиясынан қайтыс болды. Әкесі өте жас әйелге қайта үйленді, бірақ Фикрет Муалла өгей анасын қабылдамады.
He was born in Kadıköy, Istanbul, but lived and worked as an artist in Paris from 1939. He was very much loved by his mother. This relationship played an important role in his later life. At the age of 12, he was crippled in his right foot when he kicked hard to imitate his uncle Hikmet Topuzer, a footballer for Fenerbahçe SK. Not long after, he lost his mother to a flu epidemic. His father remarried a very young woman, but Fikret Mualla did not accept his stepmother.
Еуропадағы жылдар
Жоғары мектепті бітіргеннен кейін әкесі оны Швейцарияның Цюрих қаласына инженерлік мамандықты оқуға жіберді. Фикрет Муалла Швейцариядан көп ұзамай Германияның Берлин қаласына қоныс аударды. Бала кезінде болған апат Муалланың денсаулығына зиян келтірді, бұл оның ересектегі тұрақсыз мінезіне және психикалық ауруларына себеп болды. Ол алкогольге тәуелділігі мен қанағаттанбас паранойясы үшін бірнеше рет медициналық мекемеге жатқызылды. 1928 жылы ол Берлинде делирийден ауруханаға түсті. Содан кейін ол өнердің астанасы Парижге, оған шексіз еркіндік сыйлаған қалаға кетті. Бірақ, әкесі оған ақша жөнелткенін тоқтатқандықтан, ол үйіне қайтуға мәжбүр болды.
After high school, his father sent him to Zürich, Switzerland to study engineering. Fikret Mualla left Switzerland soon to settle in Berlin, Germany. A childhood accident, leaving Mualla with a bad physical condition, contributed to his erratic personality and mental disorder in his adult years. He was institutionalized a number of times, for alcohol dependency and extreme paranoia. In 1928, he was hospitalised in Berlin due to delirium. He then went to Paris, the capital of arts and the centre of unlimited freedom for him. However, he was forced to return home as he did not receive any more money from his father.
Түркияға оралу
Стамбулда Бакиркой психиатриялық ауруханасында үш күннен кейін оның психикалық денсаулығы қалыпты деп танылды. Фикрет Муалла Айвалықтағы орта мектепте сурет салу мұғалімі болып тағайындалды. Бірақ ол бұл қызметтен бас тартып, Стамбулдың Бейоғлу ауданына көшіп кетті. Біраз уақыт бойы ол жазу және сурет салумен айналысты. Ол сопрано Семиха Берксоймен, жазушы Назым Хикметпен және суретші Әбидин Диномен дос болды. 1934 жылы оның суреттер, акварельдер және эскиздерден тұратын алғашқы көрмесі көп назар алмады. 1936 жылы ол тағы да шамамен бір жылға ауруханаға жатты. Ауруханадан шыққаннан кейін ол Түркияны тастап кетуге шешім қабылдады, себебі өзін түсінбегенін сезінді. 1939 жылы Парижге кетпес бұрын, жақын досы Әбидин Диноның өтініші бойынша Нью-Йорк әлемдік көрмесіндегі Түрік павильоны үшін шамамен отыз майлы сурет жасады.
In Istanbul, he was deemed to have normal mental health after a three day stay in Bakırköy Psychiatric Hospital. Fikret Mualla was appointed as a teacher for drawing in a high school in Ayvalık. However, he quit this position and moved to Beyoğlu, a neighborhood in Istanbul. He tried his hand, for a while, at writing and drawing. He became friends with soprano Semiha Berksoy, writer Nazım Hikmet and painter Abidin Dino. His first exhibition in 1934 containing drawings, watercolor paintings and designs did not gain much attention. In 1936, he was hospitalised again for about a year. After his release, he decided to leave Turkey, where he felt he was not understood. Before he went to 1939 to Paris, he made around thirty oil paintings for the Turkish pavilion at the New York World's Fair asked by his close friend Abidin Dino.
Францияда өмір сүру және жұмыс істеу
Парижде өмір сүрген жылдары алкогольге тәуелділік, психикалық бөліну және когнитивтік диссонансқа ұшырады. Түрік суретшісі Хале Асафқа ғашық болды, бірақ оның сезімі өзара болмады. Ол тағы екі ай ауруханада жатты, алайда сол уақытта да сурет салуын тоқтатпады. Француз модельі Дина Виерни оны депортациядан құтқарды. 1954 жылы Сайғы Парижде алғашқы көрмесін ашты. Ол Пабло Пикассоны қоса алғанда, көптеген белгілі суретшілермен дос болды. Кейіннен ол Пикассоның қол қойылған суретін бір бөтелке шарапқа сатты. Екінші көрмесінен кейін ол қайтадан ауруханаға түсті. Ол маскүнем және ақылдан безген адам ретінде танымал болды, бірақ суретші ретінде құрметке ие бола бастады. Осы кезде коллекционер ханым Анжельс оны өзіне қамқорлыққа алды. Бұл оған сурет салу және туындыларын сату арқылы күнкөріс табуға мүмкіндік берді. Бірақ, бақытсыздыққа ұшыраған Фикрет Муалла 1962 жылы паралич болып қалды. Цирроз ауруына шалдыққандықтан Францияның оңтүстік-шығысындағы Рейлан ауылына көшіп кетті. 1967 жылдың мамыр айында жүйке аурулары күшейгеннен кейін клиникаға жатқызылды. 20 шілде күні таңертең төсегінде өлі күйде табылған. Өсиетіне сәйкес, оның мәйіті Түркияға жеткізіліп, Стамбулдағы Каракаахмет зиратына жерленді. Сайғы Әбидин Диномен бірге 20 ғасырдағы түрік өнерінің өкілдері саналады.
His lifetime in Paris passed with alcohol dependency, mental alienation and cognitive dissonance. He fell in love with the female Turkish painter Hale Asaf without being reciprocated. He was put in hospital again for two months, but during this time he never stopped painting. The French model Dina Vierny saved him from being deported. In 1954, Saygı opened his first exhibition in Paris. He became friends with many renowned artists, including Pablo Picasso. He later sold a signed photo of Picasso for one bottle of wine. Following his second exhibition, he was hospitalised again. By now, he was notorious as a drunkard and mad man, but he started to be respected as a painter. During this time, a collectioner, Madame Angles, took him under her patronage. This enabled him to earn his living by painting and selling his works. However, ill starred, Fikret Mualla was paralyzed in 1962. He moved to Reillanne, a village in southeastern France, as cirrhosis supervened. By May 1967, he was put in a clinic after nervous disorders escalated. On the morning of July 20, he was found dead in his bed. In line with his will, his remains were brought to Turkey and were interred at Karacaahmet Cemetery in Istanbul. Saygı is considered to be one of the representatives of Turkish arts in the 20th century, along with Abidin Dino.