Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жаңа Келісім кітабы
Book of the New Testament
Жаңа Келісімдегі үш пасторлық хаттың бірі (1 Тімөтеге және 2 Тімөтеге хаттарымен бірге) – Титке арналған хат, тарихи тұрғыдан Пауыл Апостолға жатқызылады. Ол Әулие Титке жолталған.
The Epistle to Titus is one of the three pastoral epistles (along with 1 Timothy and 2 Timothy) in the New Testament, historically attributed to Paul the Apostle. It is addressed to Saint Titus
Мәтін
Бұл хат үш тараудан тұрады, барлығы 46 аят.
The epistle is divided into three chapters, 46 verses in total.
Алушы
Елшілердің істері кітабында есімдері жоқ Киелі Тит, Ғалаттықтарда еске алынады (салыстыр, Ғалаттықтар 2:1, 3), онда Пауыл Барнабамен бірге Иерусалимге сапар шегуі және оларға Титтің қосылғаны туралы жазады. Содан кейін ол Грекиядағы Қорынтқа жіберілді, онда Пауыл – оның негізін қалаушысы – болған христиан қауымдастығымен табысты келісімге келдірді. Кейін Тит Крит аралында шіркеуді ұйымдастыруға көмектесу үшін қалды және апастол Пауылмен Никопольде қайта кездесті. Ол жақын арада Далматияға (қазіргі Хорватия) барып қайтты. Кесариялық Евсевийдің «Шіркеу тарихы» еңбегінде айтылғандай, ол Криттің алғашқы епископы болған. Ол Криттегі Кортинада (Гортина) жерленді; оның басы 832 жылы Критке саррацендер шабуыл жасаған кезде Венецияға көшіріліп, Италияның Венециядағы Киелі Марк базиликасында сақталды.
Not mentioned in the Acts of the Apostles, Saint Titus was noted in Galatians (cf. Galatians 2:1, 3) where Paul wrote of journeying to Jerusalem with Barnabas, accompanied by Titus. He was then dispatched to Corinth, Greece, where he successfully reconciled the Christian community there with Paul, its founder. Titus was later left on the island of Crete to help organize the Church there, and later met back with the Apostle Paul in Nicopolis. He soon went to Dalmatia (now Croatia). According to Eusebius of Caesarea in the Ecclesiastical History, he served as the first bishop of Crete. He was buried in Cortyna (Gortyna), Crete; his head was later removed to Venice during the invasion of Crete by the Saracens in 832 and was enshrined in St Mark's Basilica, Venice, Italy.
Пауылдың шынайылығына қарсылық
Тит, басқа екі пасторлық хаттармен бірге (1 Тімотеге және 2 Тімотеге), кейбір ғалымдар псевдоэпиграфикалық деп есептейді. Пасторальдық хаттардың тілі мен мазмұнына сүйене отырып, бұл ғалымдар оларды Пауыл жазғандығын жоққа шығарады және оларды оның қайтысынан кейін белгісіз автор жазған деп санайды. Сыншылар Пауылдың хаттарының лексикасы мен стилі қолда бар өмірбаяндық мәліметтерге сәйкес келмейді және елшінің емес, дамып келе жатқан шіркеудің көзқарасын көрсетеді деп мәлімдейді. Бұл ғалымдар хатты біздің заманымыздың 80-жылдарынан бастап 2-ші ғасырдың соңына дейін датарласа да, көпшілігі оны 80-100 жылдар аралығында жазылған деп санайды. Англия шіркеуінің "Common Worship Lectionary Scripture Commentary" еңбегінде былай делінген: «Теологиялық және практикалық тақырыптардың үйлесімділігі осы жазбалардың бірінші ғасырдың соңы немесе екінші ғасырдың басында Пауылдан кейінгі шіркеу ортасынан шыққандығын ойландырады». Тит 1-ші Тімотеге өте жақын, олардың арасында ұқсас тіркестер мен өрнектер және ортақ тақырыптар бар. Осы себепті көптеген ғалымдар оны 1 және 2 Тімотеге жазған автордың өзі жазғанына сенді, ал олардың авторы кейде «Пастор» деп аталады. Гностик жазушы Базилид бұл хатты қабылдамады.
Titus, along with the two other pastoral epistles (1 Timothy and 2 Timothy), is regarded by some scholars as being pseudepigraphical. On the basis of the language and content of the pastoral epistles, these scholars reject that they were written by Paul and believe that they were written by an anonymous forger after his death. Critics claim the vocabulary and style of the Pauline letters could not have been written by Paul according to available biographical information and reflect the views of the emerging Church rather than the apostle's. These scholars date the epistle from the 80s CE up to the end of the 2nd century, though most would place it sometime between 80 and 100 CE. The Church of England's Common Worship Lectionary Scripture Commentary concurs with this view: "the proportioning of the theological and practical themes is one factor that leads us to think of these writings as coming from the post Pauline church world of the late first or early second century". Titus has a very close affinity with 1 Timothy, sharing similar phrases and expressions and similar subject matter. This has led many scholars to believe that it was written by the same author who wrote 1 and 2 Timothy: their author is sometimes referred to as "the Pastor". The gnostic writer Basilides rejected the epistle.
Дәстүрлі көзқарас: Пауылдың шынайылығы
Пауылдың Титке жазғанын сенетін басқа ғалымдар оның құрамын Пауылдың Критке сапарынан кейін жазылған деп санайды (Титке 1:5). Бұл сапар, Елшілердің істері 27:7-де айтылған, Пауылдың тұтқын ретінде Римге жол тартқан және онда екі жыл тұтқын болған сапары емес. Сондықтан дәстүрлі түсіндіру бойынша, Пауыл Римнен босатылғаннан кейін Азияға аттанып, Крит арқылы өтіп, Титті «жетіспей қалған нәрсені ретке келтіруге» қалдырған. Одан ол Ефеске барып, Тімотейді онда қалдырды, содан кейін Македонияға жол тартты, онда Тімотейге бірінші хатын жазды. Осы хаттың кіріспесіне сәйкес, ол шамамен 66 немесе 67 жылдары Титке «Македонияның Никополисінен» хат жазған. Соңғы зерттеулер Пауыл хаттарын жазуда көмекшілерді немесе хатшыларды пайдаланғанын көрсетеді (мысалы, Римдіктерге 16:22), мүмкін Луканы пасторалдық хаттар үшін. Бұл ежелгі хат жазуда, тіпті Киелі кітап жазушылары үшін де кең таралған практика болған.
Other scholars who do believe that Paul wrote Titus date its composition from the circumstance that it was written after Paul's visit to Crete (Titus 1:5). This visit could not be the one referred to in the Acts of the Apostles 27:7, when Paul was on his voyage to Rome as a prisoner, and where he continued a prisoner for two years. Thus traditional exegesis supposes that after his release Paul sailed from Rome into Asia, passing Crete by the way, and that there he left Titus "to set in order the things that were wanting". Thence he would have gone to Ephesus, where he left Timothy, and from Ephesus to Macedonia, where he wrote the First Epistle to Timothy, and thence, according to the subscription of this epistle, to "Nicopolis of Macedonia", from which place he wrote to Titus, about 66 or 67. Recent scholarship has revived the theory that Paul used an amanuensis, or secretaries, in writing his letters (e. g. Romans 16:22), but possibly Luke for the pastorals. This was a common practice in ancient letter writing, even for the biblical writers.
Эпименид парадоксы
Титке арналған хаттың әлемдік ерекшеліктерінің бірі – Эпименид парадоксына сілтеме жасауы: "Крит аралдықтарының бірі, олардың өз пайғамбары: "Криттіктер әрдайым жалған айтады" деді".
One of the secular peculiarities of the Epistle to Titus is the reference to the Epimenides paradox: "One of the Cretans, a prophet of their own, said, 'Cretans are always liars'."