Кіріспе

АҚШ Әлеуметтік қамсыздандыру жүйесіне өзгерістер енгізу ұсыныстарының талқылануы

АҚШ-тағы Әлеуметтік қамсыздандыру жөніндегі пікірталасқа жәрдемақылар, қаржыландыру және басқа да мәселелер кіреді. Әлеуметтік қамсыздандыру – бұл ресми түрде «Қартайғандар, аман қалғандар және мүгедектік сақтандыруы» (OASDI) деп аталатын әлеуметтік сақтандыру бағдарламасы, ол үш компонентіне сілтеме жасайды. Ол негізінен жалақыдан төленетін салық арқылы қаржыландырылады. 2015 жылы төленген жалпы жәрдемақылар 897 миллиард долларды құрады, ал түсім 920 миллиард долларды құрады, яғни жылдық артық түсім 23 миллиард доллар болды. 93 миллиард долларлық пайызды ескермегенде, бағдарламада 70 миллиард долларлық қолма-қол ақша тапшылығы болды. Әлеуметтік қамсыздандыру қарт адамдар табысының шамамен 40% құрайды, ал некеде тұратын жұптардың 53% және күйеуі немесе әйелі жоқ адамдардың 74% бағдарламадан табысының 50% немесе одан да көп бөлігін алады. 2015 жылы шамамен 169 миллион адам бағдарламаға жарна төлеп, 60 миллион адам жәрдемақы алды, яғни әр алушыға 2,82 жұмысшы шақырды. Бағдарламаға төтеп берудегі ұзақ мерзімді қиындықтарға байланысты реформа ұсыныстары белгілі бір шұғылдықпен талқыланып жатыр, себебі жұмысшылар мен алушылар арақатынасы төмендеп келеді, бұл бейбіт уақытта туған буынның қартаюына, төмендей бермелі туылу деңгейіне және өмір сүру ұзақтығының артуына байланысты. Бағдарлама бойынша төлемдер 2011 жылы қолма-қол ақшалай түсімдерден (пайызды ескермегенде) асып кетті, және бұл тапшылық қазіргі заңнама бойынша белгісіз мерзімге дейін жалғасады деп күтілуде. Қорда «АҚШ үкіметінің толық сенім мен несиесімен» қамтамасыз етілген саудаға шығарылмаған қазынашылық облигациялары бар. Бағдарламадан алынған қарыз жалпы мемлекеттік борыштың 18,9 триллион долларын құрайды (2015 жылдың желтоқсанына сәйкес). Пайыздық төлемдер есебінен Сенім қоры 2020 жылдың соңына дейін өсіп, шамамен 2,9 триллион долларға жетеді. Әлеуметтік қамсыздандыру бағдарламаны толық қаржыландыру үшін жалақыдан төленетін салықтан басқа мемлекеттік кірістер көздерінен қаражат алуға заңдық құқығы бар, Сенім қоры бар болғанда. Алайда, жалақыдан төленетін салықтан және пайыздық кірістен артық төлемдер уақыт өте келе 2035 жылға қарай Сенім қорын толықтай жоюы мүмкін, яғни одан кейін бағдарламаны қаржыландыру үшін жалақыдан төленетін салықтан түсетін қаражат ғана қол жетімді болады. Президент Барак Обама жекешелендіруге (яғни жалақыдан төленетін салықты немесе эквивалентті жинақтарды жеке шоттарға аударуға) немесе зейнеткерлік жасын көтеруге қарсы болды, бірақ бағдарламаны қаржыландыруға көмектесу үшін Әлеуметтік қамсыздандыру жалақысынан (20 жылы 137 700 доллар) төленетін ең жоғары соманы көтеруді қолдады. Сонымен қатар, 2010 жылдың 18 ақпанында президент Обама екі партиялық Ұлттық салықтық жауапкершілік және реформа жөніндегі комиссия құруды тапсыратын жарлық шығарды, ол Әлеуметтік қамсыздандырудың тұрақтылығын қамтамасыз ету үшін он нақты ұсыныс жасады. Федералды резерв төрағасы Бен Бернанке 2006 жылдың 4 қазанында: «Біздің тұрақсыздыққа толы құқық бағдарламаларын реформалауға басымдық беру керек» деді. Ол «реформаны ертерек бастаудың қажеттілігі өте зор» деп қосты. Қазіргі заңнама бойынша жүйені сақтау үшін қажетті салықтың өсуі немесе жәрдемақының кемуі қаншалықты кешіктірілсе, соғұрлым жоғары болады. Мысалы, 2016 жылы жалақыдан төленетін салық мөлшерлемесін 15%-ға дейін көтеру (қазіргі 12,4%-дан) немесе жәрдемақыларды 19%-ға қысқарту бағдарламаның бюджеттік мәселелерін белгісіз мерзімге шешер еді, егер 2034 жылға дейін ешқандай өзгеріс жасалмаса, бұл көрсеткіштер тиісінше 16% және 21%-ға жетеді.

Қаржыландыру мәселесі

CBO әлеуметтік қамсыздандыру салықтық түсімдері мен төлемдерінің 2015-2085 жылдарға арналған болжамы. Қазіргі заңнама бойынша, төлемдер түсімдерден асып түсуі күтілуде, бұл әлеуметтік қамсыздандыру қоры таусылғаннан кейін 2030 жылға қарай бағдарламалық төлемдерді 29%-ға қысқарту қажеттігін білдіреді. 2018 жылы жұмыс берушілер мен жұмыскерлердің әрқайсысы жалақының 6,2%-ын (барлығы 12,4%) FICA жарналары ретінде төлеуге міндетті, бұл көбінесе жалақыдан ұсталады. Жұмыспен қамтылмаған мердігерлер барлық 12,4%-ды төлейді. 2018 жылы әлеуметтік қамсыздандыру салығы жұмыс істеуге байланысты алғашқы 128 400 долларлық табысқа ғана салынды; одан асып түскен сомаға салық салынбайды. Осы шарттарға сәйкес зейнетақы және мүгедектік жәрдемақылары қарастырылады. Қамтылған жұмыскер қайтыс болған жағдайда, оның әйелі мен балалары асыраушысынан айырылу бойынша жәрдемақы ала алады. Әлеуметтік қамсыздандыру шоттары олардың иесіне тиесілі емес және тек жәрдемақы мөлшерін анықтау үшін қолданылады. Әлеуметтік қамсыздандыру қорлары жәрдемақы алушылардың атынан инвестицияланбайды. Оның орнына, ағымдағы салық түсімдері ағымдағы жәрдемақыларды төлеуге пайдаланылады («төлегенің орнына алу» жүйесі, бұл кейбір сақтандыру және белгілі бір жәрдемақы жоспарларына тән). 1983 жылдан бері салық түсімдері мен пайыздық табыс жәрдемақы төлемдері мен басқа шығыстардан асып түсті, 2009 жылы 120 миллиард доллардан астам болды. Дегенмен, қосымша заңнама қабылданбаса немесе жәрдемақылар өзгермесе, бұл жылдық артықшылық 2021 жылға қарай тапшылыққа айналады, содан кейін төлемдер түсімдер мен пайыздық табыстан асып түседі. Бұл қаржылық қиындықтар демографиялық тенденцияларға байланысты, яғни бағдарламаға төлем жасайтын жұмыскерлердің саны жәрдемақы алатындар санына қарағанда азайып барады.

Демография

1960 жылы бағдарламаға жарна төлейтін жұмысшылар саны бір зейнеткерге шаққанда 5,1 болды; бұл көрсеткіш 2007 жылы 3,3-ке төмендеді және 2035 жылға қарай 2,1-ге дейін төмендеуі күтілуде. Сонымен қатар, өмір сүру ұзақтығы артып келеді, демек зейнеткерлер зейнетақыларын ұзақ жылдар бойы алады. Федералды резерв төрағасы Бернанке халықтың қартаюы – мәселенің уақытша шешімі емес, ұзақ мерзімді үрдіс екенін атап өтті.

Жұмыссыздықтың бағдарламаны қаржыландыруға әсері

2008-2010 жылдардағы субстандартты ипотекалық несиелер дағдарысының салдарынан жұмыссыздық артуы әлеуметтік қамсыздандыруды қаржыландыратын жалақыдан төленетін салық түсімдерін күрт азайтты. Бұған қоса, дағдарыс күткеннен көп адамның зейнетке шығуға және мүгедектік жәрдемақысына үміттенуіне әкеп соқты. 2009 жылы жалақыдан төленетін салықтар мен жәрдемақыларға салынатын салықтардан түскен ақшалай кіріс 689,2 миллиард долларды құрады, ал төлемдер 685,8 миллиард долларға жетті, нәтижесінде ақшалай артық (пайыздық төлемдерді есептемегенде) 3,4 миллиард доллар болды. 118,3 миллиард доллар пайыздық төлемдердің нәтижесінде Әлеуметтік қамсыздандыру сенім қоры жалпы сомасы 121,7 миллиард долларға артты (яғни, ақшалай артық пен пайыздық төлемдердің қосындысы). 2009 жылғы 3,4 миллиард долларлық ақшалай артық, 2008 жылғы 63,9 миллиард долларлық ақшалай артықтан едәуір төмендеді.

Бағдарламаны қаржыландыруға табыс теңсіздігінің әсері

Табыс теңсіздігінің өсуі Әлеуметтік қамсыздандыру бағдарламасының қаржыландырылуына да әсер етеді. Экономикалық және саяси зерттеулер орталығы 2013 жылдың ақпан айында табыстың жоғарыға қарай қайта бөлінуі келесі 75 жылда күтілетін Әлеуметтік қамсыздандыру тапшылығының шамамен 43%-ына себеп екенін бағалады. Бұған себебі, жалақы салығының шегінен (2017 жылы 127 200 доллар) жоғары табысқа салық салынылмайды; егер адамдар салық салынатын табыс шегінен асып түсетін табыс тапса, қосымша салық салу болмағандықтан, табыс шегі болмаған жағдайда мүмкін болатын қаржыландырудан кем қаржыландыруға алып келеді. 2011 жылы Әлеуметтік қамсыздандыру басқармасы тарихи түрде, қамтылған табыстың шамамен 83%-ы жалақы салығына салық салынатынын түсіндірді. 1983 жылы бұл көрсеткіш 90%-ға жеткен, бірақ содан бері төмендеп келеді. 2010 жылғы мәліметтер бойынша, қамтылған табыстың шамамен 86%-ы салық салынатын ең жоғары сомадан төмен.

Қаржыландырудың көлемі

thumb|300px|right|Әлеуметтік қамсыздандыруға жұмсалатын қаражат ЖІӨ-ге қатысты өсуі күтілуде, ал дискрециялық бағдарламалар төмендеуі мүмкін. CBO 2010 жылы әлеуметтік қамсыздандыру бағдарламасын келесі 75 жылға бюджеттік тепе-теңдікке келтіру үшін жалақыға салынатын салықтарды жалақы төлеу базасының 1,6%-дан 2,1%-ға дейін, яғни ЖІӨ-нің 0,6%-дан 0,8%-ға дейін арттыру қажет екенін болжады. Басқаша айтқанда, 2009 жылы жалақыға салынатын салық мөлшерлемесін шамамен 14,4%-ға дейін көтеру (қазіргі 12,4%-дан) немесе жәрдемақыларды 13,3%-ға төмендету бағдарламаның бюджеттік мәселелерін шешер еді; егер 2037 жылға дейін ешқандай өзгеріс жасалмаса, бұл көрсеткіштер шамамен 16% және 24%-қа дейін жетеді. 2009 қаржы жылында әлеуметтік қамсыздандыру бойынша өтелмеген міндеттемелердің құны шамамен 5,4 триллион долларды құрады. Яғни, бұл сома бүгін бөлініп, негізгі сомасы мен пайызы келесі 75 жылдағы тапшылықты жабуға жұмсалуы керек. Әлеуметтік қамсыздандырудың төлем қабілеттілігінің болжамдары экономикалық өсімнің қарқыны мен демографиялық өзгерістерге байланысты. 2010 жылы Бюджет және саясат жөніндегі орталық мынадай пікір білдірді: "75 жылдық әлеуметтік қамсыздандыру тапшылығы 2001 және 2003 жылдарығы ең жоғары табысқа ие америкалықтардың 2 пайызына (жылына 250 000 доллардан астам табыс алатындарға) салықты ұзартудың сол кезеңдегі құнымен шамалас. Конгресс мүшелері жоғарыдағыларға арналған салықты қысқартудың қолжетімді екенін айта алмайды, сонымен бірге әлеуметтік қамсыздандыру тапшылығы үлкен қаржылық қауіп тудырады".

Бюджет тапшылығына әсер ету

Әлеуметтік қамсыздандыру салығы түсімдері мен пайыздық төлемдер жұмсалымдардан асып түсетіндіктен, бұл бағдарлама сонымен қатар ақпарат құралдарында жиі жарияланатын жылдық федералды бюджет тапшылығының көлемін де азайтады. Мысалы, CBO 2012 қаржы жылы үшін "Бюджеттен тыс тапшылық" 1,151.3 миллиард доллар екенін хабарлады. Әлеуметтік қамсыздандыру және почта "бюджеттен тыс" деп есептеледі. CBO есебі бойынша Әлеуметтік қамсыздандырудың күтілетін артығы 62.4 миллиард долларды құрады (бұл Қор сақшыларының есебінде көрсетілген 54 миллиард доллардан өзгеше), ал почтаның тапшылығы 0.5 миллиард долларды құрады, нәтижесінде "Жалпы бюджет тапшылығы" 1,089.4 миллиард долларды құрады. Ақпарат құралдарында көбінесе осы соңғы көрсеткіш жарияланады.

Консервативті идеологиялық аргументтер

Консерваторлар мен либертариандар әлеуметтік қамсыздандыру жеке меншікті азайтады деп санайды, өйткені ол жұмыс істеп табушылардан зейнеткерлерге байлықты қайта бөліп, еркін нарықтың қағидаларын бұзады. Жүйеге төленген әлеуметтік қамсыздандыру салығы жеке шоттар сияқты келешек ұрпаққа мұрагерлік етілмейді, соның салдарынан байлықтың жинақталуына белгілі бір шектеу қойылады. Либертариандық ой-сана тобы саналатын Като институтының мәлімдемесіне сәйкес, жеке шоттар әлеуметтік қамсыздандыру шоттарына қарағанда әлдеқайда жоғары кіріс әкеледі. Консерваторлар бағдарлама құрылымын түбегейлі өзгертуді жақтады. Консерваторлар сонымен қатар АҚШ Конституциясы Конгреске зейнеткерлер үшін үнемдеу жоспарын құруға рұқсат бермейді (бұл құқық штаттарға беріледі) деген пікірде, бірақ АҚШ Жоғарғы Соты "Хелвингке қарсы Дэвис" ісінде Конгрестің мұндай құқығы бар екенін растады.

Либералды идеологиялық аргументтер

Либералдардың пікірінше, үкімет міндетті қатысу және кең ауқымды бағдарламалар арқылы әлеуметтік сақтандыруды қамтамасыз етуге міндетті. 2004 жылы әлеуметтік қамсыздандыру зейнеткерлікке шыққан американдықтардың үштен екісінің табысының жартысынан астамын құрады. Алты адамның біреуі үшін бұл – жалғыз табыс көзі. Либералдар ағымдағы бағдарламаны қорғауға бейім, салықты көтеру және төлемдерді өзгертуді жақтырады. Экономист Лоуренс Саммерс 2016 жылдың тамызында әлеуметтік қамсыздандыру төлемдерін арттыру жинақтап қою деңгейін төмендетуі мүмкін екенін жазды, себебі экономика дағдарыстан кейінгі жинақтардың артық болуына тап болды, бұл пайыздық ставкаларды төмендетті: «Қазіргі пайыздық ставкалар бойынша, жалақымен төленетін әлеуметтік қамсыздандыруды арттыру үй шаруашылықтарына жеке инвестициялардан гөрі жоғары қауіпсіз кіріс әкелуі мүмкін. Көбірек әлеуметтік қамсыздандыру жинақтап қою деңгейін төмендетіп, бейтарап пайыздық ставканы [толық жұмыспен қамтуға жетуге қажетті ставканы] бюджет дефицитінде өзгеріссіз көтереді».

Жекешелендіруге қарсы аргументтер

Консервативті ұстаным көбінесе жекешелендіруді қолдайды. АҚШ-тан басқа да елдер жеке жұмысшылар үшін жеке шоттар құрды, бұл шоттар жұмысшыларға өздерінің қаражатын қандай бағалы қағаздарға салуға қатысты шешімдер қабылдауға мүмкіндік береді, зейнетке шыққаннан кейін аталған шоттардан зейнетақы төленеді, ал қаражат жұмысшылардың мұрагерлеріне өтеді. Мұндай жүйелер "жекешелендірілген" деп аталады. Қазіргі уақытта Ұлыбритания, Швеция және Чили жекешелендірілген жүйелердің ең көп айтылатын мысалдары болып табылады. Бұл елдердің тәжірибесі қазіргі әлеуметтік қамсыздандыру мәселелері талқылануының бір бөлігі ретінде қарастырылуда. 1990 жылдардың соңында АҚШ-та жекешелендіруді қолдаушылар АҚШ жұмысшыларының әлеуметтік қамсыздандыруға міндетті түрде төлейтін жалақы салығы арқылы АҚШ қор нарығының жоғары кірісінен айырылып қалғанын мәлімдеді (Дау индексі 20 ғасырда жылдық есеп бойынша 5,3% өсімді көрсетті). Олар ұсынған "Жеке зейнетақы шоттарын" (ЖЗШ) танымал "Жеке зейнетақы шоттарымен" (ЖЗШ) және 401(k) жинақтау жоспарларымен салыстырды. Алайда, The Heritage Foundation және Cato Institute сияқты, бұл мәселені өте маңызды деп санайтын бірнеше консервативті және либертариандық ұйымдар әлеуметтік қамсыздандыруды жекешелендірудің әртүрлі формаларын қолдауды жалғастырды.

Бұрынғы реформалар мен ұсыныстардың хронологиясы

Әлеуметтік қамсыздандыруды ішінара реформалау әрекеттерінің немесе ұсынысының тамыры институттар құрылған 1930 жылдарға дейін барып жетеді. 1997 жылдың қазанында Демократтардың президенті Билл Клинтон мен Республикашылдардың Палата спикері Ньют Гингрич Әлеуметтік қамсыздандыруды реформалау бойынша құпия келісімге келді. Келісім бойынша, президент пен спикер өз партияларынан орталық көзқарасты ұстанатын конгрессмендерді келісімге келтіру арқылы орталық коалиция құруы керек болды. 1998 жылдың қаңтарында Билл Клинтон мен Ньют Гингрич арасында 1997 жылдың 28 қазанында қол жеткізілген реформа келісімінің ілгерілеуі Клинтонның Мемлекеттік хабарламасында бастаманы жариялауға бір апта қалғанда Левински жанжалынан кейін тоқтап қалды. 1999 жылдың наурызында Республикашыл сенаторлар Спенсер Абрахам мен Пит Домениси "құлыпты қорап" ұсыныстарының біріншісін таратты. Бұл ұсыныстар әрбір палатаның регламентін өзгертіп, Әлеуметтік қамсыздандыру тапшылығына әкелетін кез келген заң жобасын қарастыруды тыйымдайтын еді, егер көпшілік немесе суперкөпшілік регламентті тоқтата тұруға дауыс бермесе. Бұл ұсыныстардың барлығы сәтсіз аяқталды, бірақ вице-президент Аль Гор 2000 жылғы президенттік науқанында "құлыпты қорап" тұжырымдамасын бағдарламасына енгізді. 2005 жылдың ақпанында Республикашыл президент Джордж Буш жүйені жартылай жекешелендіру, жеке Әлеуметтік қамсыздандыру шоттары және американдықтарға Әлеуметтік қамсыздандыру салығының (FICA) бір бөлігін қамтамасыз етілген инвестицияларға аударуға мүмкіндік беруді қамтитын Әлеуметтік қамсыздандыруды реформалау бойынша маңызды бастаманы ұсынды. 2005 жылғы Мемлекеттік хабарламасында Буш бағдарламаның банкротқа ұшырауы мүмкін екенін айтты. Демократтар бұл ұсынысқа қарсы болды. Буш бастаманы қолдау үшін 60 күндік ұлттық турне жасады. Алайда, ұсынысқа қолдау көрсету азайды. Палатадағы Республикашыл партия басшылығы сессияның қалған бөлігіне Әлеуметтік қамсыздандыру реформасын тоқтатты. 2006 жылғы ара сайлауда Демократтар екі палатаның бақылауын алды, бұл Буштың қызмет мерзімінің қалған бөлігінде жоспарды іске асыруға мүмкіндік бермеді. 2011 жылдың желтоқсанында Демократтардың президенті Обаманың Фискалдық жауапкершілік және реформа жөніндегі ұлттық комиссиясы жүйені тұрақты ету үшін "Боулз-Симпсон" жоспарын ұсынды. Ол Әлеуметтік қамсыздандыру салығын көтеру және бірнеше жылдан кейін жәрдемақыны қысқартуды біріктірді. Бұл жоғары табысқа ие жұмысшыларға берілетін жәрдемақыны азайтып, өмір бойындағы табысы жылына 11 000 доллардан аз адамдарға берілетін жәрдемақыны арттыратын еді. Республикашылдар салықты көтеруге қарсы болды, ал демократтар жәрдемақыны қысқартуға қарсы болды. Зейнеткерлер мен либералды ұйымдардың және кәсіподақ мүшелерінің күшті желісі де кез келген өзгеріске қарсы күресті.

Әлеуметтік қамсыздандыру саясатының баламаларын зерттеу

Суретте: "Әлеуметтік қамсыздандыру мен Medicare-ге қол тигізбеңіз" деген жазуы бар медбике, 2013 жылы Вашингтон қаласындағы Сенат саябағындағы митингте.
Солтүстік Каролина мемлекеттік университетінің экономисі, қарттану мәселелеріне маманданған Роберт Л. Кларк, бұрын Әлеуметтік қамсыздандырудың қаржылық жағдайы жөніндегі ұлттық комиссияның төрағасы болған; ол Әлеуметтік қамсыздандырудың болашақ мүмкіндіктері анық екенін айтты: "Немесе салықтарды көтересіз, немесе жәрдемақыларды қысқартасыз. Екеуін де істеудің көптеген жолдары бар". Конгресс зерттеу қызметінің 30 жылдық тәжірибесі бар Дэвид Коиц, 2001 жылғы "Әлеуметтік қамсыздандыру реформасында ортақ шешім іздеу" атты кітабында осы пікірді қолдады: "Жүйедегі мәселелерді шешудің нақты мүмкіндіктері қазіргі заң шығарушылардан кірістерді көтеруді немесе шығындарды қысқартуды талап етеді – болашақта салықтарды явволық түрде көтеруге немесе жәрдемақыларды шектеуге қазір заңды өзгерту керек". Ол Гринспен комиссиясының ұсыныстарын орындаған 1983 жылғы Әлеуметтік қамсыздандыруға енгізілген түзетулерді талқылайды. Осы комиссияның ұсыныстары екі саяси партияға да әрекет етуге саяси мүмкіндік берді. 1983 жылы президент Рейган бекіткен өзгерістер кезең-кезеңмен енгізілді және зейнеткерлік жасты 65-тен 67-ге көтеру, жәрдемақыларға салық салу, өмір сүру деңгейіне байланысты түзетулерді (COLA) кешіктіру және жаңа федералдық қызметкерлерді бағдарламаға қосуды қамтыды. Талқылау барысында палата мүшелері зейнеткерлік жасты көтеру немесе болашақ салықтарды арттыру арасында таңдау жасауға мәжбүр болған сәт болды; олар біріншісін таңдады. Сенатор Дэниел Патрик Мойнихан жасалған келісімдер заң шығарушылардың билік жүргізе алатынын көрсеткенін айтты. Коиц тегін түскі ас деген түсінікке қарсы ескертеді; зейнеткерлікке шығуды қамтамасыз ету үшін жәрдемақыларды қысқарту немесе салықтарды арттыру қажет. CBO, U.S. News & World Report, AARP және Urban Institute сияқты әртүрлі институттар түрлі реформалардың баламаларын талдады.

КО зерттеулері

thumb|300px|right|Ескерту: CBO бағалауынша, 75 жылдық бағдарламадағы жетіспеушілікті жою үшін ЖІӨ-нің 0,6%-ын құрайтын саясатты өзгерту жеткілікті. Аббревиатуралар кесте бетінде түсіндіріледі. Көз: CBO 2010 жылғы шілдедегі есебі. CBO 2010 жылдың шілдесінде "актуариялық теңгерім" тапшылығына бірқатар саясаттық ұсыныстардың әсерін хабарлады, ол 75 жылдық кезең ішінде ЖІӨ-нің шамамен 0,6%-ын құрайды. Әлеуметтік қамсыздандыру жылына ЖІӨ-нің шамамен 1% -ын немесе 2012 жылы 155 миллиард долларды құрайтын ұзақ мерзімді тапшылыққа тап болады. Негізгі реформа ұсыныстарына мыналар жатады:
Жалақы салығына шектеудің алынуы. 2012 жылы 110 100 доллардан жоғары табысқа жалақы салығы салынбайды, сондай-ақ осы деңгейден жоғары табысқа қосымша жәрдемақылар төленбейді. Шектеуді алып тастау 75 жылдық кемшіліктің барлығын өтеуге мүмкіндік береді. Зейнетақы жасын біртіндеп көтеру. Толық зейнетақы жасын 70 жасқа көтеру 75 жылдық кемшіліктің жартысын жабуға мүмкіндік береді. Өмір сүру құнын төмендету (COLA), бұл жыл сайынғы жалақыны көтеру үшін төленетін төлемдердің өсуі. COLA-ны жыл сайын 0,5%-ға төмендету қазіргі формулаға қарағанда 75 жыл ішінде жетіспеушіліктің жартысын қамтамасыз етеді. Ең бай зейнеткерлердің өмір бойына алған табысына негізделген бастапқы жәрдемақыны азайту. Жалақыға салынатын салық мөлшерлемесін көтеру. Мөлшерлемені бір пайыздық пунктке көтеру 75 жыл бойы кемшіліктің жартысын жабуға мүмкіндік береді. Мөлшерлемені 20 жыл ішінде екі пайыздық пунктпен біртіндеп көтеру барлық кемшілікті жабуға мүмкіндік береді. Міндетті бағдарламалық тәуекелдерді өлшеудің бір жолы - бұл қаржыландырылмаған міндеттемелер, яғни бағдарламаның кемшіліктерін (бағдарламаға арналған салықтық кірістерден тыс шығындар) жабу үшін бүгін бөліп тасталуы керек сома. Бұл 75 жылдық кезең мен шексіз көкжиекте бағдарламаның сенімділері арқылы өлшенеді:
Әлеуметтік қамсыздандыру бойынша қаржыландырылмаған міндеттемелердің қазіргі құны 75 жылдық болжамды кезең ішінде шамамен 8,6 триллион доллар болды (2012-2086). Жыл сайынғы есептік тапшылық жалақыға салынатын салықтың орташа 2,5% -ын немесе ішкі жалпы өнімнің 0,9% -ын құрайды (экономиканың көлемін өлшейтін өлшем). Шексіз көкжиекте өлшенген бұл сандар 20,5 триллион доллар, 3,9% және 1,3% құрайды. CBO сенатор Оррин Хатчқа 2014 жылдың шілдесінде жазған хатында әртүрлі реформалық ұсыныстар туралы бағалаулар ұсынды. Мысалы, CBO былай деп жазды: "ОАҚСИ [Әлеуметтік қамсыздандыру] бағдарламасын 2087 жылға дейін актуариялық теңгерімге келтіру үшін қолданыстағы заңға сәйкес ең жоғары салық салынатын мөлшерлемені (2015 жылы 118 500 доллар) қолдана отырып, ОАҚСИ жалақы салығының жиынтық мөлшерлемесі тұрақты түрде шамамен 3,5 пайыздық пунктке көтерілуі мүмкін. Бұл жағдайда, ОАҚСИ жалақы салығының жиынтық мөлшерлемесі 2015 жылы 12,4 пайыздан 15,9 пайызға дейін өседі. 2015 жылы Әлеуметтік қамсыздандыруға түскен түсімдер шамамен 28 пайызға артады". Бұл 50 мың доллар жалақы алатын жұмысшыға жылына шамамен 900 доллар салық төлеуге тура келеді.

AARP зерттеуі

AARP әлеуметтік қамсыздандыру реформасының нұсқалары бойынша өз пікірлерін белгілі бір уақыт аралығында жариялап тұрады. 2012 жылдың қазан айында ол бірнеше реформа нұсқалары бойынша өз пікірін қорытындылады.

Президент Обаманың ұсыныстары

2008 жылдың 14 қыркүйегінде Барак Обама әлеуметтік қамсыздандыру реформасына қатысты алдын ала пікірлерін білдірді. Оның веб-сайтында "әлеуметтік қамсыздандыруды нығайту және жекешелендіруге жол бермеу үшін, сондай-ақ орта таптың отбасыларын салық көтерілімінен немесе жәрдемақыны қысқартудан қорғау мақсатында екі партияның Конгресс мүшелерімен бірлесіп жұмыс істейтіні" жазылған. Ол көп жылдар бойы кезең-кезеңмен іске асырылатын екі партиялық жоспар аясында 250 000 доллардан аса табыс табатын отбасылардан әлеуметтік қамсыздандыруға аздап көбірек жарна салуды ұсынады, осылайша жүйенің тұрақтылығын сақтауға болады. Ол зейнеткерлік жасты көтеруге, жекешелендіруге немесе жәрдемақыны қысқартуға қарсы тұрды.

Тұрғын үй шығынын азайту

Қазіргі жүйе зейнеткердің бұрынғы жалақысына сүйене отырып, бастапқы жәрдемақы мөлшерін белгілейді. Жәрдемақы мөлшері ең жоғары табыс көрсеткен 35 жылға негізделген. Бұл бастапқы сома жыл сайынғы өмір сүру құнына байланысты түзетуге, яки COLA-ға жатады. Соңғы COLA 2007 жылы 2,3%, 2008 жылы 5,8% болды, ал 2009–2011 жылдары – 0% құрады. COLA «Қалалық жалақылы жұмыскерлер мен кеңсе қызметкерлері үшін тұтыну бағасы индексі» немесе CPI W негізінде есептеледі. CBO-ның мәлімдемесінше: «Көптеген сарапшылар CPI W өмір сүру құнының өсуін шамадан тыс көрсетіп береді деп санайды, себебі ол тұтынушылардың бағалардың өзгеруіне байланысты шығындар үлгісін толық ескермейді». Дегенмен, CBO былай деп хабарлады: «Егде жастағы адамдардың сатып алу үлгісін көрсететін CPI E индексінің эксперименталдық нұсқасы соңғы үш онжылдықта CPI W-ден 0,3 проценттік тармаққа жоғары болды». CBO-ның бағалауынша, COLA-ны қазіргі есептелген мөлшерінен жыл сайын 0,5%-ға төмендету 75 жылдық актүарлық тапшылықты ЖІӨ-нің 0,3%-ға немесе шамамен 50%-ға азайтуға мүмкіндік береді. Әр жылғы COLA-ны төмендету жылдық күмулятивтік эффектіге әкеледі, бұл ең ұзақ мерзімге жәрдемақы алатын адамдарға үлкен әсер етеді. COLA-ны төмендетудің «жәрдемақыны кесіп тастау» болып табылатыны туралы пікірлер қарама-қайшы. Бюджет және саясатты жоспарлау орталығы болашақтағы міндетті жәрдемақыны азайтуды «кесіп тастау» деп қарастырады. Алайда, басқалар бұл тұжырыммен келіспейді, себебі кез келген индекстеу стратегиясы бойынша әлеуметтік қамсыздандыру төлемдерінің нақты немесе номиналды сомасы ешқашан азаймайды, бірақ өсу қарқыны төмендеуі мүмкін.

Еңбекке жарамдылық немесе зейнетке шығу жасын көтеру

CBO 2010 жылы зейнет жасын 70-ке дейін біртіндеп көтеру 75 жылдық қаржы тапшылығының жартысын жояды деп бағалады.

Прогрессивті индекстеу

Прогрессивті индекстеу жоғары жалақылы топтар үшін COLA немесе жәрдемақы деңгейін төмендетіп, төмен жалақылы топтарға әсер етпейді немесе оларға тигізер әсері азырақ болады. Конгресс зерттеу қызметі хабарлағандай: "Прогрессивті индекстеу" төмен табысты адамдарға арналған бастапқы жәрдемақыны жалақы өсіміне (қазіргі заңнамаға сәйкес), ал жоғары табысты адамдарға арналған бастапқы жәрдемақыны баға өсіміне индекстейді (бұл қазіргі заңмен уәделенген жәрдемақымен салыстырғанда, жоспарланған жәрдемақының төмендеуіне әкеледі). Президент Буш қаржыгер Роберт Позен ұсынған, бастапқы жәрдемақы деңгейін белгілеуде баға мен жалақы индекстеуін үйлестіретін осы тәсілдің нұсқасын қолдады. "Прогрессивті" ерекшелігі – табысы жоғары зейнеткерлерге баға индекстеуі аз мөлшерде қолданылады. Сан-Франциско хроникасы былай түсіндірді:

Позеннің жоспары, егер концепция заңда сақталса да, маңызды өзгерістерге ұшырауы мүмкін. Жылдық табысы шамамен 25 000 доллардан асатын барлық жұмыскерлерге жәрдемақы мөлшері төмендетіледі. Мысалы, 50 жылдан кейін зейнеткерлікке шығып, жылына 36 500 доллар жалақы алатын адамдардың жәрдемақысы қазіргі жоспар бойынша уәделенген жәрдемақыдан 20 пайызға төмендейді. Ал 2005 жылы жалақы салығының ең жоғары шегі 90 000 доллар болған және 2055 жылы зейнеткерлікке шыққандардың жәрдемақысы 37 пайызға қысқартылады. Қазіргі жүйедегідей, барлық зейнеткерлердің бастапқы жәрдемақы сомасы зейнеткерлікке шыққаннан кейін болатын баға инфляциясына сәйкес кезең-кезеңмен түзетіледі. Осылайша, айлық жәрдемақы деңгейінің сатып алу қабілеті, инфляцияның кең ауқымды көрсеткіштері болып табылатын (әдетте жоғары) CPI-W және (әдетте төмен) CPI-U арасындағы айырмашылық есебінен артудың орнына сақталады.

Жалақыға салынатын салық шегін түзету

2015 жылы жалақыға салынатын салық алғашқы 118 500 долларға дейінгі табысқа ғана салынды; одан жоғары табысқа салық салынбады. 2011 жылы жұмыс істейтін адамдардың шамамен 6%-ы осы сомадан жоғары табыс тапқан. Осы шектеудің салдарынан, табысы жоғары адамдар табысы төмен адамдарға қарағанда салықтың үлесін аз төлейді; сондықтан жалақыға салынатын салық – регрессивті салық болып табылады. CBO 2010 жылы жалақыға салынатын салықтың шегін жою (яғни, барлық табысқа жалақыға салынатын салықтың бірыңғай ставкасын қолдану) бағдарламаны 75 жылға толық қаржыландырады деп бағалады. Заң жобасын қолдаушылар «Миллионерлер мен миллиардерлерді қалғандарымыз сияқты әлеуметтік қамсыздандыру салығын төлеуге мәжбүр ету арқылы, сондай-ақ әлеуметтік қамсыздандыру жәрдемақыларын есептеу әдісін өзгерту арқылы сенатор Харкиннің заң жобасы әлеуметтік қамсыздандыру жәрдемақыларын жылына бір алушыға орташа есеппен 800 долларға дейін арттырады, сонымен қатар бағдарламаны «ұрпақтар» үшін де тұрақты етеді» деді. 4 миллионнан астам мүшесі бар коммерциялық емес, саяси партияға жатпайтын Альянс ұйымының қолдау хатында S. 567 «Бұл үлкен американдық бағдарламаның маңыздылығын мойындайды және қазіргі алушыларға жәрдемақыны арттыратын, сондай-ақ барлық американдықтар үшін әлеуметтік қамсыздандырудың ұзақ мерзімді қаржылық тұрақтылығын нығайтатын шараларды ұсынады» делінген.

Даймонд-Орсаг жоспары

Питер А. Даймонд пен Питер Р. Орсаг 2005 жылғы «Әлеуметтік қамсыздандыруды сақтау: теңгерімді тәсіл» кітабында әлеуметтік қамсыздандыруды түрлі салық және шығыс түзетулер арқылы тұрақтандыруды, сондай-ақ жалпы қордың жалақы төлеу салықтарынан қарыз алуын біртіндеп тоқтатуды ұсынды. Бұл әлеуметтік қамсыздандыруға бөлінетін кірістердің артуын қажет етеді. Олардың жоспары, басқа да әлеуметтік қамсыздандыруды тұрақтандыру жоспарлары сияқты, зейнеткерлік жасты кезең-кезеңмен арттыруға, FICA салықтарын төлеуге міндетті адамдардың табыс шегін көтеруге және FICA салық мөлкшерін қазіргі 12,4%-дан 15%-ға дейін біртіндеп арттыруға негізделген.

Өтпелі кезеңнің құны және ұзақ мерзімді қаржыландыру мәселесі

Сыншылар әлеуметтік қамсыздандыруды жекешелендіру ұзақ мерзімді қаржыландыру мәселелерін шешуге ешқандай көмек көрсетпейді деп мәлімдейді. Қаржыны жеке шоттарға бұру қазіргі зейнеткерлерге төлеуге қолжетімді қаражатты азайтады, бұл айтарлықтай қарыз алуды қажет етеді. Бюджет және саясат жөніндегі орталықтың талдауына сәйкес, президент Буштың 2005 жылғы жекешелендіру ұсынысы іске асырылғаннан кейінгі алғашқы он жылда жаңа федералды қарызды 1 триллион долларға, ал одан кейінгі он жылда 3,5 триллион долларға арттырады. Президенттің 2004 жылғы экономикалық есебі федералды бюджет тапшылығының шамамен екі онжылдық кезеңде жыл сайын жалпы ішкі өнімнің (ЖІӨ) 1 пайызынан астамға жоғары болатынын көрсетті; 2008 жылы АҚШ ЖІӨ-і 14 триллион долларға бағаланды. Жекешелендіру салдарынан әр еркек, әйел және баланың қарыз жүгі 32 жылдан кейін 32 000 долларға артады. Жекешелендіруді жақтаушылар үкімет үнемдеуін "қайтару" механизмі арқылы қамтамасыз етеді дейді, онда жеке шоттардағы инвестициядан түскен табыс салық салынады немесе жәрдемақы мөлшері төмендетіледі, яғни нарықтағы көрсеткіштері нашарлаған адамдар қазіргі жәрдемақы кестесінен аз төлем алады. Бірақ тіпті осы жағдайда да ерте қайтыс болғандардың мұрагерлері, егер шоттар тарихи көрсеткіштерден төмен болса да, үлкен пайда көре алады. Жекешелендіруге қарсылар, тіпті олардың өте оптимистік сандары шындыққа сәйкес келсе де, олардың елдің ауысуына келетін шығындарын есепке алмағанын атап көрсетеді. "A.G. Edwards" компаниясының бас экономисі Гэри Тейер бұқаралық ақпарат құралдарында жекешелендірудің құны – кейбір сарапшылардың пікірінше 1 триллионнан 2 триллион долларға дейін жетеді – қысқа мерзімде федералды бюджет тапшылығын ушықтырады және "Бұл несие нарықтарының бағалайтын жағдайы емес" деген пікірді білдірді. Егер кейбір жоспарлардағыдай, осы қарыздың пайыздық төлемдері жұмысшыларға кез келген пайда тигенге дейін жеке шоттардан қайтарылып алынса, онда таза пайда аз немесе мүлдем болмауы мүмкін. Бұл мәселені түсінудің кілті, себебі егер барлық активтерді АҚШ қазыналық облигацияларына инвестициялауды талап ететін жүйе оң таза қайтаруды қамтамасыз етсе, онда жүйенің тәуелділігі пайданы төмендетеді, егер ол тек АҚШ қазыналық облигацияларына инвестиция жасауға рұқсат берілсе (жер бетіндегі ең қауіпсіз инвестиция деп есептеледі). Қазіргі әлеуметтік қамсыздандыру жүйесін қолдаушылар кез келген жекешелендіру жоспарының тәуекелдері, операциялық шығындары және қарыз алу шығындары ескерілгенде, мұндай жоспардың "төлемді төлеу" жүйелерімен салыстырғанда күтілетін табысы төмен болатынын мәлімдейді. Олар Ұлыбритания мен Чилидегі жекешелендірілген жоспарлардың жоғары операциялық шығындарын атап көрсетті.

Пайдаланудың табыстылығы және жеке бастамашылық

Тіпті жекешелендіруге қарсы шығушылардың кейбірі, егер қазіргі жас ұрпаққа берілген болашақ уәделер орындалса, олар бұрынғы зейнеткерлерге қарағанда әлдеқайда төмен кіріс алатынына келіседі. Жекешелендіру кезінде әрбір жұмысшының жәрдемақысы ең төменгі кепілдік берілген жәрдемақы мен жеке шоттың кірісінен құралады. Жақтаушылардың пікірінше, күтілетін кіріс (қазіргі әлеуметтік қамсыздандырудан алатындарынан жоғары) және жеке шоттарға меншік құқығы кепілдік берілген жәрдемақыға жұмсалатын қаражатты азайтуға мүмкіндік береді, бірақ бенефициарлардың кірісіне ешқандай зиян келтірмейді. Толық және ішінара жекешелендіру мынадай сұрақтарды тудырады: 1) Жұмысшылар қазіргі жүйедегі тәуекелдерге қарағанда қаншалықты көп тәуекелге ұшырайды? 2) Қандай пайдалар күтілуде? және 3) Жекешелендірілген тәуекелдері дұрыс болмаған жұмысшылар зейнетке шыққанда не болады? Жұмысшылар үшін жекешелендіру, тарихи мысалға сәйкес, инвестициялардан түсетін кірістен қосымша өтемақымен қатар, әлеуметтік қамсыздандыру төлемдерінің азаюын білдіреді. Ричард Дисней бұл пікірмен келісіп, «Зейнетақы жарналары болашақ зейнетақыға құқық беретіндей болғандықтан, бағдарламаға қатысушылардың жарналарға реакциясы басқа салықтарға реакциясынан өзгеше болады. Шындығында, олар зейнетақы жарналарын зейнеткерлік жинақтарын құру мүмкіндігі ретінде қарастыруы мүмкін, сондықтан жарналар шаруашылықтың табысынан шегерілмеуі керек және салық жүктемесіне қосылмауы керек» деді. Жекешелендіруді жақтаушылар, әлеуметтік қамсыздандыру салығы заңды түрде салық ретінде құрылымдалғандықтан (өз жеке зейнетақыларына жарна ретінде емес), олардың зейнетақы жарналары ретінде қарастырылуы жеткіліксіз деп санайды. Зейнетақы жарналары болашақ зейнетақыларға құқық беретіндей болғандықтан, бағдарламаға қатысушылардың жарналарға реакциясы басқа салықтарға реакциясынан өзгеше болады. Олар зейнетақы жарналарын зейнеткерлік жинақтарын құру мүмкіндігі ретінде қарастыруы мүмкін, сондықтан жарналар шаруашылықтың табысынан шегерілмеуі керек және салық жүктемесіне қосылмауы керек. Қазіргі жүйені жақтаушылар оның төмен тәуекелділігі мен басқарудың төмен шығындары, сондай-ақ әлеуметтік сақтандыру ережелері жүйеге сәйкес келетін нәрсені – азаматтардың жинақтарынан алынған негізгі кірісті қамтамасыз ету үшін жақсы жұмыс істейді деп санайды. Олардың пікірінше, кез келген жекешелендіру схемасының басты кемшілігі – тәуекел. Кез келген жеке инвестициялар сияқты, жеке зейнетақы шоттары (PRA) ешқандай кіріс әкелмеуі немесе жекешелендіруді жақтаушылардың мәлімдегенінен төмен кіріс әкелуі мүмкін. Басқа жақтаушылар жекешелендіру әлеуметтік қамсыздандыру пайдаланушыларының байлығын арттыратынын, бұл тұтынуға жұмсалатын қаражатты арттырып, экономикалық өсуге ықпал ететінін айтады. Қазіргі жүйені жақтаушылар АҚШ бағалы қағаздар нарығының ұзақ мерзімді тенденциясын болашаққа қауіпсіз түрде экстраполяциялау мүмкін емес деп санайды, өйткені пайдаға қатысты акциялардың бағасы тарихи стандарттар бойынша өте жоғары деңгейде. Олар ұзақ мерзімді тенденцияларға ғана назар аударса, жекешелендірудің тудыратын тәуекелдерді елемейтінін айтады. Жалпы өсу тенденциясы ауыр құлдыраулармен үзіліп отырады. Жекешелендіруді сынға алғандар, болашақта мұндай құлдыраулар кезінде зейнеткерлікке шығуға тырысатын жұмысшылар, тіпті олар уақытша болса да, қиын жағдайға түсетінін атап көрсетеді. Жақтаушылар жекешелендірілген жүйе экономикаға инвестиция үшін жаңа қаражаттар ашады және нақты өсімді тудырады деп мәлімдейді. Олар қазіргі Траст-қордағы қазыналық облигациялар инвестицияларға емес, тұтынуға жұмсалатынын және олардың құны АҚШ үкіметінің салық салу қабілетіне ғана байланысты екенін айтады. Майкл Кинсли инвестиция үшін жаңа қаражат болмайды деді, өйткені жеке шоттарға аударылған кез келген ақша федералды үкіметтің жалпы тапшылығын жабу үшін басқа көздерден долларға доллар қарыз алуға себеп болады. Ол әлеуметтік қамсыздандыруды жекешелендіруді болат өнеркәсібін жекешелендірумен салыстырып, ұқсас «жақсы себептерді» келтірді.

Жеке қорларды басқару шығындары

Жекешелендіруге қарсылар кез келген жекешелендірілген жүйеге қосымша басқару шығындарының туындауын да сынап айтады. Адалдығы күмән тудыратын схемалар тәжірибесіз сатып алушыларға сатылып, зейнетақы қорлары 1988-1993 жылдары Ұлыбританияда болғандай, алымдар мен комиссиялар арқылы тозады. АҚШ жүйесі пассивті басқарылатындықтан – жеке шоттардағы нақты инвестицияларға тікелей байланыс жоқ, ал жүйенің артық ақшасы тек мемлекеттік облигацияларға автоматты түрде инвестицияланады, сондықтан басқару шығындары өте төмен. Либертариандық ой-сана орталығы Като институтының жекешелендіруді қолдаушылары: "Қазіргі жеке зейнетақы жоспарларына сүйенсек, тиімді басқарылатын жеке зейнетақы шоттарын (PRA) басқару шығындары шамамен 15 базалық пункттен (0,15%) шамамен 50 базалық пунктке (0,5%) дейін болуы мүмкін деп есептеу орынды", – дейді. Олар сондай-ақ индекстік қорлардың (белгілі бір қаржылық индекске байланысты құны өсетін немесе төмендейтін қорлардың) төмен шығындарына тоқталып, мысалы, S&P 500 индекстік қорының басқару төлемақысы 8 базалық пункттен (0,08%) 10 базалық пунктке (0,10%) дейін құрайтынын атап көрсетеді.

Уолл-стриттің күмәнсіз табысы

Қарсыластар жекешелендіру Уолл-стриттегі брокерлік және өзара қор компанияларына миллиардтаған долларлық басқару ақысын әкеледі деп мәлімдейді. Чикаго университетінің профессоры Остан Гулсби "Жеке шоттардың ақысы және әлеуметтік қамсыздандыруды жекешелендірудің қаржылық менеджерлерге әсері" атты зерттеуін жазды, онда "Президенттің әлеуметтік қамсыздандыруды күшейту комиссиясының (CSSS) II жоспары бойынша мұндай төлемдердің таза қазіргі құны (NPV) 940 миллиард долларға жетеді" және "келесі 75 жылда бүкіл қаржы секторының кірісінің шамамен төрттен бірін (25%) құрайды" және "Бұл Америка қаржы тарихындағы ең ірі күтпеген табыс болады" деп қорытындылайды. Басқа сарапшылар Уолл-стриттегі осындай ауқымды күтпеген табыс қаупі әлдеқайда жоғары бағаланғанын айтады. Брокерлік индустриясының сауда тобы Securities Industry Association вице-президенті Роб Миллс 2004 жылдың желтоқсанында жарияланған есепте ұсынылып отырған жеке шоттар келесі 75 жылда NPV шарттары бойынша 39 миллиард долларлық ақы әкелуі мүмкін екенін есептеді. Бұл сома осы кезеңдегі сектордың күтілетін 3,3 триллион долларлық кірісінің тек 1,2% құрайды. Ол жекешелендірудің "Уолл-стрит үшін аса табысты болмайтынын" мәлімдейді.

Басқа жекешелендіру ұсыныстары

Ішінара жекешелендіруге қатысты тағы да бірнеше ұсыныстар жасалды, мысалы, 7,65% шешімі. 2000 жылғы сайлау кезінде бірқатар республикалық кандидаттар ұсынған идея бойынша, әрбір жұмысшының жалақысынан бастапқыда шағын, бірақ уақыт өте келе арта түсетін пайызды қорға бөліп, жұмысшыға осы қаражатты бағалы қағаздарға инвестициялауға мүмкіндік беріледі. Тағы бір ұсыныс бойынша, белгілі бір датадан кейін туған жұмысшылар үшін әлеуметтік қамсыздандыру салығы толығымен жойылып, әртүрлі жастағы жұмысшыларға жалақы салығын төлемеуге белгілі бір мерзім берілуі керек еді, бұл оларға зейнетақы төлемдерін алуды пропорционалды түрде кейінге жылдыруға балама болар еді. Көптеген мемлекеттік зейнетақы қорлары жұмыс берушілер мен жұмысшылардың жарналарының бір бөлігін акциялар, облигациялар, жылжымайтын мүлік сияқты құраушыларға инвестициялайды, оларды қор менеджерлері жұмысшылардың атынан басқарады, бірақ жеке инвестициялық шоттар ашпайды.

Джордж Буштың жекешелендіру туралы ұсынысы

Президент Джордж Буш обсуждал «частичную приватизацию» Социального обеспечения с начала своего президентства в 2001 году. Но только после победы на переизбрании в 2004 году он начал вкладывать свой политический капитал в последовательное продвижение изменений. В мае 2001 года он объявил о создании двухпартийной комиссии из 16 членов «для изучения и представления конкретных рекомендаций по сохранению Социального обеспечения для пожилых людей, одновременно создавая богатство для молодых американцев», с четкой директивой рассмотреть только способы включения «индивидуально контролируемых, добровольных пенсионных счетов». Большинство членов комиссии по Социальному обеспечению Билла Клинтона 1996 года в своем отчете рекомендовали реализовать частичную приватизацию. 2 февраля 2005 года Буш сделал Социальное обеспечение главной темой своего ежегодного обращения к нации. В этой речи, которая вызвала дебаты, Буш обозначил План II отчета CSSS в качестве отправной точки для изменений в Социальном обеспечении. Он в общих чертах представил предложение, основанное на частичной приватизации. После переходного периода работники моложе 55 лет получат возможность откладывать четыре процентных пункта своих налоговых отчислений на индивидуальные счета, которые можно будет инвестировать в частном секторе в «консервативный набор облигаций и паевых инвестиционных фондов». Работники, сделавшие такой выбор, могут получить более высокие или более низкие пособия, чем если бы они этого не сделали, в зависимости от эффективности выбранных ими инвестиций. Хотя Буш описал систему Социального обеспечения как «движущуюся к банкротству», его предложение не повлияет на прогнозируемый дефицит поступлений от налогов на Социальное обеспечение. Частичная приватизация означает, что некоторые работники будут платить меньше в общий фонд системы и получать меньше из него. Представители администрации заявили, что предложение окажет «чистый нейтральный эффект» на финансовое положение системы, и что Буш обсудит с Конгрессом, как восполнить прогнозируемый дефицит. Бюджетное управление Конгресса ранее проанализировало «План II» комиссии (план, наиболее близкий к предложению Буша) и пришло к выводу, что индивидуальные счета окажут незначительное или вообще не окажут влияния на платежеспособность системы, и что вся экономия будет получена за счет изменения формулы пособий. Как показал анализ Бюджетного управления Конгресса, одним из возможных подходов к решению проблемы дефицита может быть сокращение пособий, которое затронет всех пенсионеров, а не только тех, кто выбирает частные счета. Буш упомянул этот вариант, сославшись на некоторые предложения, связанные с различными бывшими должностными лицами Демократической партии. Однако он сам не поддержал какие-либо конкретные сокращения пособий. Он только сказал: «Все эти идеи на столе». Он выразил свое несогласие с любым увеличением налогов на Социальное обеспечение. Позже в том же месяце его пресс-секретарь Скотт Макклеллан неоднозначно охарактеризовал повышение или отмену лимита на доход, подлежащий налогообложению, как повышение налогов, которое Буш отвергнет. В своей речи Буш не затронул вопрос о том, как система будет продолжать предоставлять пособия нынешним и будущим пенсионерам, если часть поступающих налоговых поступлений от Социального обеспечения будет перенаправлена на частные счета. Однако через несколько дней вице-президент Дик Чейни заявил, что этот план потребует заимствований в размере 758 миллиардов долларов в период с 2005 по 2014 год; эта оценка была подвергнута критике как нереалистично заниженная. 28 апреля 2005 года Буш провел телевизионную пресс-конференцию, на которой предоставил дополнительные сведения о предложении, которое он поддерживает. Впервые он поддержал сокращение пособий, которые получат некоторые пенсионеры. Он поддержал план Роберта Позена, описанный ниже в разделе, касающемся предложений по Социальному обеспечению, которые не связаны с приватизацией. Хотя в своем обращении к нации Буш оставил многие важные аспекты своего предложения не уточненными, дебаты начались на основе представленного им общего плана.

Буштың ұсынысы бойынша даудың саясаты

Мәселе саяси бақылауға түсті, себебі Джордж Буш 2004 жылғы сайлау кезінде Әлеуметтік қамсыздандыруды өзгерту туралы айтқан еді, және ол 2005 жылғы қаңтарда ұлттық теледидардағы сөйлеген сөзінде екінші мерзімінде жүйені ішінара жекешелендіруге тырысатынын мәлімдеді. Бұл күш-жігерді қолдау үшін сайлаудан кейін республикалық қайырымдастардан ұсынысты қолдау үшін 50 миллион доллар немесе одан да көп соманы жинауға көмектесуді сұрады. Бұл үшін салықтық консервативті 501(c)4 ұйымы Club for Growth және бағалы қағаздар индустриясы сияқты көздерден қаржылай үлестер күтілді. 1983 жылы Cato институтының бір мақаласында жекешелендіру үшін «өзгерістен пайда көретін әртүрлі коалицияларды жұмылдыру қажет, әсіресе бизнес қауымдастығын және қаржы институттарын» деп көрсетілген. Буштың «Елдің жағдайы» туралы баяндамасынан кейін көп ұзамай, Club for Growth бұл мәселе бойынша әлі шешімін таппаған Конгресс мүшелерінің республикалық округтерінде теледидар жарнамаларын іске қосты. Кәсіподақтар қолдаған «Америкалықтар Әлеуметтік қамсыздандыруды қорғау үшін бірікті» тобы «Буштың жекешелендіру жоспарын тоқтатуға және Әлеуметтік қамсыздандырудың «банкротқа ұшырайтыны» туралы ескертулерін үндемеуге тырысты». 2005 жылдың 16 қаңтарында New York Times Әлеуметтік қамсыздандыру басқармасының ішкі құжаттарын жариялады, онда қызметкерлерге «Әлеуметтік қамсыздандырудың ұзақ мерзімді қаржыландыру проблемалары өте ауыр және оларды тез арада шешу қажет» деген хабарды таратуды және «Әлеуметтік қамсыздандырудың барлық басылымдарына төлем қабілеттілігі туралы хабарларды енгізуді» тапсырды. Комментатор Армстронг Уильямсқа «Ешбір бала артта қалмауы керек» заңын насихаттау үшін мемлекеттік төлемдер жасалғаны туралы хабарланғаннан кейін, бұл жайт Америка мемлекеттік қызметкерлері федерациясының Әлеуметтік қауіпсіздік кеңесінің вице-президенті Дана К. Даггинстің наразылығын тудырды, ол «Траст қордың доллары саяси күн тәртібін ілгерілету үшін пайдаланылмауы керек» деді. Буштың «Елдің жағдайы» туралы баяндамасынан кейінгі апталарда Буш жекешелендіруді насихаттауға көп уақыт пен күш жұмсады. Ол елдің көптеген аймақтарында «халықпен кездесулер» өткізді. Бұл кездесулерге қатысушылардың саны Буштың жоспарын қолдайтындай болуын қамтамасыз ету үшін бақыланды. Мысалы, Денверде республикалық конгрессмен Боб Бопрез арқылы билет алған үш адам Буш келгенге дейін кездесуден шығарылды, себебі олар «Мұнай үшін қан жоқ» деген жазуы бар автокөлікпен келді. Буштың жоспарына қарсыластары оның Әлеуметтік қамсыздандыру туралы пессимистік болжамдарын 2003 жылғы Иракқа басып кіруді қолдау үшін жасаған осындай мәлімдемелермен салыстырды. «Елдің жағдайы» туралы сөйлеу кезінде AARP және USA Next арасындағы дау пайда болды, бұл қарт американдықтар үшін консервативті топ. AARP 2003 жылы Буштың Medicare жүйесіндегі үлкен өзгерістер жоспарын қолдады, бірақ оның Әлеуметтік қамсыздандыруды жекешелендіру бастамасына қарсы болды. 2005 жылдың қаңтар айында «Елдің жағдайы» туралы баяндамадан бұрын AARP бұл идеяға қарсы жарнамалар жариялады. Осыған жауап ретінде USA Next AARP-қа қарсы науқан бастады. USA Next өкілі Чарли Джарвис: «Олар [AARP] жеке жинақ шоттарына жолдың ортасындағы кедергі. Біз оларды жоюға көмектесетін динамит боламыз» деді. Бұл екі мүдделі топ арасындағы пікірталас Буштың «үшінші рельсті» тигізу туралы ұсынысы саясаткерлер, сарапшылар, ойшылдар және салық төлеушілер арасында тудырған көптеген пікірталастардың, талқылаулардың, мақалалардың, жарнамалардың, хаттардың және ақ қағаздардың бір мысалы ғана. Буштың «Елдің жағдайы» туралы баяндамасынан кейін бірден өткізілген ұлттық сауалнама осы мәселе тараптарының әрқайсысына жақсы жаңалықтарды әкелді. Респонденттердің тек 17%-ы Әлеуметтік қамсыздандыру жүйесі «кризистік жағдайда» екенін ойлады, ал 55%-ы «ауыр проблемалары бар» екенін ойлады. Жеке инвестициялау идеясын 40% қолдады, ал 55% қарсы болды. Қарсылықтарға қарағанда көбірек қолдау тапқан нақты ұсыныстар (әр жағдайда шамамен екі-бір қатынаспен) «бай зейнеткерлерге берілетін жәрдемақыны шектеу» және «жоғары табысты жұмысшылардан ОЖ-ның БАРЛЫҒЫ бойынша әлеуметтік сақтандыру салықтарын төлеуді талап ету» болды. Сауалнаманы USA Today, CNN және Gallup ұйымы жүргізді. Буштың сәуірдегі баспасөз конференциясында ұсыныс одан әрі егжей-тегжейлі түсіндірілді, Буш өзінің «реформа жүйесі әлеуметтік қамсыздандыруға ең көп тәуелді адамдарды қорғауы керек» және «болашақта әлеуметтік қамсыздандыру жүйесі төмен табысты жұмысшылар үшін артықшылықтар тез өседі» деді. Оппозиция орта таптың зейнеткерлері кесімдерге ұшырайды және кедейлік шегінен төмен тұратындар қазіргі заңмен көзделгенге тең мөлшерде алады деп мәлімдеді. Демократтар да Әлеуметтік қамсыздандыру жүйесі негізінен кедейлерге пайда келтірсе, оған саяси қолдау азаяды деп алаңдады. Соңында жеке шоттар мәселесі даулы болып қала берді. Көптеген заң шығарушылар қарсы немесе күмәнді болды, ал Буш баспасөз конференциясында бұл мәселеге қатысты өзінің позициясында мызғымайтынын айтты. Буштың бұл мәселеге берген басымдығына қарамастан, Конгресстегі көптеген республикашылдар оның ұсынысын ынталы түрде қабылдамады, ал демократтар бірауыздан қарсы болды. 2005 жылдың соңында, Мемлекеттік мерекеден кейін қарастырылатын «басымдық заңнамалар» тізімін жариялаған Палатаның көпшілікке ие өкілі Рой Блант Әлеуметтік қамсыздандыруды тізімге қоспады, және Буштың ұсынысы көптеген адамдар тарапынан тоқтап қалған деп есептелді. Қыркүйек айында кейбір конгресстегі республикашылдар «Катрина» дауілінің тудырған бюджеттік проблемаларды Буш ұсынысын қарастыруға кедергі келтіретін тағы бір фактор ретінде көрсетті. Конгресс 2005 жылы, сондай-ақ 2006 жылғы сайлауға дейін Әлеуметтік қамсыздандыруға қатысты маңызды өзгерістерді қабылдаған жоқ. 2006 жылғы ара сайлау кампаниясы кезінде Буш Әлеуметтік қамсыздандыруды жекешелендіру жоспарын жандандыру өзінің соңғы екі жылындағы ең маңызды екі басымдығының бірі болады деп мәлімдеді. 2007 жылы ол бұл мақсатқа жету үшін Cato институтының бұрынғы зерттеушісі және жекешелендіруді жақтаушы Эндрю Биггсті Әлеуметтік қамсыздандыру басқармасының орынбасары лауазымына ұсынды. Сенат Биггсті бекітпегеннен кейін Буш оны Сенаттың бекітуінсіз 2008 жылдың желтоқсанына дейін лауазымды атқаруға мүмкіндік беретін рецесс тағайындады. Өзінің президенттік өкілеттігінің соңғы күндерінде Буш Әлеуметтік қамсыздандыру туралы пікірталсты ынталандыру оның президенттік кезеңіндегі ең тиімді жетістігі болғанын айтты.

Басқа мәселелер

Кейбіреулер Джордж В. Буш әлеуметтік қамсыздандыруға идеологиялық негізде қарсы болды деп мәлімдеді, оны кірісті қайта бөлудің мемлекеттік түрі ретінде қарастырды, оған либертариандар сияқты басқа топтар қатты қарсы болды. Буштың жоспарын сынға алғандардың кейбіреулері оның басты мақсаты қазіргі әлеуметтік қамсыздандыру жүйесін құтқару емес, оны жоюға негіз жасау деп мәлімдеді. Олар 2000 жылы Буштан толықтай жекешелендірілген жүйеге ауысу мүмкіндігі туралы сұрағанда, ол былай деп жауап берді: "Жеке жинақ шоттары инвестициялық құралдың басым бөлігі болатын жүйеге ауысу үшін біраз уақыт қажет болады. Бұл мүлдем басқа әлемге қадам және маңызды қадам". Оның бұл сөзі 1983 жылы Като институтының "лининдік стратегияға" қатысты "керішкерлік соғыс" қазіргі әлеуметтік қамсыздандыру жүйесіне және оны қолдаушы коалицияға қарсы" деген сөздерімен үйлеседі. Нобель сыйлығының лауреаты, экономист Мильтон Фридман сияқты жүйені сынға алғандар, әлеуметтік қамсыздандыру байлықты кедейлерден байларға қайта бөледі деп айтады. Жұмысшылар әлеуметтік қамсыздандырудың жалақы базасынан төмен жалақыдан 12,4%, оның ішінде 6,2% жұмыс беруші жарнасын төлеуі керек (2008 жылы 102 000 доллар), бірақ осы сомадан артық табысқа салық салынып қойылмайды. Сондықтан, жоғары табыс табатындар жалпы табысының үлесі ретінде аз салық төлейді, нәтижесінде регрессивті салық жүйесі қалыптасады. Әр жұмысшыға төленетін жәрдемақы салық төленген жалақы базасын пайдалану арқылы есептеледі. Жүйені барлық табысқа салық салуға өзгерту, жәрдемақының жалақы базасын ұлғайтусыз, оны прогрессивті салыққа айналдырады. Сонымен қатар, бай адамдар әдетте ұзақ өмір сүреді және кедей салық төлеушілерге қарағанда ұзақ уақыт бойы артық жәрдемақы алуы мүмкін. 62 жасқа толмаған, кедейлік деңгейі жоғары жалғыз адам зейнетақы төлемдерін алмайды, тіпті ол жылдар бойы әлеуметтік қамсыздандыру салығын төлегеніне қарамастан. Ал 100 жасқа дейін өмір сүрген, бай болуы мүмкін адамға ол жүйеге төлегеннен көп ақша төленетініне кепілдік беріледі. Байларға кері әсер ететін және зейнеткерлік табысы аз кедейлерге пайдалы болатын фактор – әлеуметтік қамсыздандыру жәрдемақылары табыс салығы бойынша федералды табыс салығына жатады. Бұл үлесі табыстың деңгейіне байланысты өзгеріп отырады, 32 000 доллардан 50%, ал 2008 жылы ерлі-зайыптылар үшін 44 000 доллардан 85%-ға дейін жетеді. Бұл тек зейнетке шыққаннан кейін де жұмыс істейтіндерге ғана емес, сонымен қатар IRA және 401(k) сияқты салықты кейінге қалдырылған зейнеткерлік шоттардан алынған табысқа да қатысты. Басқа сыншылар әлеуметтік қамсыздандырумен байланысты өмір сапасы мәселелеріне назар аударады, жүйе зейнеткерлерге зейнетақымен қамсызданғанымен, олардың өмір сапасы әділ қайтаруды талап ететін жағдайда болатыннан әлдеқайда төмен екенін айтады. Партиялық басшылар екі жақта да осы мәселені осы тұрғыдан қарастырмауды жөн көреді, себебі қазіргі зейнеткерлердің өмір сүру сапасы әлдеқайда жоғары болар еді деп айтудың жағымсыз жақтары бар, егер әлеуметтік қамсыздандыру заңнамасы АҚШ үкіметінің қарыздар бойынша төлейтін пайыздық мөлшерлемесіне ұқсас қайтаруды талап етсе.