Римдік тарихшы Луций Корнелий Сизеннаның өмірі мен еңбектері
Lucius Cornelius Sisenna
Луций Корнелий Сизенна: римдік сардар, тарихшы, жылнамашы (б.з.д. 120-67). Өмірі, әулеті туралы мәлімет аз. Корнелийлер әулетінің тарихы, тегі зерттеледі.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Луций Корнелий Сизенна (б.з.д. 120-67) - Рим сарбазы, тарихшы және жылнамашы. Ол б. з. б. 78 жылы претор болған.
Lucius Cornelius Sisenna (c. 120 – 67 BC) was a Roman soldier, historian, and annalist. He was praetor in 78 BC.
Өмір
Сисеннаның өмірі мен отбасы туралы көп мәлімет жоқ. Бірінші Корнелий Сисенна (Луцийдің әкесі немесе атасы болуы мүмкін) б.з.д. 183 жылы қалалық претор болып көзге түседі. Оның отбасы, Корнелий Сизенналар, танымал Корнелия әулетінің ақсүйек тармақтарымен туыс емес деп есептеледі, кейбір ғалымдар Сизенналар Этруриядан шыққан деген болжам айтады. Сисеннаның б.з.д. 80 жылдардағы азамат соғысында Сулланы белсенді түрде қолдаған болуы ықтимал. Ол Сулланың ірі серіктестерімен, Лукуллмен жақын қарым-қатынаста болды және шығармаларында Суллаға шектен тыс құрмет көрсеткен. Сонымен қатар, Сулланың диктатурасы орнағаннан кейін көп ұзамай Сизенна б.з.д. 78 жылы претор болып сайланды, бұл оның Сулла жеңісінен саяси үлес алғанын көрсетеді. Б.з.д. 78 жылы преторлық қызметінен басқа, Сисеннаның саяси мансабы туралы аз ғана мәлімет белгілі. Ол б.з.д. 77 жылы преторлықтан кейін Сицилияны басқарған болуы мүмкін, бірақ мұны нақты айту қиын. Кейін ол б.з.д. 70 жылы Цицеронның ісінде қорғалған Верреске қарсы сот процесіне қатысты. Ол сондай-ақ Помпейдің пираттарға қарсы жорығына легат ретінде тағайындалды және б.з.д. 67 жылы Криеттегі шайқаста қаза тапты.
Little is known of Sisenna's life or family. The first Cornelius Sisenna (perhaps Lucius' grandfather or great grandfather) appears as urban praetor in 183 BCE. It is not thought that his family, the Cornelii Sisennae, were related to the patrician branches of the famous gens Cornelia, with some scholars suggesting that the Sisennae hailed from Etruria instead. It is likely that Sisenna actively supported Sulla during the civil wars of the 80s BCE. He was friends with some of Sulla's most important associates, including Lucullus, and was apparently overly partial towards Sulla in his writings. Moreover, soon after Sulla's dictatorship, Sisenna was elected to the praetorship for 78 BCE, which implies that he had benefitted politically from Sulla's victory. Apart from his praetorship in 78 BCE, very little is known of Sisenna's political career. It has been suggested that he governed Sicily in 77 BCE after his praetorship, but it is impossible to be certain. Later, he contributed to the failed defence of Verres, prosecuted by Cicero in 70 BCE. He was also chosen as a legate for Pompey's campaign against the pirates, and was killed in action on Crete in 67 BCE.
Тарих
Сисенна ең бастысы – жоғалған тарихтардың авторы болып табылады, бұл тарихтар шамамен б.з.д. 90-78 жылдарды қамтиды. Осы еңбектің тек бірнеше фрагменттері сақталған, олардың көп бөлігін кейінгі антикалық грамматик Ноний Марцелл сақтап қалған. Сисеннаның тарихы кем дегенде 12 кітаптан, мүмкін 23 кітапқа дейін жеткен болуы мүмкін. Ол б.з.д. 80 жылдардағы әлеуметтік соғыс пен Сулланың азаматтық соғыстарын егжей-тегжейлі сипаттайды. Саллюст, оның фрагментарлық тарихы б.з.д. 78 жылы басталады, өз жұмысын Сисеннаның жалғасы ретінде бастаған болуы мүмкін. Сисеннаның еңбегі антикалық дәуірде кеңінен таралған және б.з.д. 80 жылдарға қатысты маңызды дереккөз болды: Эрнст Бадианның сөзімен айтқанда, ол «осы кезеңнің стандартты тарихы» еді. Цицерон, Саллюст, Тацит және Веллей Патеркулдың барлығы да Сисеннаны әлдебір сәтте сілтеме жасайды, ал Ливий, Аппиан және Кассий Дио сияқты басқа тарихшылар да оны кеңінен пайдаланған деп есептеледі. Оның кең оқырмандарына қарамастан, Сисенна туралы тікелей пікірлер аз сақталған. Цицерон Сисеннаның білімді адам болғанын және өз зерттеулеріне берілгенін айтады (doctus vir et studiis optimis deditus), сондай-ақ оның тарихы «барлық алдыңғыларын оңай жеңіп шығады» (facile omnis vincat superiores) деп мәлімдейді. Саллюст та Сисеннаны жоғары бағалап, оның Сулланың өмірбаянын «ең жақсы және ең мұқият жазылған» (optime et diligentissime omnium) деп сипаттайды. Алайда Саллюст оны Суллаға тым жақын болғаны үшін сынап қояды. Цицерон сондай-ақ Сисеннаның ерекше және көне тілді ұнататынын айтады: ол «әдеттегі сөйлеуді жаңартушы» (quasi emendator sermonis usitati) болғысы келген және «сирек қолданылатын сөздерді» (minus inusitatis verbis uteretur) пайдалануға ұмтылған. Сисенна Милеттен Аристидтің «Милесия әңгімелері» деп аталатын эротикалық және оқиғалы әңгімелер жинағын аударған автор болуы мүмкін, бұл жинақ Петронийдің «Сатириконы» үшін үлгі болған деп есептеледі. Дегенмен, кейбір ғалымдар бұл тұжырымға күмән келтіреді.
Sisenna is most noteworthy as the author of a lost Histories covering the years ca. 90 to 78 BCE. Nothing survives of this work save a few fragments, mostly preserved by the late antique grammarian Nonius Marcellus. It seems Sisenna's history ran to at least 12 books, but perhaps as many as 23. It covered in detail the Social War and Sulla's civil wars of the 80s BCE. Sallust, whose fragmentary Histories start in the year 78 BCE, seems to have begun his work as a continuation of Sisenna. Sisenna's work was widely read in antiquity, and became a crucial source for the 80s BCE: in Ernst Badian's words, it was "the standard history of the period". Cicero, Sallust, Tacitus, and Velleius Paterculus all cite Sisenna at some point, and other historians are assumed to have used him extensively as well, such as Livy, Appian, and Cassius Dio. Despite his wide readership, few direct judgements on Sisenna survive. Cicero states that Sisenna was a learned man dedicated to his studies (doctus vir et studiis optimis deditus), and claims that his history 'far surpassed all its predecessors' (facile omnis vincat superiores). Sallust also commends Sisenna, calling his account of Sulla's life 'the best and most carefully written' (optime et diligentissime omnium). Sallust does, however, critique him for being overly partisan towards Sulla. Cicero also mentions that Sisenna was fond of unusual and antiquated language: he sought to be a 'reformer of ordinary speech' (quasi emendator sermonis usitati), and persisted in using 'strange and unheard of words' (minus inusitatis verbis uteretur). Sisenna may also be the writer, mentioned by Ovid, who translated a collection of erotic and picaresque tales by Aristides of Miletus entitled Milesiae fabulae, which was said to have served as a model for Petronius' Satyricon. However, this identification has been called into question by some scholars.