Кіріспе

Байыркы Фракия тайпасы - тарихи тайпа Бесси (Бесси) немесе Бессе (Бессе) - тарихи Фракиядағы Хеброс өзенінің жоғарғы аңғары мен Хаемус пен Родоп таулары арасындағы жерлерді мекендеген фракия тайпасы.

География

Бессидің нақты географиялық орны әлі күнге дейін белгісіз. Геродоттың айтуынша, Бессилер оңтүстік-батыс Фракиядағы Сатраидің ең биік шыңдарын басып алды, ал Полибий Бессилер Дентелетейлер мен Одрисийлер арасындағы жазықтарда орналасқан деп айтады. Бессидің географиялық көлемін Страбон өзінің Географиясында кеңейтеді, онда ол Бессидің Хеброс бұлағының маңында басталған және батысқа қарай пеондықтар мен иллириялық автариаттар мен Дарданимен шектесетін Хаемус пен Родоп таулары арасындағы биік жерлерді қамтитын жерді мекендегенін айтады. Страбон сондай-ақ Бессиді Одрисийлер мен Сапаиялықтармен шекаралас деп санайды. Сондай-ақ, Бессидің біртіндеп Филиппополис пен қазіргі Пазарджик маңындағы Хеброс пен Тонсус арасындағы жазық жерлерді қоныстандырғаны туралы белгілер бар, нәтижесінде олар Берея маңындағы шығысқа қарай кеңейді. Археологиялық және эпиграфикалық дәлелдерге сүйене отырып, қазіргі ғалымдар Рим империализмі кезінде Бессимен байланысты жерлердің орналасқан жері туралы бірқатар теориялар жасады. Бастапқыда Гавриль Кацаров ұсынған алғашқы негізгі парадигма негізінен ежелгі есептерге сәйкес келді, бірақ кейін Георгий Михайлов оны Филиппополис пен оның төңірегіндегі аймақтарға сәйкес етіп кеңейтті. Парадигма Траянның тұсында территорияның Тракиядағы императордың урбанизация жобаларының салдарынан Филиппополиске әкімшілік тұрғыдан қосылатынын сақтайды. Екінші жағынан, Маргарита Тачева Римдік Бессиканың азаматтық орталығы жоқ екенін және Родоп, Рила және Странджа тауларының айналасында орналасқандығын ұсынды. Ол кейін бұл аймақ Веспасианның тұсында Филиппополиске әкімшілік жағынан қосылған, кейіннен бөлініп, Траянның кезінде Скупи, Сердика және Филиппополис әкімшілік бірліктеріне қосылған деп дәлелдейді. Осы екі парадигма академиялық ортада басымдыққа ие болғанымен, Питер Делев ұсынған үшінші теорияда Бессика Рила тауларының солтүстік етегінде орналасқан және Родоп тауларынан тыс жерде орналасқан деп айтылады.

Тарих

Геродоттың айтуынша, Бессилер Сатраның Дионис культіне тығыз байланысты суб-тайпасы немесе саласы болды және олар руы мекендеген жердің ең биік шыңдарында орналасқан құдайдың киелі үйінде пайғамбардың пайғамбарлық сөздерін түсіндіруге жауапты болды. Бұл пайғамбарлық рөл Бесси культ көптеген ғалымдар, олар бастапқыда білдіруі мүмкін діни таптар үлкен сатрае тайпалық топ, және бұл қоғамдастыққа мүшелік болып табылады, олардың культ рөлімен және Дионис ғибадатханасын ұстаумен байланысты. Б.з.д. 340 жылы Македония генералдары Антипатер мен Парменион Тетрахорита жерлерінде әскери науқандар жүргізгенін атап өтті. Жоғарыда аталған тайпалық топты Страбон бесилермен бірдей деп санайды, ол оларды тетракомай деп атайды. Дегенмен, дереккөздерді қазіргі заманғы оқу бойынша Тетрахоритайлар мен Бессимен байланысты басқа тракий топтары бастапқыда кішігірім тайпалар болған, олар кейін Бессидің басшылығымен жасақталған тайпалық конгломераттың бір бөлігіне айналған. Екінші жағынан, Бессидің тайпалық аталуы (және оның түрленуі) кейінірек шынайы этникалық мағынаға ие болмады және классикалық көздер оңтүстік-батыс Тракияның биік жерлерін мекендейтін әртүрлі тракий тайпаларына қолданылған. Диилер Бессимен де байланысты деп саналады, өйткені Плиний Үлкен Диобессой этнонимін жазған. Кейінірек, б.з.д. 184 немесе 183 жылы Бессилер Македонияның Филипп V шабуылдаған тракиялық тайпалардың қатарында болып көрінеді. Македония патшасы Хеброс аңғарына кіріп, Филиппополис қаласын басып алды, кейіннен Одристер қуып шыққан гарнизон орнатты. Бессилер тарихи жазбаларда кеңінен танымал болды. Олар Рим мемлекетінің кеңейуімен және б.з.д. Б.з.д. 106 және 100 жылдар аралығында Бессилер тракийлерге қарсы жорықтарында ерекшеленіп, Дельфи тұрғындары оның құрметіне ат мүсіні тұрғызған консул Маркус Минуций Руфпен қарулы қақтығысқа түседі. Ескерткіште екі тілдегі жазу бар, онда консулдің кельт Скордискилерге және "Бесси мен қалған фракиялықтарға" (pros Bessous [k] ai tous loipous Thrai[kas]) қарсы жеңісі баяндалған. Сонымен қатар, Еуропада бір-біріне ұқсас мүсін тұрғызылған. Бұл мүсіндердің әртүрлі орналасуы қақтығыстың географиялық кеңістікте болғанын және Бессидің әскери ұтқырлығын растайды. Жазбалар Бессидің тұсаукесерінде өзгерістерді көрсетеді, олар трактар арасында ең көрнекті ретінде суреттеледі. 72 жылы Митридат VI Евпатор мен оның әскерлері Бітинияға кері қайтқаннан кейін, Фракия Македонияның проконсулы Маркус Теренций Варро Лукуллға берілді, ол фракиялықтарға қарсы науқан бастады және Бессиді бағындырды, Бессидің тайпалық орталықтарының бірі Ускудама елді мекенін басып алды. 298 жылы біздің заманымыздан бұрын Дионис ғибадатханасын Бессиден Маркус Лициний Красс алып, Бессидің бәсекелестері және римдіктердің одақтастарына Одрисияға берді. Бұған жауап ретінде діни қызметкер Вологаесус б.з.д. Бұл қақтығыс Бессидің Римге толық бағындыруға дейінгі бірегейлігі Дионис ғибадатханасымен тығыз байланысты және тамырланған деген тезисті одан әрі қолдайды және олардың көршілес про-римдік тракиялықтармен бәсекелестігі бұл тайпалық және географиялық бірегейлікті нығайтты. Апианның айтуынша, Бессилер Аугустқа бағынған. Римдіктерге қарсылық көрсету нәтижесінде Бесси бейнесі өзгерді, бұл олардың соғысқа ұмтылу және жыртқыш табиғатына баса назар аударды. Осылайша, Страбон тайпаны "қарақшылар тіпті қарақшылар деп атады" деп атайды. Бессидің стереотиптік бейнесі, сондай-ақ, Тракияның барлық тума тұрғындарының өкілі бола бастады, бұл туралы біздің заманымыздың екінші ғасырында Валентиядан, Hispania Tarraconensis, римдіктерге экзотикалық басқа халықтардың жанында Бесси әйелін бейнелейтін қабырғалық суретте көрсетілген. Бесси этнонимі негізгі тайпамен және олардың бастапқы географиялық орналасуымен байланысты емес, ол оңтүстік-шығыс Балқан тұрғындарына оңай абстракцияланатын жеке тұлғаға айналды. Римдіктермен болған қақтығыстардың нәтижесінде бесилердің бір бөлігі Добруя аймағына күшпен қоныс аударды, ақын Овидий Томиске жақын жерде тұратын бесилер қауымын атап өтті. Эпиграфикалық талдаулар Рим империясының әскери-теңіз флотында 4050-ге жуық Бесси немесе Бессус этнонимін алып жүрген адамдарды растайды, ал 22 көмекші құрлық әскерлерінде, 57 - Эквит Агусти жеке тұлғаларында және одан да аз Преториан гвардиясында. Бессилердің теңіз флотында едәуір болуына бір түсіндірме ретінде олардың Добруджаға қоныс аударған және осылайша теңізге дағ...

Христиандық

IV ғасырдың аяғында Дакия-Медианиадағы Ремезия епискобы Никетас "ол тау қасқырларына" христиан дінін әкелді. Оның миссиясы сәтті аяқталып, Дионис пен басқа да фракиялық құдайларға табынушылық ақырында христиан дініне ауыстырылды. 570 жылы Антонин Плацентий Синай тауының аңғарларында монахтар грек, латын, сирия, мысыр және бесси тілдерінде сөйлейтін монастырь бар екенін жазды. Монастырлардың шығу тегі Симеон Метафрасттың ортағасырлық агиографиясында түсіндіріледі, Vita Sancti Theodosii Coenobiarchae, онда ол Қасиетті Теодосийдің Өлі теңіздің жағалауында төрт шіркеуді құрайтын монастырға негіз салғандығын жазды, әрқайсысында әртүрлі тілдерде сөйленеді, олардың ішінде Бессан табылды. Монастырлар құрылған жерді "Кутила" деп атаған, бұл тракиялық атау болуы мүмкін.