Кіріспе
Того (1913 – 1929 жылдың 5 желтоқсаны) – 1925 жылы Алясканың орталық және солтүстік бөлігінде Ном қаласына сарысу жеткізу кезіндегі шана иттік командасының жетекшісі болған. Қауіпті жолдың ең қиын бөліктерін басып өтіп, басқа жетекші итттерге қарағанда едәуір ұзақ қашықтықты жүргеніне қарамастан, оның рөлі сол кездегі хабарларда көрсетілмеді. Керісінше, эстафетаның соңғы кезеңіндегі жетекші ит Балтоға көбірек назар аударылды, оның да иесі Сеппала болған. Алғашқыда тәртіпсіз деп есептелген Того, Сеппала оның табиғи көшбасшы екенін және өте қабілетті күшік екенін анықтағаннан кейін, өте ерте жасынан бері адалдығымен және төзімділігімен көзге түсті. Ересек болғаннан кейін де ерекше интеллектуалдық қабілеттерін көрсетіп, бірнеше рет командасы мен Сеппаланың өмірін сақтап қалды. Оның ұрпақтары "Сеппала Сібір" шана иттік тұқымының қалыптасуына, сондай-ақ Сібір хаскиінің гендік қорына үлес қосты.
Togo (1913 – December 5, 1929) was the lead sled dog of musher Leonhard Seppala and his dog sled team in the 1925 serum run to Nome across central and northern Alaska. Despite covering a far greater distance than any other lead dogs on the run, over some of the most dangerous parts of the trail, his role was left out of contemporary news of the event at the time, in favor of the lead dog for the last leg of the relay, Balto, whom Seppala also owned and had bred. Deemed at first a mere troublemaker, before being identified as a natural leader and puppy prodigy by Seppala, Togo had already shown extreme feats of dedication and endurance as a puppy, and as an adult continued to show unusual feats of intelligence, saving the lives of his team and musher on more than one occasion. Sled dogs bred from his line have contributed to the 'Seppala Siberian' sleddog line, as well as the mainstream Siberian Husky gene pool.
Өмірбаян
Того – бұрынғы жетекші ит Сугген мен сибирлік Dolly анасының ұрпағы. Оның алғашқы тұқымдық жазбалары туған жылына қатысты, оның ішінде оның селекционері Виктор Андерсон мен иесі Сеппала сақтағандары да, келіспейді; көптеген жарияланған деректер оның туған жылын 1913 деп көрсетеді, бірақ оның нақты туған уақыты туралы бірлескен пікір жоқ. Бастапқыда ол саналы ит бола алмайтын сияқты еді. Ересек болғанда шамамен 22 кг салмаққа жетті және қара, қоңыр, сұр түсті жүні болды, ол оны әрдайым лас көрсететін. Того өте жас күшік кезінде ауырып, Сеппаланың әйелінен күтімді қажет етті. Өте батыл және жарамсыз болғандықтан, ол "қиын және тәлкектеп жүретін" деп есептелді, бір репортердің айтуынша, "ит қылмыскеріне айналудың барлық белгілерін көрсетті". Алғашында бұл мінез-құлқы оның ауру кезінде алған жеке назардың салдарынан бұзылғанын көрсететін дәлел ретінде қарастырылды. Саналы ит болуға жарамды көрінбегендіктен, Сеппала оны 6 айлық шағында үй жануары ретінде беруге шешім қабылдады. Бірақ үй жануары ретінде бірнеше апта өткен соң, Того жабық терезені сындырып, бірнеше шақырым қашықтықтағы бұрынғы иесінің үйіне қашып кетті. Бұл Сеппалаға үлкен әсер етті, сондықтан ол оны қайтадан беруге тырыспады. Дегенмен, Того Сеппала команданы жарысқа шығарғанда, үйден қашып шығып, қиындықтар туғыза берді. Ол қарсы келе жатқан командалардың жетекші итттеріне шабуылдап, "иесіне жол ашатын" сияқты әрекеттер жасады. Бір күні ол анағұрлым мықты маламут басына шабуыл жасап, қатты жарақат алды. Того жазылғаннан кейін басқа командалардың жетекші итттеріне шабуылдауын тоқтатты. Бұл ақырында құнды тәжірибе болды, өйткені жетекші итті қарсы келе жатқан командалардан қашық ұстауға үйрету қиын еді. Того 8 айлық болғанда, саналы ит ретінде өзін көрсетті. Сеппала жаңадан табылған алтын кеніне тез жеткізу үшін клиентпен келісім жасаған. Бұл команда үшін түнгі сапар болатын. Жасының кешігіп, Тогоның әрекеттерімен айналысуға уақыты болмағандықтан, Сеппала оны үйдің қоршауына байлап, оны кеткенше босатпауды бұйырды. Сеппала кеткеннен кейін көп ұзамай, Того байлаудан босап, қоршаудан секіріп өтіп, аяғын жарақаттады. Үйдің күзетшісі оны көрді де, қоршаудан түсірді, бірақ оны ұстамас бұрын, Того команданың ізін қуа бастады. Ол оларды түн бойы іздеп, Сеппала түнгі уақытта болған шатырдың жанында байқаусыз ұйықтап қалды. Келесі күні Сеппала оны алыстан көріп, итттерінің неліктен осылай шаршаған екенін түсінді. Того Сеппаланың үйге қайту жолында да қиындықтар туғыза берді, жұмыс итттерімен ойнауға тырысып, оларды "айыңдарға қарсы шабуылға" алып барады, оларды жолдан шығарып тастады. Сеппала оны басқару үшін арқанға байлауға мәжбүр болды, және Того бірден тынышталғанына таң қалды. Сапар барысында Сеппала Тогоны алға жылжыта берді, соңында ол күнінің соңында жетекші итпен ("Русский" деп аталған) көшбасшылық позицияны бөлісті. Того алғашқы күнінде 120 км қашықтықты жүзіп өтті, бұл тәжірибесіз жас саналы ит үшін, әсіресе шұбар ит үшін естімеген нәрсе еді. Сеппала оны "табиғаттан туған дарын" деп атады, кейін "Мен табиғи көшбасшыны таптым, оны жылдар бойы өсіруге тырыстым" деп қосты. Того жаттығуды бастады, және бірнеше жылдан кейін жетекші иттің орнын толыққанды иеленді, көбінесе серіктессіз, жалғыз басты.
look like he had potential as a sled dog. He only grew to about 48 pounds (22 kg) in adulthood and had a black, brown, and gray coat that made him appear perpetually dirty. Togo was ill as a young puppy and required intensive nursing from Seppala's wife. He was very
bold and rowdy, thus seen as "difficult and mischievous", showing "all the signs of becoming a canine delinquent" according to one reporter. At first, this behaviour was interpreted as evidence that he had been spoiled by the individual attention given to him during his illness. As he did not seem suited to be a sled dog, Seppala gave him away to be a pet dog at 6 months of age. After only a few weeks as a house pet, Togo jumped through the glass of a closed window and ran several miles back to his original master's kennel. This devotion to the team impressed Seppala, so he did not try to give him away again. However, Togo continued to cause trouble by breaking out of the kennel when Seppala took the team out on runs. He would attack the lead dogs of oncoming teams, "as if to clear the way for his master". However, one day, he attacked a much stockier malamute leader and was mauled and severely injured. When he recovered, Togo stopped attacking other teams' lead dogs. This would eventually prove a valuable early experience, as it was difficult to teach a lead dog to keep a wide berth of oncoming teams. When Togo was 8 months old, he proved his worth as a sled dog. Seppala had been hired by a client to transport him quickly to a newly discovered gold claim which would be an overnight round trip for the team. Unable to spare extra time dealing with the young Togo's antics, Seppala tethered him inside the kennel with instructions left to not let him free until he and the team were well and gone. A short while after Seppala had left, Togo broke free of the tether and jumped the kennel fence, getting his paw caught in the process. A kennel handler noticed and cut the dog down from the fencing, but before he could grab him, Togo took off to follow the team's trail. He followed them through nightfall and slept, unnoticed, near the cabin where Seppala was spending the night. The next day, Seppala spotted him far off in the distance, and understood why his dogs had been so keyed up. Togo continued to make Seppala's work difficult on the return trip to the kennel, trying to play with the work dogs and leading them in "charges against reindeer", pulling them off the trail. Seppala had no choice but to put him in a harness to control him, and was surprised that Togo instantly settled down. As the run wore on, Seppala kept moving Togo up the line until, at the end of the day, he was sharing the lead position with the lead dog (named "Russky"). Togo had logged 75 miles on his first day in harness, which was unheard of for an inexperienced young sled dog, especially a puppy. Seppala called him an "infant prodigy", and later added that "I had found a natural born leader, something I had tried for years to breed." Togo began training, and after a few years filled the lead dog position nearly fulltime, often running in single lead, without a partner.
Қайырымдылық жарысы
1925 жылы эпидемияға жауап ретінде 300 240 бірлік дифтериялық сарысудың алғашқы партиясы Анкориджден Ненанаға (Аляска) пойызбен жеткізілді, онда оны жиырма мушердің біріншісі және 100 астам иттер жинады, олар сарысуды жалпы алғанда 674 мильді (1085 км) Номге жеткізді. Того мен Сепала Номнан шығысқа қарай 274 км қашықтықта Шактуликтің сыртына дейін жүгірді, онда олар 31 қаңтарда кері қарай келетін сарысу эстафетасымен кездесті (Сепала Нулатоға дейін барып, жалғыз қайтып кетеді деп күткен болатын). Олар жүгірудің ең қауіпті және опасыз бөліктері арқылы жалпы 261 миль (420 км) жүгіріп, Чарли Олсеннің командасына сарысуды берген Головинге тағы 91 миль (146 км) оралды. Топтың барлығы Номнан 420 шақырымға дейін үш күнде жол жүрді. Температура -30 ° F (−34 ° C) деп бағаланды, ал желдің күшті желдері -85 ° F (−65 ° C) салқын желге әкелді. Түнге дейін температура -40 ° F (-40 ° C) дейін төмендеді, ал жел 65 миль / сағ (105 км / сағ) дейін көтерілді. Жағажайдың арғы жағына қарай жүгіріп, топ үзіліп жатқан мұздан өтіп кетті. Олар жағаға қайта оралып, Кіші МакКинли тауынан 1500 метр биіктікке көтерілді. Головиндегі келесі жолжайға түскеннен кейін Сеппала сарысуды Чарли Олсенге берді, ол өз кезегінде оны Гуннар Каасен мен Балтоға береді. Жаңа Англияда олар Артур Уолденнің жергілікті Чинуктеріне қарсы бірнеше иттермен жүгіру жарыстарында жарысып, үлкен айырмашылықпен жеңіп алды. Сепаланың жарыстарының табыстылығы және Серум жүгіруі иттер мен мушерлерге берген атақ-даңқ Сепалаға Сибирь иттеріне арналған kennel-ді және Мейн штатының Польша көктемінде Элизабет М. Рикермен серіктестік құруға мүмкіндік берді. Того шырша жұмысынан зейнетке шыққанда сән-салтанатпен өмір сүру үшін Рикер шұңқырында қалдырылды және келесі бірнеше жылда өсірілді, бұл "Сепала" және "Сибирь хаскиі" деп аталатын қазіргі заманғы Сібір шырша иттерінің тұқымдарының негізін қалады.
Өлім және өлімнен кейін танылу
Польшаның Рикер Кеннелінде бірнеше жыл зейнетке шыққаннан кейін, Того Сепала 1929 жылы 5 желтоқсанда 16 жасында буындардағы ауырсынудан және жартылай соқырлықтан өлім жазасына кесілді. Келесі күні "Нью-Йорк Сан Таймс" газетінде "Ит батыры өлімге барады" (Солсбери және Солсбери, 2003) деген тақырыпта жарияланды, ал басқа көптеген газеттерде оны мақтады. Өлгеннен кейін Сеппала оны арнайы салған. Бұл тері Шелберн мұражайында (Шелберн, Вермонт штаты) қойылған. Аляска студенттері Тогоны Аляскаға қайтару туралы хаттар жариялады. Бүгінде бұл тері Аляска штатының Василла қаласында орналасқан Идитарод трайл слет иттерінің жарысы орталығындағы мұражайда көрініс тапқан. Ель университетінің Пейбоди табиғи тарих мұражайында оның қаңқасы бар. Ұлттық парк қызметі 1960 жылы Сеппаланың "Менің Тогодан артық итім болған емес. Оның төзімділігі, адалдығы мен ақыл-ойы жақсармады. Того Алясканың ең жақсы иттері еді". Тогоның беделі оған мәңгілік атақ әкелді, бірақ 1997 жылы ғана алғаш рет мүсінге ие болды, бірақ Кливленд метропарк зоопаркында Балтоның мүсінімен бірге отырды. 2001 жылы ол ақыры жеке мүсінді алды, бірақ бастапқыда Нью-Йорк қаласының төменгі шығыс жағында, кейіннен Севард паркіне көшірілді. Танымал ойдан шығарылған жасөспірім детектив Нэнси Дрю 1937 жылы "Шыбырлаған мүсін" романында адасқан терьерге өз есімін берді. Иттің өзі Нэнси Дрю романдарының көпшілігінде кездеседі. 2011 жылы Time журналы Тогоны барлық уақыттағы ең ерлікті жануар деп атады: "Қаланы құтқарып қалған ит - Балто, бірақ ол жарыстың соңғы 55 мильлік бөлігін жүгірді. Бұл жұмыстың басым бөлігін Того атқарды. Оның ақ дауылға толы саяхаттары ең ұзақ болды, ол 200 мильге созылып, қауіпті Нортон сауыты арқылы өтті, онда ол командасын және жүргізушісін құтқару үшін мұздық арқылы батыл жүзіп өтті. "2022 жылдың 17 қыркүйегінде Тогоның қола мүсіні Польша Спрингс қаласында ашылды, Мэн штаты, Того өзінің соңғы жылдарын асыл тұқымды ит ретінде өткізді. Мэн штатының "Poland Spring Seppala Kennels" ұйымының жетекшісі Джонатан Хейс Тогоның тікелей ұрпақтарынан құралған командасымен бірге мүсінге қаражат жинау үшін 285 шақырымдық экспедицияға аттанды. Мэн суретшісі Дэвид Смустың жобалауымен салынған мүсін курорттық кампуста тарихи Мэн штатының ғимаратының сыртында тұр. Фильмде Виллем Дафо Тогоның иесі Леонард Сеппаланың рөлін ойнайды. Фильмнің негізгі түсірілімі 2018 жылдың 24 қыркүйегінен 2019 жылдың ақпан айына дейін Калгариде өтті. Тогоның рөлін 14 ұрпақ бұрынғы Тогоның тікелей ұрпағы ит актер Дизель ойнады. 2019 жылы түсірілген екінші фильм, P12 фильмдерінен шыққан Ұлы Аляска жарысы, сонымен қатар екі команданың да ерліктерін бейнелейді және Балто мен Тогоны көрсетеді. Бұл суретте Балто үлкен қара және ақ Аляска маламутымен бейнеленген, бірақ негізінен Сеппалаға назар аударған. Фильм белгілі бір дәрежеде дәл, басқа кей бейнелеулерден гөрі, бірақ шындықтан ауытқып, бірнеше маңызды оқиғаларды қамтымайды. Дегенмен, Дисней фильміндей, ол Того мен Балтоға ғана емес, Балтоға да назар аударған.