Кіріспе
Бово Бух ("Бово кітабы", идиш: בָּבָא בּוּך, בּאָבאָ בּוּך, немісше: Baba Buch), сондай-ақ Антонаның Бовосы (, немісше: Baba de Antona), 1507–1508 жылдары Елия Левита жазған, идиш тіліндегі ең танымал рыцарлық роман болды. Ол 1541 жылы басылып шықты, бұл идиш тілінде басылған алғашқы діни емес кітап еді. Бес ғасыр бойы ол кем дегенде 40 рет басылып шықты. Ол оттава-рима түрінде жазылған және Сол Липциннің сөзіне сәйкес, "көне идиш тіліндегі ең көрнекті поэзиялық туынды деп есептеледі". [Липтзин, 1972, 5, 7]
The Bovo Bukh ("Bovo book", Yiddish: בָּבָא בּוּך, בּאָבאָ בּוּך, German transliteration: Baba Buch), also known as Bovo of Antona (, German transliteration: Baba de Antona), written in 1507–1508 by Elia Levita, was the most popular chivalric romance in Yiddish. It was first printed in 1541, being the first non religious book to be printed in Yiddish. For five centuries, it endured at least 40 editions. It is written in ottava rima and, according to Sol Liptzin, is "generally regarded as the most outstanding poetic work in Old Yiddish". [Liptzin, 1972, 5, 7]
The theme derives from the Anglo Norman romance of Bevis of Hampton, by way of an Italian poem that had modified the name Bevis of Hampton to Buovo d'Antona and had, itself, been through at least thirty editions at the time of translation and adaptation into Yiddish. The central theme is the love of Bovo and Druziane. [Liptzin, 1972, 6], [Gottheil] The story "had no basis in Jewish reality", but compared to other chivalric romances it "tone[s] down the Christian symbols of his original" and "substitute[s] Jewish customs, Jewish values and Jewish traits of character here and there " [Liptzin, 1972, 8]
The character was also popular in Russian folk culture as "Prince Bova". The Bovo Bukh later became known in the late 18th century as Bove mayse "Bove's tale". This name was corrupted into bube mayse "grandmother's tale", meaning "old wives' tale". [Liptzin, 1972, 7]
Тақырыбы англо-нормандық Бевис Хамптон романынан, итальяндық поэма арқылы алынған, ол Бевис Хамптонның атын Буово д'Антонаға өзгертіп, идиш тіліне аударылып, бейімделген кезде кем дегенде отыз рет басылымнан өтті. Орталық тақырып – Бово мен Друзианның махаббаты. [Липцин, 1972, 6], [Готтеил] Бұл оқиға "иудейлік шындыққа негізделмеген", бірақ басқа рыцарлық романтармен салыстырғанда, ол "түпнұсқасындағы христиандық символдарды жұмсартады" және "мұнда-мұнда еврей дәстүріне, еврей құндылықтарына және еврей мінезіне тән ерекшеліктерді енгізеді". [Липцин, 1972, 8]
The Bovo Bukh ("Bovo book", Yiddish: בָּבָא בּוּך, בּאָבאָ בּוּך, German transliteration: Baba Buch), also known as Bovo of Antona (, German transliteration: Baba de Antona), written in 1507–1508 by Elia Levita, was the most popular chivalric romance in Yiddish. It was first printed in 1541, being the first non religious book to be printed in Yiddish. For five centuries, it endured at least 40 editions. It is written in ottava rima and, according to Sol Liptzin, is "generally regarded as the most outstanding poetic work in Old Yiddish". [Liptzin, 1972, 5, 7]
The theme derives from the Anglo Norman romance of Bevis of Hampton, by way of an Italian poem that had modified the name Bevis of Hampton to Buovo d'Antona and had, itself, been through at least thirty editions at the time of translation and adaptation into Yiddish. The central theme is the love of Bovo and Druziane. [Liptzin, 1972, 6], [Gottheil] The story "had no basis in Jewish reality", but compared to other chivalric romances it "tone[s] down the Christian symbols of his original" and "substitute[s] Jewish customs, Jewish values and Jewish traits of character here and there " [Liptzin, 1972, 8]
The character was also popular in Russian folk culture as "Prince Bova". The Bovo Bukh later became known in the late 18th century as Bove mayse "Bove's tale". This name was corrupted into bube mayse "grandmother's tale", meaning "old wives' tale". [Liptzin, 1972, 7]
Бұл кейіпкер орыс халық мәдениетінде "Бова князь" ретінде де танымал болды. Бово Бух кейіннен 18-ші ғасырдың соңында Бове майсе ("Бово әңгімесі") деп аталды. Бұл атау "әжелердің әңгімесі" мағынасындағы "бубе майсе" деп бұрмаланды. [Липцин, 1972, 7]
The Bovo Bukh ("Bovo book", Yiddish: בָּבָא בּוּך, בּאָבאָ בּוּך, German transliteration: Baba Buch), also known as Bovo of Antona (, German transliteration: Baba de Antona), written in 1507–1508 by Elia Levita, was the most popular chivalric romance in Yiddish. It was first printed in 1541, being the first non religious book to be printed in Yiddish. For five centuries, it endured at least 40 editions. It is written in ottava rima and, according to Sol Liptzin, is "generally regarded as the most outstanding poetic work in Old Yiddish". [Liptzin, 1972, 5, 7]
The theme derives from the Anglo Norman romance of Bevis of Hampton, by way of an Italian poem that had modified the name Bevis of Hampton to Buovo d'Antona and had, itself, been through at least thirty editions at the time of translation and adaptation into Yiddish. The central theme is the love of Bovo and Druziane. [Liptzin, 1972, 6], [Gottheil] The story "had no basis in Jewish reality", but compared to other chivalric romances it "tone[s] down the Christian symbols of his original" and "substitute[s] Jewish customs, Jewish values and Jewish traits of character here and there " [Liptzin, 1972, 8]
The character was also popular in Russian folk culture as "Prince Bova". The Bovo Bukh later became known in the late 18th century as Bove mayse "Bove's tale". This name was corrupted into bube mayse "grandmother's tale", meaning "old wives' tale". [Liptzin, 1972, 7]
Сюжеттің қысқаша мазмұны
Сол Липциннің "Идиш әдебиетінің тарихы" кітабының, б. 67. Бовоның жас анасы күйеуін, қарт патшаны аң аулау кезінде өлтіруге сөз байласып, содан кейін кісі өлтірушіге үйленеді. Олар бала Бовоны уландыруға тырысады, бірақ ол әкесінің қанын өтейді деп қорқады. Жас жігіт Антонадан қашып кетеді, оны ұрлап, Фландрияға алып кетеді, корольге ұялы жігіт болады, оның қызы Друзань оны жақсы көреді. Бабылдың бутпарас сұлтаны он мың жауынгердің қолдауымен келіп, өзінің сұм ұлы Люциферге Друзананы үйлендіруді талап етеді. Ол бас тартылады; содан кейінгі соғыста Фландрия патшасы тұтқындалады. Бово, сиқырлы жылқы Пумеле мен сиқырлы семсер Рунделді қолдана отырып, сұлтанның әскерін жеңіп, Люциферді өлтіреді, патшаны босатады және Друзанның қолын уәде етеді, бірақ Вавилонияға азғырылады, ол қашып құтылмас бұрын бір жыл бойы қорқынышты түрмеде қалады. Осы арада Друзан оның өліп қалғанын ойлап, Макаброн атты еркекпен некеге тұруға келісті. Друзане мен Макабронның үйлену күнінде Бово қайыршы болып маскировкаланған келеді; ол және Друзане қашады, алдымен сарайға, бірақ кейіннен орманға, Макаброн қуып шығады. Орманның терең жерінде Друзан егіздерді дүниеге әкеледі. Бово Фландрияға қайту жолын іздеуге шығады. Дрюзань Бово арыстанның құрбаны болды деген тұжырымға келеді, егіздермен бірге өздігінен жолға шығады және Фландрияға сәтті жетеді. Бово олардың ормандағы мекеніне оралады; оны немесе егіздерді таба алмай, ол енді оны да олжаға ұшыраған деп санайды. Өкінішке қарай, ол туған жері Антонаға қарсы шыққан әскерге қосылады. Ол өгей әкесін өлтіріп, анасын монастырға жібереді де, өз орнын иеленеді. Ақырында ол өзінің патшайымы болған Друзаньемен қайта қосылады.
Қазіргі заманғы басылымдар
Elia Levita Bachur's Bovo Buch: Ежелгі идиш тіліндегі 1541 жылғы басылымның аудармасы, Елия Левита Бахурдың кіріспесі мен жазбалары, Джерри С. Смит аударған және жазбалары, Fenestra Books, 2003, .
Идиш тіліндегі түпнұсқа басылымдар онлайн
Қазіргі заманғы Бово Бух факсимильді басылымы, Джуда А. Джоффе жасаған, және М. Кнафеис жасаған Бово Бухтың ақындық стильдегі қазіргі заманғы идиш тіліне аудармасы, Open Library-де қолжетімді.