Кіріспе

Еврей заңдары туралы кітап, Ехиел Мишель Эпштейннің жазуы бойынша. Арух ХаШулхан (Еврейше: עָרוּךְ הַשֻּׁלְחָן [немесе, мүмкін, עָרֹךְ הַשֻּׁלְחָן; төмендегі атауды қараңыз]) – Ехиел Мишель Эпштейннің (1829–1908) жазған халаха еңбегі. Бұл еңбек "Шулхан-Арухтың" әр тарауы мен оның түсіндірмелеріне қатысты дереккөздердің анық, жүйеленген тұжырымдамасын жасауға бағытталған, сонымен қатар Иерусалим Талмуды мен Маймонидтің пікірлеріне ерекше мән берілген.

Атау

"Арух ХаШулхан" ("дастархан дайындалған") деген атау – бұл оған сілтеме жасайтын "Шулхан Арух" ("дастархан дайындалған") есімді еңбекке нақты сілтеме, ал Самуил Калман Мирскийдің "Арух ха Шулхан" еңбегінде атауны Ишая кітабындағыдай "Арух" деп айту керек деді, бірақ Этам Хенкин "Шулхан Арухқа" сілтеме жасауды нақтылау үшін "Арух" деп айту керек деді және оның бастапқы бетіндегі орысша транслитерациясы – "Арух Гашулхонъ" екенін көрсетті.

Құрылымы

Арух ХаШулханда Эпштейн әрбір заңның Талмуд пен Маймонидтегі бастауын көрсетеді және Иссерлестің түсіндірмелерімен Шулхан Арухтағы заңдық шешімді баяндайды. Қажет деп тапқан жағдайда, Эпштейн басқа ришонимдердің (1550 жылға дейінгі алғашқы ғалымдардың) және әсіресе ахаронимдердің (кейінгі ғалымдардың) пікірлерін де айтады, кейде соңғылармен келіспейді. Бұл еңбек "Тур" және "Шулхан Арух" еңбектерінің құрылымын ұстанады: төрт үлкен бөлімге бөлініп, үш еңбекте де сәйкес келетін параллель тарауларға (симаним) жіктеледі. Бұл тараулар өз кезегінде абзастарға (се'ифим) бөлінеді, бірақ соңғысы үш еңбекте сәйкес келмейді (Турда ресми се'ифимдер жоқ, ал Шулхан Арухтың се'ифимдері Арух ХаШулханның се'ифимдерімен үйлеспейді).

Әдіс

Эпштейн көбінесе кеңдікке ұмтылады (ле кула), бірақ еврей заңының күші мен билігіне қатысты ешқандай жағдайда ұступ жасамайды. Егер орнатылған дәстүр теориялық халахамен қақтығысса, Эпштейн жергілікті дәстүрді, Мишна Берура сияқты еңбектерге қарағанда, көбірек қолдайды. Моше Файнштейн бірде толық уақытты раввин болған Арух ХаШулханның шешімдері, белсенді раввин емес көптеген посектерге қарағанда жоғарырақ екенін айтқан. Раввин заңдық пікір бергенде заңның абстрактілі және қара-ақ тұжырымдамаларымен ғана емес, одан да көп нәрсені ескереді.

Ұқсас шығармалар

Арух ха-Шулхан көбінесе Мишна Берурамен бірге айтылады, осы еңбектің бір бөлігін бұрын Исраил Мейр Каган жазған. Арух ха-Шулхан "Хошен Мишпаттан" (Мишна Берура басылғанға дейін) бастап, содан кейін "Орах Хайим" бөлімі сериялы түрде жазылып, басылды. Шындығында, Арух ха-Шулхан бірнеше жерде Мишна Берураға сілтеме жасайды. Мишна Берураның Хареди әлемінде кең танымал болуына байланысты, Хареди яһудилері оны Арух ха-Шулханнан гөрі авторитетті деп санайды. Дегенмен, көптеген адамдар (оның ішінде Йосеф Элияху Хенкин және Йегуда Перл) Арух ха-Шулханның авторлары қауым раввині болғандықтан және ол Мишна Берурадан кейін басылғандықтан, оны көбірек авторитетті деп есептейді. Сонымен қатар, Арух ха-Шулханның Мишна Берурадан ауқымы әлдеқайда кең.

Басылымдар

Шығарма автордың өмірінде 5644–5653 (1884–1893) жылдар аралығында көптеген кіші томдықтар түрінде жарық көрген. Оның қызы автор қайтыс болғаннан кейін көптеген томдарын қайта басып шығарды. Алғашқы басылымның суреттері бүгінгі күнге дейін ондаған рет қайта басылды. Бұл қайта басылымдар көбінесе сегіз томдық болып шығады, бұл «Шулхан Арухтың» Вильнялық басылымындағы томдардың бөлінуін көрсетеді (Йоре Деадан басқа). Қайта басылған басылымдардағы бет номерлері әлі де бастапқы басылымның кіші томдарын көрсетеді. 1992 жылы Чикаго қаласында Симха Фишбейн тоғызыншы томды жариялады, автордың ұрпақтары – Израильдің Бар Илан отбасы оған ант заңдары туралы 36 бұрын жарияланбаған тарауларды (Хилхот Недарим, Йоре Деа 203–239) басып шығаруға рұқсат берді. Бұл тараулар автордың өзінің қолжазбаларынан табылған, сонымен қатар бір томда бірге жарияланған түрлі уағыздар да бар еді. Тағы бір, одан ұзақ бөлім – Йоре Деа (Yoreh Deah), 60 бөлімнен тұрады, олар сенімсіздікке байланысты заңдарды қамтиды (123–182), ол әлі де жоғалып кеткен. «Арух ХаШулханның» толыққанды жаңа басылымы 5766 (2006) жылы Нью-Йорктегі «Оз Вехадар» баспасынан жарық көрді. Бұл басылымда Мишна Берураның Орах Хайимдегі шешімдерімен салыстырулар қосылған. Бастапқыда ол Фишбейн бұрын жариялаған ант заңдарын (Йоре Деа 203–239) қамтымаған, бірақ кейіннен олар қосылды.

Арух Хасұлхан Хе'Атид

Эпштейн сондай-ақ "Арух ХаШулхан Хе'Атид" (Болашақ дастарқанын жаю) атты ұқсас еңбек жазды, бұл "Арух ХаШулханға" параллель жұмыс, ол Мессия кезінде қолданылатын заңдарды жинақтап, талдайды. Ауыл шаруашылығы және егіншілікке қатысты заңдар сияқты кейбір заңдар бүгінде Израиль жерінде тұратындарға қолданылады.

Арух Хашулхан туралы түсініктемелер

Зафо ха Зафит (צפה הצפית) Мордехай Рабиновичтің еңбегі. Ханука мен Мегилла заңдарына қатысты терең талдау. Комментарийдің атауы, «Арух ха Шульхан» (Ишая 21:5) атауы алынған аяттың жалғасына негізделген. Бе'ур Халаха (ביאור הלכה), Кливлендтік Александр Раббисі, Шнур Зальмен Данцигердің еңбегі.