Анута аралы: Соломон аралдарындағы шағын полинезиялық оазис
Anuta
Анута аралы: Соломон аралдарындағы шағын, бейіштік волкандық арал. Полинезия мәдениетінің Меланезиядағы бірегей өкілі. Географиясы және тұрғындары туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Анута – Соломон аралдарының оңтүстік-шығысындағы Темоту провинциясындағы кішкентай жанартаулы арал. Ол тұрақты түрде қоныстанған ең кішкентай Полинезия аралдарының бірі. Бұл Меланезиядағы Полинезиялық шет аймақтарының қауымдастықтарының бірі.
Anuta is a small volcanic island in the province of Temotu in the southeastern part of Solomon Islands. It is one of the smallest permanently inhabited Polynesian islands. It is one of the Polynesian Outlier communities in Melanesia.
География
Арал Нендоның оңтүстік-шығысында шамамен орналасқан. Бұл - шеті меруерттерден тұратын кішкентай жанартаулық арал. Аралдың ең биік нүктесі теңіз деңгейінен 65 метр (213 фут) биіктікте. Аралдың диаметрі шамамен және ауданы 0,4 шаршы километрді құрайды. Арал Соломон аралдары мен Тувалу аралының арасында, ортасында жатыр. Анутаға ең жақын мекенделген арал - Тикопия, оңтүстік-батысқа қарай 112 километр қашықтықта. Келесі ең жақын аралдар - Ваниколо, Утупуа және Риф аралдары - аралас меланезиялық және полинезиялық тұрғындары бар, және Дафф аралдары, бәрі 320 километрнен астам қашықтықта. Одан әрі оңтүстік-батысқа қарай Банкс және Жаңа Гебрид аралдары орналасқан.
The island lies about to the east southeast of Nendö. It is a small volcanic island with a fringing coral reef. The highest point on the island is 213 feet (65 m) above sea level. The island has a diameter of only about and an area of 0.4 square kilometres. The island lies halfway between the Solomon Islands archipelago and Tuvalu. Anuta's nearest populated neighbour is Tikopia Island, about 112 kilometres to the southwest. The next closest islands are Vanikolo, Utupua, and the Reef Islands—with mixed Melanesian and Polynesian populations—and the Duff Islands, all over 320 kilometres away. Further southwest lie the Banks and New Hebrides Groups.
Тарих
Анута алғаш рет 1791 жылы тарихта белгілі болды, ал саяси және географиялық жағдайлар Анута халқының оқшаулануына себепкер болды. Ауызша дәстүрлерге сәйкес, Анутаға он бес буын бұрын Тонга және 'Увеядан келген саяхатшылар қоныстанған. Көші-қонның нақты уақыты белгісіз, бірақ шамамен 10-шы ғасыр мен 13-шы ғасырдың ортасы аралығында болған деп есептеледі, алайда саяхатшылардың Анутаға келген уақыты одан кейін де болуы мүмкін. Полинезиялықтардың Тонгадан және Тынық мұхитының орталық және оңтүстік-шығыс аралдарынан таралып қоныстанғаны айтылады. Еуропалықтармен байланысқа дейінгі кезеңде аралдар арасында каноэлермен жиі саяхаттар жасалған, себебі полинезиялықтардың теңіз жүзу шеберлігі екі қабатты немесе бір қабатты (аутриггерлі) қайықтармен мақсатты саяхаттар жасауға мүмкіндік берген. Саяхатшылар Тувалу атолдарына қоныс аударды, ал Тувалу Меланезия және Микронезиядағы Полинезиялық шет аймақтарына көші-қон жасау үшін көпір қызметін атқарды. Тонгалық қоныс аударғандардың бірі – Пу Каураве, алғашқы басшы болып тағайындалды, одан кейін оның ұлы Руокимата басшылыққа келді. Руокимата мұрагер қалдырмай қайтыс болғаннан кейін, 'Увеядан келген Тароаки келесі басшы атанды. Алғашқы қоныс аударғандардан кейін екі буын өткен соң Самоа және Тонгадан қосымша қоныс аударғандар келді.
Anuta was first mentioned in 1791, and the political and geographical circumstances led to isolation of Anuta's population. According to oral traditions, Anuta was settled by voyagers from Tonga and 'Uvea about fifteen generations ago. The time frame of the migration is not precisely identified but is understood to be some time between the 10th century and the mid 13th century, although the arrival of the voyagers in Anuta could have occurred later. The pattern of settlement that is believed to have occurred is that the Polynesians spread out from Tonga and other islands in the central and southeastern Pacific islands. During pre European contact times, there was frequent canoe voyaging between the islands, because Polynesian navigation skills are recognised to have allowed deliberate journeys on double hull sailing canoes or outrigger canoes. The voyagers moved into the Tuvaluan atolls, with Tuvalu providing a stepping stone to migration into the Polynesian Outlier communities in Melanesia and Micronesia. One of the Tongan settlers, Pu Kaurave, became the first chief, and was succeeded by his son Ruokimata. When Ruokimata died without an heir, Taroaki, one of the 'Uvean arrivals, became the next chief. Further arrivals from Samoa and Tonga occurred two generations after the initial settlers.
Қоғам және мәдениет
Анутада шамамен 300 адам тұрады. Бұл әлемдегі ең жоғары халық тығыздығының бірі, тіпті Бангладешке тең болуы мүмкін. Аралда ауылдарға есім берудің екі жүйесі бар (нопоранга, яғни "тұрғын орындар"). Бір жүйеде Муа, Мури және Сент-Джон деп аталатын үш ауыл бар. Муа, яғни "алды" деген мағынаны білдіреді, шығысқа қарай орналасқан. Мури, яғни "арты", Муадан батысқа қарай. 1916 жылы Англикан шіркеуі құрылғаннан кейін, Муридің батысында үшінші ауыл өсіп, шіркеудің атын – Сент-Джонды алды. Екінші жүйеде Муа мен Мури Ротоапи деген атпен біріктіріледі және екінші жүйеде Ватиана деп аталатын жаңа ауылмен салыстырылады. Анута тұрғындары 60 шақырымдай қашықтықтағы, ешкім тұрмайтын Фатутака аралын құс аулауға пайдаланады.
Anuta has a human population of about 300. This is one of the highest population densities in the world, perhaps equalling that of Bangladesh. The island has two systems for naming villages (noporanga, or "dwelling places"). In one system there are three villages called Mua, Muri, and St. John. Mua, meaning "front", is to the east. Muri, meaning "back" is west of Mua. After establishment of the Anglican church in 1916, a third village grew up to the west of Muri and took the name of the church, St. John. In the second system, Mua and Muri are combined under the name, Rotoapi, and contrasted with the new village which, in the second system, is called Vatiana. Anutans use the uninhabited island of Fatutaka, about 37 mile (60 km) to the southeast, as a place to hunt birds.
Тіл
Анута халқы анута тілінде сөйлейді (жергілікті атауы – те таранга пака Анута), бұл тіл басқа полинезия тілдерімен туыс.
Anutans speak the Anuta language (locally te taranga paka Anuta), which is related to other Polynesian languages.
Қоршаған ортамен қарым-қатынасы
Анутан қоғамындағы маңызды құндылық – аропа, ол ынтымақтастыққа, бөлісуге және басқаларға деген қайырымдылыққа баса назар аударады. Аропа тұжырымы арал тұрғындарын шектеулі ресурстарын әділ бөлісуге ынталандырады. Анутаның жоғары халық тығыздығы аралдың экожүйесіне елеулі зиян келтірмегендіктен, Анута тұрақтылыққа қызығушылық танытқан ғалымдардың назарына ілікті. BBC-дің "Оңтүстік Тынық мұхиты" деректік фильмінің 1-ші бөлімі Анута халқының өз аралының молшылығын сақтау қабілетіне тоқталады, оны Пасха аралындағы қоршаған ортаның қирауымен салыстырады. Анута халқы қоршаған ортаны сақтау үшін өз қажеттіліктерін қанағаттандыруға көңіл бөледі. Олар кейбір уақыттарда белгілі бір балықтарды ұстамайды немесе жануарларды ауламайды.
An important value in Anutan society is aropa, which emphasizes collaboration, sharing and compassion for others. The concept of aropa encourages islanders to share their finite resources equitably. Because Anuta's high population density has not had a severely negative impact on the island's ecosystem, Anuta has attracted interest from scientists interested in sustainability. The BBC documentary series South Pacific devotes part of the episode 1, Ocean of Islands, to the ability of Anutans to maintain their island's bounty, contrasting it with the environmental destruction found on Easter Island. The Anuta people take care to fulfil their needs with respect to the environment, to preserve it. At certain times they do not catch certain fish or hunt animals.
Әлеуметтік өмір
Полинезияның көптеген аралдарындағыдай, Анутада да көп дауысты хор ән салу дәстүрі бар. Бос уақыттарын билеу, ән айту және жүзумен өткізеді. 1971 жылы шамамен екі айдай онда болдым, ал антрополог Ричард Файнберг 1972-1973 жылдары Анутада дерлік бір жыл өмір сүрді. Ол сол кезден бері Анута қауымымен байланыста болып, бірнеше рет қайта сапарлаған. Анута туралы бес деректі фильм жасалған. 2005 жылдың қаңтар айында итальяндық деректі фильмдер жасаушылар Элизабетта (Лиззи) Эордег және Карло Ауриемма төрт адамнан (оның ішінде екі дәрігер) тұратын экипажбен "Барка Пулита" атты желкенді қайықпен аралға бір аптаға келді. 2006 жылы BBC-дің Брюс Парри бірнеше апта бойы келіп, ол және оның командасы "Трайб" телешоуының бір бөлімін түсірді. 2013 жылы канадалық "1000 күн планета үшін" деректі фильмінің командасы және экипажы антрополог Ричард Файнбергпен бірге аралға келді.
Like most of the other Polynesian islands, Anuta has traditions of choral polyphonic singing. Free time is spent dancing, singing and swimming. spent about two months there in 1971, and anthropologist Richard Feinberg lived on Anuta for almost a year in 1972–1973. He has remained in communication with the Anutan community from that time onward and has made several additional visits. Five documentaries about Anuta have been created. In January 2005 Italian documentarists Elisabetta (Lizzi) Eordegh and Carlo Auriemma sailed aboard the sailing boat "Barca Pulita" with a crew of four (including two doctors) and visited the island for one week. In 2006, Bruce Parry of the BBC visited for several weeks, during which he and his team filmed an episode of the TV show, Tribe. In 2013, the team and crew of the Canadian documentary 1000 jours pour la planète arrived on the island with the anthropologist Richard Feinberg.