Тәжікстан авиациясының тарихы

Кіріспе

Тажикстан әуе компаниясы (заңды түрде Мемлекеттік бірыңғай авиация мекемесі, сондай-ақ Тажикстан әуе жолдары деп те аталады) – Тажикстанның әуе компаниясы. Бас кеңсесі Душанбедегі Душанбе халықаралық әуежайында орналасқан. Әуе компаниясының негізгі транзиттік түйіні – Душанбе халықаралық әуежайы.

Тарих

1924 жылдың 3 қыркүйегінде Junkers F.13 ұшағы Бухарадан Душанбеге алғашқы рейсін жасап, Тәжікстанда азаматтық авиацияның дамуына бастама берді. Бірінші ұшақ астанада автомобильге қарағанда екі жыл, ал пойызға қарағанда бес жыл бұрын пайда болды. Сталинабад әуежай кешені құрылып, Памир таулары арқылы жаңа бағыттар ашылды. 1930 жылы Душанбеде бірінші санаттағы әуежай салынды. Бір жылдан кейін Куляб, Гарм, Панж және Дангара қалаларында әуежайлар салынды, онда Душанбеден тұрақты рейстер орындалды. Тәжікстан авиациясы әуе флотының кеңеюімен қарқынды дамыды. Әуе көлігі елдің ұлттық экономикасының маңызды саласына айналды. Тәжік авиациясы астана мен Ванч, Рушан, Шугнан, Бартанг, Ягноб және басқа да қиын қол жетімді таулы елді мекендер арасында тұрақты байланыс қамтамасыз етті, Памир, Қаратегін таулы аймақтарының, Вакш өзенінің гүлденген аңғарларының, Һиссардың жолаушыларының сапар уақытын ондаған, тіпті жүздеген есе қысқартты. 1937 жылдың наурыз айында Азаматтық әуе флотының Тәжік аумақтық басқармасы құрылды. 1945 жылы Тәжікстанның азаматтық әуе флоты (ТУ ГВФ) жаңа Лисунов Ли 2 және Junkers Ju 52 ұшақтарын алды. Ли-2 ұшағының экипажының алғашқы рейсі Сталинабад – Мәскеу бағытында орындалды. 1950-1960 жылдары Тәжікстандағы авиация республиканың ұлттық экономикасының ең дамыған салаларының бірі болды. 1951 жылдан бастап Антонов Ан-2 ұшақтары Тәжікстанның азаматтық әуе флоты паркінде пайдаланылды, ал 1954 жылы Илюшин Ил-12 ұшақтары енгізілді, олармен Сталинабад-Сочи бағытында алғашқы рейс жасалды. 1956-1964 жылдар аралығында Илюшин Ил-14, Илюшин Ил-18 және Антонов Ан-6 (Ан-2 ұшағының жоғары биіктіктегі нұсқасы) ұшақтары, сондай-ақ Миль Ми-4 тікұшақтары парктің құрамына қосылды. Тәжікстан авиаторлары елдің әлеуметтік-экономикалық әлеуетін дамытудың алдыңғы қатарында болды. 1959 жылы Б.М. Воробьев алғаш рет Сарез көлінің мұзына (Ан-6) ұшақ қондырды. 1960 жылы Сталинабад – Мәскеу бағытындағы алғашқы рейсті Илюшин Ил-18 ұшағы орындады. TU GVF құрылымы кеңейтіліп, дамытылды. 1959 жылы Ленинбад авиациялық кәсіпорны құрылды, бір жылдан кейін Куляб әуежайы ашылды. 1960 жылдың 3 наурызында жолаушылар терминалы мен ұшу-қону жолағы пайдалануға берілді. Сталинабад – Фрунзе – Алматы – Новосибирск бағыты ашылды. 1970-1980 жылдары Тәжікстанның азаматтық авиация басқармасының ұшқыштары мен навигаторлары Туполев Ту-154, Яковлев Як-40, Антонов Ан-26 және Антонов Ан-28 сияқты ұшақтарды меңгерді. 1979 жылы Ауғанстанға гуманитарлық миссиямен Ил-18 ұшағы алғашқы рейс жасады. 1984 жылы ішкі әуе компанияларында орынды брондау үшін "Sirena" автоматты жүйесі енгізілді. 4 жыл ішінде Тәжікстанның азаматтық авиация басқармасы басқару және жоспарлаудың жаңа шарттарына көшті. Як-40 және Ан-28 ұшақтарын пайдалану тиімділігі бойынша Тәжікстанның азаматтық авиация басқармасы КСРО Әуе флотында бірінші орынды иеленді. 1990-1991 жылдары авиациялық кәсіпорынның ұшақ-тікұшақ паркі Илюшин Ил-76 және Туполев Ту-154М ұшақтарымен, Миль Ми-8 тікұшақтарымен толықтырылды. Орталық Азиядағы алғашқы "Зардак" транспондері жасалып, Душанбе – Үрімші бағытында әуе қатынасы ашылды. 2019 жылдың 14 қаңтарында Tajik Air компаниясы 2019 жылдың қарашасына дейін барлық рейстерді тоқтатты. Алайда, Tajik Air техникалық және қаржылық қиындықтарға байланысты 2020 жылдың 14 қыркүйегінде қайтадан жұмысын тоқтатты. Одан бері ол қайта іске қосылуға тырысып келеді.

The first flight of the airline was from Bukhara to Dushanbe on 3 September 1924 by a Junkers F.13 aircraft, initiating the development of civil aviation in Tajikistan. The first aircraft appeared in the capital two years earlier than the car and five years earlier than the train. The Stalinabad airfield complex was created and the operation of new routes started over the Pamir mountain ranges. In 1930, a first class airport was built in Dushanbe. One year later airports were built in Kulyab, Garm, Panj, and Dangara where regular flights were operated from Dushanbe. Aviation of Tajikistan developed rapidly as the air fleet expanded. Air transport became an essential branch of the country's national economy. Tajik aviation provided regular connections between the capital and the highland settlements in the hard to reach valleys of Vanch, Rushan, Shugnan, Bartang, Yagnob, and others, reducing the travel time of passengers of the mountain regions of the Pamirs, Karategin, blooming valleys of Vakhsh, Hissar by tens or hundreds of times. In March 1937, the Tajik Territorial Department of Civil Air Fleet was formed. In 1945, the Tajik Department of Civil Air Fleet (TU GVF) received new Lisunov Li 2 and Junkers Ju 52 aircraft. The first flight by the crew of the Li 2 aircraft was operated on the route Stalinabad – Moscow. In the 1950s and 1960s, aviation in Tajikistan was one of the most developed sectors of the national economy of the Republic. From 1951, Antonov An 2s were utilized in the fleet of the Tajik Department of Civil Air Fleet and in 1954 Ilyushin Il 12s were introduced, by which the first flight on the route Stalinabad – Sochi was operated. Between 1956 and 1964, Ilyushin Il 14, Ilyushin Il 18 and Antonov An 6 (high altitude version of the An 2) aircraft joined the fleet, as well as Mil Mi 4 helicopters. Aviators of Tajikistan were always in the front line of development of the socio economic potential of the country. For the first time in 1959, B. M. Vorobiev landed an aircraft (an An 6) on the ice of the Sarez Lake. In 1960, the first flight on the route Stalinabad – Moscow was operated by an Ilyushin Il 18. The TU GVF's structure was expanded and developed. In 1959, the Leninabad aviation enterprise was founded and, in a year, the Kulyab airport was established. On March 3, 1960, the passenger terminal and runway were put into operation. The route Stalinabad – Frunze – Alma Ata – Novosibirsk was opened. In the 1970s and '80s pilots and navigators of the Tajikistan Civil Aviation Authority mastered such aircraft as the Tupolev Tu 154, Yakovlev Yak 40, Antonov An 26 and Antonov An 28. In 1979 the first flight to Afghanistan was operated by an Il 18 aircraft on a humanitarian mission. In 1984 the automatic reservation system "Sirena" for booking seats on the domestic airlines was introduced. In 4 years, the Tajik Civil Aviation Authority changed over to the new conditions of management and planning. Judging by the efficiency of the Yak 40 and An 28 aircraft utilization, the Tajik Civil Aviation Authority won first place in the USSR's Air Fleet. In the 1990 1991 period, the aircraft helicopter fleet of the aviation enterprise was expanded with Ilyushin Il 76 and Tupolev Tu 154M aircraft; and Mil Mi 8 helicopters. Central Asia's first "Zardak" transponder was built and air service on the route Dushanbe Ürümqi was opened. On 14 January 2019, Tajik Air suspended all operations until it restarted on November 2019. However, Tajik Air suspended operations again on 14 September 2020 due to technical and financial difficulties. It has since been looking to restart again.