Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Индуистік құдай, бақытқа байланысты құдай.
Hindu god associated with fortune
Этимология
Авеста және көне парсы тілдеріндегі туыс термин – бага, мағынасы нақты белгісіз, бірақ "ие, меценат, жақсылықты бөлісуші/таратушы" сияқты мағынада қолданылады. Славян тілдеріндегі туыс сөз – bogъ ("құдай") түбірі. Семантикасы ағылшын тіліндегі "lord" (хлафордтан – "нан сақтаушы") сөзімен ұқсас, идеясы – басшының немесе көшбасшының міндеттерінің бірі – байлықты немесе олжаны өзінің жақтастары арасында бөлу. Бағдад қаласының атауы орта парсы тіліндегі bag dād – "ие берген" деген сөзден шыққан.
The cognate term in Avestan and Old Persian is baga, of uncertain meaning but used in a sense in which "lord, patron, sharer/distributor of good fortune" might also apply. The cognate in Slavic languages is the root bogъ ("god"). The semantics is similar to English lord (from hlaford "bread warden"), the idea being that it is part of the function of a chieftain or leader to distribute riches or spoils among his followers. The name of the city of Baghdad derives from Middle Persian bag dād, "lord given".
Санскрит тіліндегі діни әдебиеттер
Ригведа Самитада Бхага «әлемді ұстаушы», «байлық беруші», «салтанаттардың басты басшысы» және «молшылық иесі» ретінде шақырылып, мақталады. Ол өзінің ізбасарларына мал мен жылқы, ер балалар, бақыт және байлық сыйлауын тілейді. Санскрит Ригведасында бхага – байлық пен гүлденуді сыйлайтын, өмірден өткен жандар мен құдайлардың (мысалы, Савитр, Индра және Агни) эпитеті, сондай-ақ осы сипаттарға ие болған Бхага деген құдайдың тұлғасы. Ригведада оның тұлғалануы ең алдымен RV 7.41-де кездеседі, ол Бхага мен оған жақын құдайларды мақтауға арналған, және онда Бхага Агни, Индра, Митра-Варуна жұбы, екі Ашвин, Пусан, Брахманаспати, Сома және Рудрамен бірге шамамен 60 рет аталған. Бхага басқа жерлерде де Индра, Варуна және Митрамен бірге кездеседі (мысалы, RV 10.35, 42.396). Тұлғаландыру кейде қасақана екіұшты болады, мысалы, RV 5.46-да адамдар Бхагадан бхагаға қатысуды сұрайды. Ригведада Бхага кейде күнмен байланыстырылады: RV 1.123-те таң (Ушас) Бхаганың қарындасы деп айтылады, ал RV 1.136-да Бхаганың көзі сәулелермен безендірілген. Б.з.д. V-VI ғасырлардағы Нирукта (Nir. 12.13) Бхаганы таң құдайы деп сипаттайды. Ригведада Бхага Адитялардың бірі ретінде аталады, ол Адитидің жеті (немесе сегіз) аспан ұлы, Ригведалық құдайлардың анасы. Орта ғасырлық Бхагавата Пуранада Бхага Пураникалық Адитялармен бірге қайтадан пайда болады, олар сол кезде он екі күн құдайы болып табылады.
In the Rigveda Samhita, Bhaga is invoked and praised as the "sustainer of the world", "giver of wealth", "chief leader of rites", and "possessor of opulence". He is asked to bestow upon his adherents cattle and horses, male issue, felicity, and riches. In the Sanskrit Rigveda, bhaga is an epithet of both mortals and gods (e. g. of Savitr, Indra and Agni) who bestow wealth and prosperity, as well as the personification of a particular god, the Bhaga, who bestows the same. In the Rigveda, the personification is attested primarily in RV 7.41, which is devoted to the praise of the Bhaga and of the deities closest to him, and in which the Bhaga is invoked about 60 times, together with Agni, Indra, the dual Mitra Varuna, the two Ashvins, Pusan, Brahmanaspati, Soma and Rudra. Bhaga is also invoked elsewhere in the company of Indra, Varuna and Mitra (e. g. RV 10.35, 42.396). The personification is occasionally intentionally ambiguous, as in RV 5.46 where men are portrayed as requesting the Bhaga to share in bhaga. In the Rigveda, the Bhaga is occasionally associated with the sun: in RV 1.123, the Dawn (Ushas) is said to be the Bhaga's sister, and in RV 1.136, the Bhaga's eye is adorned with rays. The 5th/6th century BCE Nirukta (Nir. 12.13) describes Bhaga as the god of the morning. In the Rigveda, the Bhaga is named as one of the Adityas, the seven (or eight) celestial sons of Aditi, the Rigvedic mother of the gods. In the medieval Bhagavata Purana, the Bhaga reappears with the Puranic Adityas, which are by then twelve solar gods.
Мұра
Басқа жерлерде Бхага байлық және неке құдайы ретінде қалыптасады, бұл рөл Бхаганың соғдиан (буддистік) баламасы үшін де куәландырылған. "Бхага" деген жалпы атау б.з. 2-ші ғасырындағы Рудрадаман I-нің жазуында сақталған, онда ол қаржылық термин; "Бхагаван" – "бхаганың қасиеттеріне ие (ван) болған адам", демек, өзі "ие, құдай"; ал "Бхагья" – "бхагадан туындаған", сондықтан абстракт есім ретінде "тағдыр", сондай-ақ Бхагья – Сурьяның ұлының жеке есімі ретінде бейнеленген. Бхага сонымен қатар Пурва Фалгуни Накшатрасының бас құдайы болып табылады.
Elsewhere, the Bhaga continues as a god of wealth and marriage, in a role that is also attested for the Sogdian (Buddhist) equivalent of the Bhaga. The common noun bhaga survives in the 2nd century CE inscription of Rudradaman I, where it is a fiscal term; in bhagavan for "one who possesses ( van) the properties of a bhaga ", hence itself "lord, god"; and in bhagya, and "that which derives from bhaga", hence "destiny" as an abstract noun, and also Bhagya personified as the proper name of a son of Surya. Bhaga is also the presiding deity of the Purva Phalgunī Nakshatra.