Кіріспе
Италиялық дін қызметкері Клаудио Аквавива, SJ (14 қыркүйек 1543 – 31 қаңтар 1615) – итальяндық иезуит священнигі. 1581 жылы Иса қоғамының бесінші басқарушысы болып сайланған ол иезуит орденінің екінші негізін қалаушысы деп есептеледі.
Claudio Acquaviva, SJ (14 September 1543 – 31 January 1615) was an Italian Jesuit priest. Elected in 1581 as the fifth Superior General of the Society of Jesus, he has been referred to as the second founder of the Jesuit order.
Жас шағы мен отбасы
Клаудио Аквавива Атри қаласында, Абруццо аймағында, Джованни Антонио Аквавива д’Арагонаның, Атри графының 9-шы ұлы ретінде дүниеге келді. Оның әулеті Неаполь сарайында гуманистік мәдениетті қолдауымен танымал болған көне әулеттен тараған. Оның әкесінің әкесі Андреа Маттео Аквавива (1456–1528) – кондотьер және гуманист болса, оның інісі Белисарио Аквавива (1464–1528), Нардо графы, сонымен қатар белгілі әдебиетші болған. Кейбір ескі мәтіндерде, оның ішінде осы мақалада суреттелгендерде де, оның есімі Аквавива деп жазылған. Оның туысы, иезуит миссионері және шейіт Родольфо Аквавива (1550–1583) Клаудионың үлгісімен 17 жасында Иса қоғамына қосылды, ал Клаудио 1567 жылы бір жыл бұрын, 25 жасында қосылған болатын.
IV жалпы жиналыс
Эверард Меркуриан 1580 жылғы 1 тамызда қайтыс болғаннан кейін, 1581 жылғы 7 ақпанда Төртінші жалпы жиын шақырылды. Аквавива келесі Бас Басшы болып сайланды, ол кезде оның жасы отыз жеті ғана болды, бұл Григорий XIII-ні қатты таңқалдырды. Алайда, оның ерекше басшылық қабілеті, әсіресе оның басшылығы күмәндалған кезде көрсеткені, иезуиттердің үздіксіз миссионерлік қызметі және оның ұзақ мерзімді басшылығы кезінде Қоғамға мүшелер санының үнемі артуы сайлаушылардың дауыстарын толық ақтады.
Бас генерал қызметі
Ол өзінің алғашқы хатында Қоғамның қуатты өсуі туралы (1581 жылдың 25 шілдесі) жоғары лауазымдағыларға қажетті қасиеттер туралы айтады және басқару адам ақылының емес, құдайдан берілген сабырлылықтың қағидаларымен жүргізілуі керек екенін көрсетеді. Ол испан иезуиттері арасында Филипп II қолдаған бүліктерді сәтті басып, бұл мәселеде Парсонстың көмегін пайдаланды. Өте сирек кездесетін жағдайларда, Бас иезуитке (GC V, 1593) жалпы жиын шақыру міндетті етілді, Аквавиваның әдістері немесе жұмысы күшпен сыналып, бірақ оның ашықтығы мен шынайы қарапайымдылығы делегаттардың жүрегін жеңіп, ол сынақтан толық ақталды. Қоғамға қарсы болған Сикст V-ті басқару одан да қиын болды. Аквавива ептілік пен батылдық танытып, патшаны папаға, ал Сикстті Филипке қарсы ойнатуға қол жеткізді. Сақтық шаралары ретінде, ол Хуан де Мариананың тирандықты жою туралы доктринасы Францияда үлкен наразылық тудырғандықтан, оның үнсіздігін қамтамасыз етті; сондай-ақ, француз иезуиттерінің Лиганы қолдауын жоққа шығарғандай болды, осылайша Генрих IV конфедерацияны жеңген кезде берік артықшылықтарды қамтамасыз ете алды. Оның Бас иезуит қызметі кезінде, әрі қарай өсіп келе жатқан иезуит миссиялары Үндістан мен Жапонияда кеңейді және Алессандро Валигнано басшылығымен Қытайда құрылды. Аквавива Парагвай мен Канадада миссиялардың құрылуын көріп, оларды протестанттық Еуропаға, әсіресе Елизавета дәуіріндегі ағылшын католиктеріне таратуға көмектесті.
Ratio Studiorum - зерттеудің қатынасы
Оған білім беру саласындағы жылдар бойғы тәжірибені қорытындылап, оларды "иезуиттік білім беру жүйесіне" жинақтаған Ratio atque institutio studiorum (1586) құжатын жариялау тиесілі. Алайда, доминикандықтар оны инквизицияға шағымдады, және ол Испанияда да, Римде де, екінші себептер арқылы құдайдың физикалық ықпалы және алдын ала белгілеу туралы томистік доктринаға қатысты кейбір пікірлер үшін айыпталып, сотталды. Күдікті тараулар 1591 жылғы басылымнан алынып тасталды. Иезуит теологтары мен доминикандықтар арасында рақым мәселесі бойынша туындаған қатыгез дауларда Аквавива Климент VIII және Павел V кезінде өз жақтастарын бір кезде мүмкін болған айыптаудан сақтап қалды.
Қуаттандыру, жөндеу, жөндеу
Аквавива «Рух ауруларын емдеу» (Industriae ad curandos animae morbos, §2, 4) еңбегінде басқалармен қарым-қатынас жасау туралы былай жазды: мазмұнда (яғни, христиандық сенімде) еңбеге түсуге болмайды, бірақ мәселені мейірімділікпен, яғни fortiter in re, suaviter in modo ұсыну керек. Бұл фраза, «істе қажырлы, мінезде мейірімді» немесе «әрекетте күшті, мінезде жұмсақ» деген мағынаны білдіреді, содан бері танымал сөз тіркесіне айналып, бірнеше ұйымның ұраны ретінде де қолданылады.
Өлім және мұра
1615 жылы Клаудио Аквавива Римде қайтыс болды, осы кезде Қоғам үш есеге жуық үлғайып, 550 үй мен 15 провинцияда 13 мың мүшеден тұрды. Алтын ғасырында иезуиттердің көрсеткен ықпалының көп бөлігі Аквавиваның болашақты көре білген саясатына байланысты еді, ол, сөзсіз, Қоғамды басқарған ең ұлы генералдардың бірі.