Кіріспе
Джонатан Стил (15 ақпан 1941 жылы туған) – британдық журналист және халықаралық қатынастар тақырыбында бірнеше кітаптың авторы.
Ерте өмір
Стил Кингс колледжінде, Кембриджде (BA) және Йель университетінде (MA) білім алған. Ол 1964 жылы Миссисипидегі «Еркіндік жазы» акциясына ерікті болып қатысып, афроамерикандықтардың сайлауға тіркелуіне көмектесті, сондай-ақ 1965 жылы Сельмадан Монтгомериге дейінгі екінші сәтсіз науқанға қатысты.
Журналистика
Ол 1965 жылғы қыркүйекте Ұлыбританияға оралғаннан кейін The Guardian газетіне тілші болып орналасты. Ол көптеген елдерден хабарлаған. 1975-1979 жылдары The Guardian газетінің Вашингтон бюросының бастығы, 1988-1994 жылдары Мәскеу бюросының бастығы, 1979-1982 жылдары The Guardian газетінің шетелдік жаңалықтар редакторы және 1982-1988 жылдары The Guardian газетінің бас шетелдік тілшісі болды. Осы кезеңде ол Сальвадордағы азаматтық соғыс пен Никарагуадағы оқиғалар, сондай-ақ 1983 жылы Гренадаға АҚШ-тың басып кіруі туралы хабарлады. 1994 жылы Мәскеуде алты жылдық қызметтен кейін Лондонға оралғаннан соң, ол 1998 және 1999 жылдары Косово соғысын, ал 2000 жылы Слободан Милошевичтің құлауын жариялады. 2001 жылдан кейін аға шетелдік тілші ретінде Таяу Шығыста көптеген оқиғаларды қамтыды. Ол 2003 жылы АҚШ пен Ұлыбританияның Иракқа басып кіруін жариялады және келесі үш жыл бойы Бағдадта тұрақты түрде жұмыс істеді. Осының нәтижесінде 2008 жылдың қаңтарында «Жеңіліс: Америка мен Ұлыбритания Иракты неге жоғалтты» атты кітабы жарық көрді, ол Ұлыбританияда I. B. Tauris, ал АҚШ-та Counterpoint баспасынан шықты. Ол 2006 жылғы шілде/тамыз айларында Израиль мен Хезболла арасындағы соғысты баяндады. 2011 жылдан кейін Сириядағы наразылықтар мен соғыс туралы хабарлаған, Дамаскқа көптеген сапарлар жасады. Стил 1981 жылы кеңес оккупациясы кезінде Кабулға алғашқы сапарынан бастап Ауғанстаннан үнемі хабарлап келеді. Ол 1996 жылы талибандардың Ауғанстан астанасын басып алуын және 2001 жылы олардың құлауын қамтыды. Оның «Ауғанстанның арбақтары: Қасқырлы майдан» атты кітабы Ауғанстан тарихының отыз жылдығын талдайды (Лондон: Portobello Books, 2011 ж., Сан-Франциско: Counterpoint, 2011 ж.). Шетелдік тапсырмалар арасында ол The Guardian газетінде халықаралық істерге арналған колоннада жұмыс істеді. Ол The Guardian газетінің Ауғанстан соғысы және Ирак соғысы туралы ақпараттарды, сондай-ақ Мемлекеттік департаменттің құпия хаттарын талдаған топтың мүшесі болды. Стил BBC телеарнасында жиі сөйлейді және London Review of Books және The New York Review of Books журналдарына кейде материалдар жазады. 2014 жылдың наурыз айынан бастап Middle East Eye сайтының бас репортері болып жұмыс істеп келеді. 2012 жылдың басында ол Ассадтың халық арасында танымал көшбасшы екенін айтты, осы сауалнамаға қатысқандардың 55%-ы оның Сирияның көшбасшысы болып қалуын қалаған. 2018 жылдың қыркүйек айында The Guardian газетінде Стил Сирия азамат соғысындағы Асадқа қарсы көтерілісшілерді капитуляциялауға шақырды.
Неміс бетіндегі социализм (1977)
Стилдің "Германиялық жүзі бар социализм" (АҚШ: Шығыс Германияның ішінде, 1977) атты кітабы – Кеңес блогының бір елінің зерттелуі. Мелвин Кроан, Commentary журналында, «тарихи тарауларды» «негізінен дұрыс» деп сипаттады. Стил «оның жалпы әлеуметтік және экономикалық жүйесі – Шығыс Еуропа елдерінің қазіргі кезде қалыптасқан авторитарлық әл-ауқат мемлекеттерінің көрнекті үлгісі» және ел «сол кездегі басқа мемлекеттер сияқты социалистік дәстүрдің бір бөлігі» екенін жазды. Ол Шығыс Германияның бұрынғы басшысы Уолтер Ульбрихтті «Бисмарктан бері ең табысты неміс мемлекет қайраткері» деп атады. 2007 жылғы шілдеде The New York Review of Books журналына жазған хатында Стил өзін Гартон Эштің (NYRB мақаласында) «көзқарасы тар» екені туралы айыптауынан қорғады. Бірнеше жылдан кейін Питер Хиченс Стилді «батыстың ең адал солшылдарының» бірі және «жоғары деңгейдегі шетелдік тілші» деп бағалап, кітапты «ықыласпен жазылған» туынды деп сипаттады. АҚШ-тың ГДР-дегі бірінші елшісі Джон Шерман Купер кітапты «әділеттілік пен объективтілікпен ерекшеленеді» деп бағалады. Time журналының дипломатиялық тілшісі Строб Талбот оның «шеберлікпен және терең оймен» жазылғанын айтты: Соғыстан кейінгі кезең туралы тараулар Шығыс Германия партиясы мен мемлекетінің негізін қалаушылардың, олар көбінесе бейнеленгендей, тек Сталиндік агенттер емес екенін көрсетеді. Стилдің 1953 жылғы көтеріліс туралы баяны – Венгрия, Чехословакия және Польшадағы кейінгі көтерілістердің алғы күші – екі тараптың да үгітшілері қатты жасырып келген оқиғаны ашып көрсетуге көмектеседі.
The chapters on the postwar period make clear that the founders of the East German party and state were not, as they are so often depicted, merely Stalinist agents bent upon imposing Soviet style socialism. Steele's account of the 1953 uprising — the precursor of later revolts in Hungary, Czechoslovakia and Poland — goes a long way to clearing up an episode that has been badly obscured by propagandists on both sides.
Кеңес өкіметінің шектері (1983)
(Британияда «World Power», АҚШ-та «Soviet Power» деп жарияланған.) Осы кітапта Стил «Супердержавалардың қақтығысуы» атты еңбегіндегі аргументтерін дамытты. Рейганның Кеңес Одағын «жаман империя» деп айыптауын жоққа шығара отырып, ол оны шаршаған билікке ие және көптеген сыртқы және ішкі проблемалары бар қоғам ретінде сипаттады. Кеңес Одағы келісімнің бұзылуына ашуланып, Шығыс Еуропада адалдық дағдарысына тап болды және Таяу Шығыстан дерлік толығымен шеттетілді. Қытаймен араздасуы одан бетер күшейді, ал Ауғанстанға жасалған ақымақтық шабуыл үшінші әлемдегі беделін түсірді. Еуропада ол консервативті, қалыпты жағдайды сақтауды көздейтін күш болды, батысқа қарай одан әрі жылжу жоспарларынан гөрі Шығыс Еуропадағы соғыстан кейінгі басып алуларын сақтап қалу қиындықтары туралы көбірек алаңдады. Мәскеу капиталистік елдермен саудадан экономикалық тұрғыдан тиімсіз Шығысты субсидиялаудан гөрі көбірек пайда тапты. Азияда оның басты мәселесі сыртқы емес, ішкі болды – Сібірдің мол ресурстарын қалай дамыту керек. Үшінші әлемде ол дипломатиялық, экономикалық және саяси құралдардың «жұмсақ күші» арқылы өзінің ықпалын кеңейтуге тырысты. Кітапта Кеңес Одағының әлеуетін бағалау үшін коммунистік партия идеологиясын немесе Кремльдің мәлімдемелерін қарастырудың орнына, оның халықаралық қызметінің тарихи деректерін талдау дұрыс екендігі айтылды. Леонид Брежневтің Кремльдегі басшылығы кезеңіндегі негізгі парадокс – 1960 және 1970 жылдары кеңестік әскери күштің күшеюіне қарамастан, оның саяси күші әлемнің барлық аймақтарында азайды. Джонатан Димблби осы кітапты «өзіне сенімсіз сараптамамен негіделген кеңес қауіп-қатерінің салмақты бағасы» деп сипаттады. Бұл Шығыс пен Батыс арасындағы қарым-қатынастың қазіргі супердержавалар дипломатиясы деп аталатын қабақтандыру мен ұятсыз сөздерден гөрі маңыздырақ болуы керек деп санайтындар үшін таптырмас болады. Дэвид Холлоуэй «Вашингтон Пост» газетінде кітапты «жанды және оқуға оңай» деп атады. [Автордың] кеңестік әскери күшті сыртқы саясаттың кең контекстіне енгізу әрекеті ерекше құнды, өйткені осы күштің саяси тиімділігі Батыста да, Кеңес Одағында да сынсыз қабылданады.
Мәңгілік Ресей: Ельцин, Горбачев және демократияның көзқарас (1994)
Күәгерлердің баяндамалары мен 1988-1994 жылдар аралығында "Гардиан" газетінің Мәскеу бюросының басшысы қызметін атқарган кезінде Горбачев және басқа да жоғары советтік шенеуніктермен жүргізген сұхбаттарына сүйене отырып, Стил Ресейдегі перестройканың қалай сәтсіз аяқталғанын және нарықтық экономикаға хаостық көшудің себептерін талдайды. Ол реформа процесін Ресей тарихының кең ауқымына енгізеді, демократия мен құқықтық мемлекет құруға тырысқандардың алдындағы қиындықтарды айқын көрсетеді, сондай-ақ дәстүрлі орыс авторитарлығының негізінде демократия құрудың қиындығын атап көрсетеді. Перри Андерсон бұл кітапты "қазіргі заман тарихының керемет жетістігі" деп сипаттады. "Горбачевтің перестройкасының" сәтсіздігі және Ельциннің билігінің болашағы туралы басқа ешбір еңбек осы кітапқа жақын келмейді. Роберт В. Дэниелс кітаптың "Ельциннің "демократиялық диктатурасы" туралы ресейлік және американдық үкіметтердің ақталуларын толығымен жоққа шығаратынын" айтты. Бұл Горбачев-Ельцин кезеңі туралы мен білетін ең жақсы тарих. "Коммунизм мәселелері" журналының редакторы Авраам Брумберг бұл кітапты "жақсы оқылған, ашық көзқарасты журналистиканың жұмысы деп атады, ол тарихи процестерге ғана емес, жанды эпизодтарға да назар аударады, ең бастысы – Ресейдегі тілшілердің көбінесе ұшырайтын сыни көзқарас немесе ойсыз романтизм сияқты кемшіліктерге төзімді".
Жеңіс: Иракты жоғалту және Таяу Шығыстың болашағы (2008)
Бұл кітап Буш пен Блэрдің Иракта Саддамнан кейінгі кезеңді жоспарламаудың жетіспеуінен және Ирак армиясын тарату, Баас партиясын тыйым салу сияқты қателіктердің тізбегінен кейін сәтсіздікке ұшырады деген кең таралған пікірге қарсы шықты. Вашингтон мен Лондондағы саясаткерлер мен БАҚ арасында кеңінен ортақталған түсінік бойынша, жаулау алдындағы дайындық жақсартылып, соғыстан кейінгі басқару тиімдірек болғанда, АҚШ пен Ұлыбритания Саддам Хусейнді жаулаудың бастапқы үш аптасында көрсеткен әскери жетістіктеріне тең бейбітшілікті де жеңіп алуға мүмкіндік алған болар еді. Стилдің тезисі одан да тереңдеу. Ол оккупацияның бастапқыда кемшіліктермен толғанылғанын айтты. Тіпті АҚШ басқарған оккупация одан да сезімтал, жомарт және ақылды болған жағдайда да, сәттілікке жете алмас еді. Ол наразылық, күдік, ашу және қарсылық тудырды, себебі барлық оккупациялар, олар қаншалықты игілікті болуға тырысқанмен, өзінен-өзі адамды кемсітеді. Ирактықтардың империялық шабуыл туралы ұзаққа созылған есінде сақталған естеліктері мен батысқа қарсы патриотизм сезімі 2003 жылғы жаулаумен қайта оянды. The Washington Post газеті кітап туралы: "Ол Ирак мәселесін жаңа және қызықты көзқараспен қарастырады: Біз бұны дұрыс жасауға бола ма еді?" деді. Ноам Чомски оны "Ирак пен аймақтан алынған батыл хабарламаларға негізделген, терең ойлы және білімді жазылған" деп бағалады.
Ауғанстанның арбақтары: Қасқырлы шайқас алаңы (2011)
"Экономист" кітапты "керемет заманауи тарих" деп сипаттады, ал Стилдің көп жылдар бойы елге жасаған сапарлары оның "Кеңес дәуірінің соңы мен қазіргі "өтпелі кезеңді" – шетелдік күштердің шығуына қатысты жиі қолданылатын эвфемизмді – салыстыруға мүмкіндік берді". Родрик Брейтвейт The Observer басылымында Стилдің "АҚШ және оның одақтастары үш онжылдық азамат соғысы мен шетелдік араласу салдарынан қалған физикалық, институционалдық және адамдық қиратылыстардың үстінен тұрғызылатын тұрақты Ауған мемлекетін құруға жасаған сәтсіз әрекеттеріне қатысты үлкен уайыммен жазғанын" айтады.
Сыйлықтар мен марапаттар
2006 жылы Стил өзінің журналистік қызметіне жасаған үлесі үшін Марта Геллхорн атындағы арнайы сыйлықты жеңіп алды. Ол 1981 және 1991 жылдары Британдық баспасөз сыйлықтарында «Жылдың халықаралық репортері» атанды. 1991 жылы Лондон Пресс Клубының «Жылдың сенсациялық хабары» сыйлығына ие болды, себебі ол Михаил Горбачевтің Қырымдағы вилласында ұсталған кездегі жалғыз ағылшын тіліндегі тілші болды және сол жылдың тамызындағы қысқа мерзімді төңкеріс кезінде Кеңес президентімен сұхбат алды. 1998 жылы Стил Косоводағы этникалық тазалау туралы хабарлауы үшін Amnesty International ұйымының халықаралық тілшілік сыйлығын жеңіп алды. Сондай-ақ 1998 жылы ол Джеймс Камерон сыйлығын да жеңіп алды.
Жеке өмір
Стил және оның әйелі Рут Лондонда тұрады. Олардың екі баласы бар.