Кіріспе

1303 жылғы католик миссионерлеріне арналған тілдік нұсқаулықтың қолжазбасы.

Кодекс Куманикус – орта ғасырлардағы тілдік нұсқаулық, католик миссионерлеріне көшпелі түркі халықтарының бірі – куманмен (қыпшақтармен) байланыс жасауға көмектесу мақсатында жасалған. Қазіргі уақытта ол Венециядағы Санкт-Марк кітапханасында сақталады (BNM ms Lat. Z. 549 (=1597)). Кодекс 14 ғасырда Қырымда жазылған және қырым татар тілінің ең ерте куәліктерінің бірі саналады. Бұл қыпшақ және оғыз тілдерінің тарихы үшін маңызды, себебі ол Қара теңіз далаларындағы қыпшақтарға (половцы, куман) және әсіресе Қырым түбегіне тікелей қатысты.

Шығу тегі және мазмұны

Ол екі бөлімнен тұрады. Бірінші бөлімі – латын, парсы және куман тілдеріндегі сөздік, латын әрпімен жазылған, сондай-ақ куман етістіктері, есімдер мен есімдіктердің латын тіліндегі мағыналары бар тізім. Екінші бөлімі – куман-неміс сөздігі, куман грамматикасы туралы ақпарат және Петраркаға тиесілі өлеңдер. Дегенмен, кодексте бұл тіл «татар» (tatar til) деп аталған. «Кодекс Куманикустың» бірінші бөлігі тілді үйрену мақсатында жазылған. Екінші бөлігі куман халқы арасында христиан дінін тарату үшін жазылған, оған діни кітаптардан алынған цитаталар куман тіліне аудармасымен қоса берілген. Осы бөлімде сөздер, тіркестер, сөйлемдер, шамамен 50 жұмбақ, сондай-ақ діни қайраткерлердің өмірі мен қызметі туралы әңгімелер кездеседі. (Дримба, 35-бет, және Schmieder in Schmieder/Schreiner, XIII-бет қараңыз). Кодекс бір-бірімен байланысқан бірнеше жекелеген еңбектерден құралған.

Codex Cumanicus дереккөздері

Гюнер, Галип (2016), Куман Билмечелери Үстінен Ескертулер (Куман жұмбақтары туралы ескертулер), Кезит Пресс, Стамбул. 168 б. Аргуншах, Мустафа; Гюнер, Галип, Codex Cumanicus, Кезит Яйынлары, Стамбул, 2015, 1080 б. (https://www.academia.edu/16819097/Codex Cumanicus) Доктор Питер Б. Голденнің Codex Cumanicus туралы пікірі. "Codex Cumanicus" итальян бөлімі, 1–55 бб. (38,119 Мб). "Codex Cumanicus" кітабының неміс тіліндегі бөлімі, 56–83 бб. (5,294 Мб). Шмидер, Фелиситас және Шрейнер, Питер (ред.), "Куман кодексі және оның әлемі" (Il Codice Cumanico e il suo mondo). Халықаралық конференция, Венеция, 2002 жылғы 6–7 желтоқсан. Рим, Edizioni di Storia e Letteratura, 2005, XXXI 350 б., суреттермен. (Centro Tedesco di Studi Veneziani, Ricerche, 2). Дримба, Владимир, Codex Comanicus. Дипломаттық басылым, көшірмелермен, Бухарест 2000. Давуд Моншизаде, Куман кодексіндегі парсы тілі, Упсала: Studia Indoeuropaea Upsaliensia, 1969.