Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Х ғасырдағы словен/латын діни-теологиялық мәтіндері.
the 10th century Slovene/Latin theological texts
Фрейзинг қолжазбалары – славян тіліндегі алғашқы латын әрпімен жазылған тұтас мәтін және словен тіліндегі ең көне құжат.
The Freising manuscripts are the first Latin script continuous text in a Slavic language and the oldest document in Slovene.
Сипаттамасы мен шығу тегі
Қолжазбалар латын кодексіне (қолжазба кітапқа) байланған күйінде табылған. Төрт пергамент парағы және тағы бір беттің ширегі сақталған (яғни 78, 158, 159, 160 және 161 фолиялар, барлығы тоғыз беттен тұрады). Олар ең көне словен диалектісінде жазылған үш мәтінді құрайды. Лингвистикалық, стильдік және контексттік талдаулар осы мәтіндердің мұқият құрастырылған және әдеби формасы бар шіркеу мәтіндері екенін көрсетеді. Фрайзинг қолжазбаларының пайда болу уақытын нақты анықтау мүмкін емес; түпнұсқа мәтін, шамамен, 9 ғасырда жазылған. Бұл литургиялық және уағыздық қолжазбада үш словен жазбасы табылды және бұл жинақ, болжам бойынша, епископтық нұсқаулық (понтификал) болған. Фрейзинг қолжазбалары 972 және 1039 жылдар аралығында, көбінесе 1000 жылға дейін жазылған. Бұл мерзімдемеге негіз – Карл Ұлынан кейінгі ғасырларда қолданылған және Каролингтік кішкентай әріптер деп аталатын жазу түрі. Екі қолжазба жазылған кезде (күнә және тәубе туралы уағыздар, ішкі мойындау үлгісі), епископ Абрахам Фрайзингте қызмет еткен (957 жылдан 994 жылға дейін). Қолжазбалар Каринтиядағы Мёлль өзені аңғарында жазылған деп саналады. Осы себепті кейбір тіл білімі мамандары (мысалы, Йерней Копитар және Райко Нахтигал) Абрахамды Фрейзинг қолжазбаларының шығу тегімен тығыз байланыстырды, тіпті оған мәтіндердің бірін жазушылықты таңдады және оның словен текті болуы мүмкін деген күдік тудырды, бірақ бұл кейіннен жоққа шығарылды.
The manuscripts were found bound into a Latin codex (manuscript book). Four parchment leaves and a further quarter of a page have been preserved (i. e., folia 78, 158, 159, 160, and 161, comprising nine pages altogether). They consist of three texts in the oldest Slovene dialect. Linguistic, stylistic and contextual analyses reveal that these are church texts of careful composition and literary form. The precise date of the origin of the Freising manuscripts cannot be exactly determined; the original text was probably written in the 9th century. In this liturgic and homiletic manuscript, three Slovene records were found and this miscellany was probably an episcopal manual (pontificals). The Freising manuscripts in it were created between 972 and 1039, most likely before 1000. The main support for this dating is the writing, which was used in the centuries after Charlemagne and is named Carolingian minuscule. During the time of the writing of the two manuscripts (sermons on sin and repentance, a confessional form), Bishop Abraham was active (from 957 to 994) in Freising. It is believed that the manuscripts were written in the Möll River Valley in Carinthia. For this reason some linguists (e. g. Jernej Kopitar and Rajko Nahtigal) linked Abraham closely to the origin of the Freising manuscripts and even attributed to him the authorship of one of the texts and suspected that he was of Slovene origin, although this was later disproven.
Қазіргі тарих
Қолжазбалар Бавариядағы Фрайзинг қаласында табылған. «Брижинь ескерткіштері» деген словен тіліндегі Brižinski spomeniki атауын 1854 жылы каринфтиялық словен филологы Антон Янежич ойлап тапқан, ол неміс тіліндегі Freising атауын словен тілінде Brižinj деп өзгертіп жазған. 1803 жылы қолжазба Мюнхендегі Бавария мемлекеттік кітапханасына жеткізілді және 1807 жылы Фрайзинг қолжазбалары сонда табылған. 1854 жылы филолог Антон Янежич бұл мәтіндерді қазіргі словен тіліне аударған. Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін Фрейзинг қолжазбаларының факсимилесі Сильвестр Шкерлдің Люблянадағы Akademska založba (Академиялық баспа) баспасында жарияланған.
The manuscripts were discovered in Freising, Bavaria. The Slovene name Brižinski spomeniki (literally 'Brižinj Monuments') was coined by the Carinthian Slovene philologist Anton Janežič, who Slovenized the German name Freising to Brižinj in 1854. In 1803, the manuscript came to the Bavarian State Library in Munich and the Freising manuscripts were discovered there in 1807. The texts were translated into modern Slovene in 1854 by the philologist Anton Janežič. Before World War II, a facsimile of the Freising manuscripts was published by Silvester Škerl at Akademska založba (Academic Publisher) in Ljubljana.
Көрмелер
Қолжазбалар әлі де Мюнхендегі Бавария мемлекеттік кітапханасында сақтаулы тұр. 2004 жылдың мамыр және маусым айларында олар Люблянадағы Ұлттық және университет кітапханасында көрмеге қойылды.
The manuscripts are still kept at the Bavarian State Library in Munich In May and June 2004, they were exhibited at the National and University Library in Ljubljana.