Кіріспе

Rhopalostylis sapida, көбінесе nīkau деп аталады, Жаңа Зеландияға ендемик пальма ағашы және Жаңа Зеландияның негізгі құрлығында өсетін жалғыз пальма түрі.

Этимология

Никау – маори тілінен алынған сөз. Бұл сөздің жақын туысқан шығыс полинезия тілдерінде, тропикалық Тынық мұхитындағы кокос пальмасының (niu) жапырақтарына немесе оның орта тігіріне сіңірме сөздер бар.

Тарату

Никау пальмасы – Жаңа Зеландияның материктік бөлігінде ғана өсетін жалғыз пальма түрі. Оның табиғи таралу аймағы Солтүстік аралдағы жағалау және төмендік орманды жерлер, ал Оңтүстік аралда батыста Ōkārito (43°20′S) және шығыста Банкс түбегі (43°5′S) дейін оңтүстікке қарай созылады. Бұл пальма Жаңа Зеландияның оңтүстік-шығысында орналасқан Чатем аралы мен Питт аралы/Рангиаурияда да кездеседі, онда ол әлемдегі ең оңтүстік пальма болып табылады – 44°18'S ендігінде.

Сипаттама

Никау 15 метрге дейін өседі, оның қалың, жасыл түсті сабағында сұр жасыл жапырақ іздері болады. Сабақтың үстінде 1 метрге дейін созылатын тегіс, дөңгелек тәжшапасы орналасқан. Жапырақтары 3 метрге дейін жетеді, ал тығыз орналасқан, кейде бірін-бірі жабатын жапырақшалары 1 метрге дейін созылады. Гүлшоғыры көп тармақты және 20-ден 40 сантиметрге дейін ұзын. Тығыз жиналған гүлдері бір жынысты және лила түсті немесе қызғылт сары түсті. Аталық гүлдері жұптап өседі және алты тоқпаннан тұрады. Аналық гүлдері жалғыз болады. Жемісі эллипс немесе сопақ пішіндес, көбінесе 10х7 миллиметр шамасында болады және піскен кезде қызыл түске енеді. Никау қараша мен сәуір айлары аралығында гүлдейді, ал жемістері ақпаннан қарашаға дейін піседі, толық пісіп жетуіне шамамен бір жыл уақыт керек. Бұл кереру, жергілікті нақты көгершіннің сүйікті тағамы. Пальма жапырақтарында Pseudocercospora arecacearum патогенді саңырауқұлағын табуға болады.

Өсіру

Никау - құмырада өсіруге өте ыңғайлы, сонымен қатар төзімді өсімдік. Олар өте баяу өседі. Егер жемісін бірнеше күн суға малып, содан кейін қабығын жұмсақ сүртіп тазаласа, тұқымнан оңай өсіріледі. Тұқымдарды жабық пластикалық қаптарға салып, жартылай көлеңкеде отырғызса, тез өне бастайды. Құмыралар биік және тар болуы керек, бұл орталық тамырға орын береді және ауыстыру кезінде тамыр зақымдануын азайтады. Негізгі тамыры зақымдалмаса, жас өсімдіктерді ауыстыру көбінесе сәтті болады. Никаудың нағыз орталық тамыры жоқ. Негізгі тамыр шамамен 400 мм тереңдікке орналасқаннан кейін, тамырлар басқа пальмаларға тән формаға ие болады. Ауыстыру сәтті болуы мүмкін, бірақ Никаудың діңі болса, өте сезімтал. Жазда жасаған дұрыс, бірақ тамырдың үлкен бөлігі сақталған болуы керек, ал жаңа орында кемінде сыртқы жапырақтарын ортаға қарай байлап көлеңке жасау керек. Жерге суару ұсынылады, себебі жоғарыдан суару өте баяу өсетін жаңа гүл шоғырында шіруді тудыруы мүмкін. Никауды жаңа жерге отырғызуды кешіктіруден аулақ болу керек, және орталық гүл шоғынан басқа барлық бөліктерінің қурауы күтіледі. Никау салқын температурада жақсы өседі, бірақ табиғи ортасында көбінесе қатты қысқа тап болмайды. Олар бірнеше градусқа дейін аязды көтере алады, бірақ тіпті тоңудан жоғары температураның күрт төмендеуінен де қатты зақымданады. Никау Жерорта теңізінің қоңыржай климатында жақсы өседі.

Түрлілігі

Никау пальмасы табиғатта айтарлықтай әртүрлілік көрсетеді. Оңтүстік арал және Солтүстік аралдың жағалау аралдарындағы өсімдіктердің жапырақтары ірі, әдемі қисайған және оларды өсіру кең таралған. Чатем аралдарының түрі ерекшеленеді, оның ерекше жас формасы және ірі жемістері бар, сондай-ақ жапырақтарында жұқа түктердің қалың қабаты бар. Оның материктік түрмен нақты байланысын анықтау үшін қосымша зерттеулер қажет. Жаңа Зеландия материгінің никау пальмасы Кермадек және Норфолк аралдарындағы *Rhopalostylis baueri*-ге өте ұқсас, оны дөңгелек немесе сопақ пішіндес жемістерінен және *R. sapida* популяцияларының көп бөлігінде кездесетін жапырақшаларынан ажыратуға болады.

Қолданылуы

Маорилер nīkau өсімдігін көптеген мақсаттар үшін пайдаланған. Ішкі жапырақтарының негізі мен жас гүл шоғы шикі немесе пісіріліп желген. Тамақ жапырақтарға оралып пісірілген, ал ескі, талшықты жапырақтар кете, еден төсемесі және ғимараттар үшін су өткізбейтін шатыр ретінде қолданылған.