Кіріспе
Кубера (,), Кубера, Кубер және Куберан деп те аталады. Бұл индуизмде байлық құдайы және жартылай құдайлық яхшалардың патшасы. Ол солтүстіктің (Дикпала) билеушісі және әлемді қорғаушы (Локапала) саналады. Оның көптеген лақаптары оны көптеген жартылай құдайлық түрлердің билеушісі және әлемнің қазыналарының иесі ретінде мақтайды. Кубера көбінесе зергерлік бұйымдармен безендірілген, денесі семіз, қолында ақша құмырасы мен таяқ ұстаған күйде бейнеленеді. Веда дәуіріндегі мәтіндерде бастапқыда зұлым рухтардың басшысы ретінде сипатталған Кубера, тек Пураналарда және индуистік эпостарда ғана дева (құдай) мәртебесіне ие болды. Деректерде Кубера бір кезде Ланканы билегені, бірақ жартылай ағасы Равана оны тақтан түсіргені және кейін Гималайдағы Алакка қаласына қоныстанғаны айтылады. Кубераның қаласының "дәулеті" мен "сәні" туралы көптеген жазбаларда кездеседі. Кубера будда және джайнизм діндерінің қасиетті тұлғаларының қатарына да енген. Буддизмде ол Вайсравана деп аталады, бұл индустардың Кубераға берген атағы, сондай-ақ Паңчикамен теңестіріледі, ал джайнизмде Сарванбути деп танылады.
Kubera (, ) also known as Kuvera, Kuber and Kuberan, is the god of wealth, and the god king of the semi divine yakshas in Hinduism. He is regarded as the regent of the north (Dikpala), and a protector of the world (Lokapala). His many epithets extol him as the overlord of numerous semi divine species, and the owner of the treasures of the world. Kubera is often depicted with a plump body, adorned with jewels, and carrying a money pot and a club. Originally described as the chief of evil spirits in Vedic era texts, Kubera acquired the status of a deva (god) only in the Puranas and the Hindu epics. The scriptures describe that Kubera once ruled Lanka, but was overthrown by his half brother Ravana, later settling in the city of Alaka in the Himalayas. Descriptions of the "glory" and "splendour" of Kubera's city are found in many scriptures. Kubera has also been assimilated into the Buddhist and Jain pantheons. In Buddhism, he is known as Vaisravana, the patronymic used of the Hindu Kubera and is also equated with Pañcika, while in Jainism, he is known as Sarvanubhuti.
Иконография
Кубера көбінесе лотос жапырақтарының түсімен және үлкен қарнымен ер адам ретінде бейнеленеді. Оның үш аяғы, сегіз тісі, бір көзі бар және ол әшекейлі зергерлік бұйымдармен безендірілген. Кейде ол адамды мінгізіп келе жатқан күйде суреттеледі. Кубера қолында шолақ, анор немесе ақша қап ұстайды. Агни Пуранада Кубера храмдарда ешкіге отырған және қолында таяқ ұстаған күйде орнатылуы керек делінген.
Этимологиясы және басқа атаулары
Кубера атауының нақты тегі белгісіз. Тағы бір теория бойынша, Кубера «жасыру» деген мағына беретін кумба етістігінің түбірінен шыққан болуы мүмкін. Кувера «ку» (жер) және «вира» (батыр) деп екіге бөлінеді. Вайшраван кейде «Даңқтың ұлы» деп аударылады. Шатхапатха Брахмана бойынша, Кубера – зұлым немесе қараңғылық рухтарының басшысы және Вайшраванның ұлы. Манусмритиде ол құрметті локапала («әлемді қорғаушы») және саудагерлердің меценаты болады. Махабхаратада Кубера Праджапати Пуластья мен оның әйелі Идавиданың ұлы, сондай-ақ абыз Вишраваның інісі ретінде сипатталған. Кубера сиырдан туған деп айтылады. Алайда, Пураналарда ол Пуластьяның немересі, Вишрава мен оның әйелі Илавиданың (немесе Иливила немесе Деваварнини) ұлы, абыз Бхарадважаның немесе Тринабиндудың қызы болып көрсетілген. Осы кезде Кубера әлі де асура ретінде сипатталғанымен, барлық рәсімдік құрбандықтардың соңында оған дұғалар бағышталады.
Пурандар мен эпостық сипаттамалар
Пурандар мен эпостар Махабхарата мен Рамаяна Кубераға даусыз құдайлық мәртебе береді. Бұл мәртебе, Рамаянада жазылғандай, Кубераға оның қатаң аскетизмі үшін сый ретінде Брахма – жаратушы құдай және Пуластьяның әкесі берді. Брахма сондай-ақ Кубераға әлемнің байлығын (Нидхилерді), «құдайлармен теңдік» дәрежесін және Пушпака Вимананы – ұшатын арбаны сыйлады. Кубера содан кейін қазіргі Шри-Ланкамен теңестірілген алтын Ланка қаласында билік етті. Равана Брахмадан алған батасы арқасында Кубераны Ланкадан қуды да, оның Пушпака Виманасын тартып алды. Алайда, Равананың қазасынан кейін Вимана Кубераға қайтарылды. Содан кейін Кубера Гималайдағы Шиваның мекені – Кайлаш тауының жанындағы Гандамандана тауына қоныстанды. Кейде Кайлаштың өзі Кубераның резиденциясы деп аталады. Оның қаласы көбінесе Алака немесе Алака пури («қию қаласы») деп аталады, сондай-ақ Прабха («дәулет»), Васудара («зергерлік») және Васу стхали («байлықтар мекені») деп те аталады. Сол жерде Кубераның Чайтраратха деп аталатын бағы болды, онда жапырақтары – асыл тастар, ал жемістері – аспаннан келген бойжеткендер еді. Бақта Налини деп аталатын сұлу көл де бар еді. Кубераның Найратта әскері патша Мукукунданы жеңгені айтылады, бірақ ол өз гуруы Вашихштаның кеңесімен оларды жеңді. Асуралардың ұстазы Шукра да Кубераны жеңіп, оның байлығын тонады. Дегенмен, кейбір каннибалдық ракшастар Кубераға қарсы шайқаста Равананың жағына шықты. Ол судың құнарлылығымен байланысты. Пурандар мен Махабхарата Кубераның Мура демонның қызы – Бхадраға («жайлы») немесе Каубериге («Кубераның әйелі») үйленгенін жазады. Ол сондай-ақ Якши – әйел якша және Чарви («дәулет») деп те аталады. Олардың үш ұлы болды: Налакубара («Қамысты білік»), Манигрива («Зергерлік мойын») немесе Варна кави («Түсті ақын») және Маюража («адамға ұқсайтын жануарлардың патшасы»); сондай-ақ Минакши («балық көзді») деген қызы болды. Осы себепті ол Лакшмимен де байланысты, және кейде оны Кубера Лакшми ретінде бейнелейді. Кубера әлі де байлық құдайы ретінде дұғалар қабылдаса да, оның рөлін көбінесе даналық, сәттілік және кедергілерді жою құдайы Ганеша атқарады, онымен ол көбінесе байланысты. Шығыстанушы доктор Нагендра Кумар Сингх: «Кез келген үнді дінінің индуистік үлгідегі Куберасы бар» деп атап өтті. Буддистік аңыздарда Кубера Паңчикамен теңестіріледі, оның әйелі Харити – молшылықтың символы. Кубера мен Паңчиканың иконографиясы соншалықты ұқсас, кейбір жағдайларда А. Геттидің айтуынша, Паңчика мен Кубераны ажырату өте қиын. Жапондық Бишамон, сондай-ақ Тамон Тен деп те аталады.
Джайнизм
Джайнизмде Кубера – 19-шы Тиртханкар Маллинатхтың жақын серігі. Ол көбінесе Сарванубхути немесе Сарвахна деп аталады, және төрт беті, жалқыраған түстері мен сегіз қолы бар болып бейнеленуі мүмкін. Джайнизмнің Дигамбара бағыты оған алты қару және үш бас сыйлайды; ал Светамбаралар оны төрттен алты қолға дейін, түрлі-түрлі қарулармен бейнелейді, бірақ оның атрибуттары – ақша қабы және цитрон жемісі өзгермейді. Ол адамның немесе пілдің үстінде отыруы мүмкін. Ол индуистік Кубераға емес, буддалық Джамбалаға жақын.