Кіріспе

Манхэттен мен Бронкстің арасындағы көпір, Нью-Йорк

Жоғары көпір (алғашқыда Акваэдукт көпірі) – Нью-Йорк қаласындағы ең көне көпір. Ол 1848 жылы Кротон су құбырының бір бөлігі ретінде ашылып, 45 жылдан астам уақыт жабық тұрғаннан кейін 2015 жылы жаяу жүргіншілерге арналған жол ретінде қайта ашылды. Гарлем өзенінің үстінен 43 метр биіктікте орналасқан болат аркалы көпір, Нью-Йорк қаласының Бронкс және Манхэттен аудандарын байланыстырады. Шығыс жағы Бронкстің Хайбридж аймағында, Батыс 170-ші көшенің батыс ұшына жақын орналасқан, ал батыс жағы Манхэттендегі Хайбридж саябағында, шамамен Батыс 174-ші көшенің соңына параллель орналасқан. Жоғары көпір бастапқыда 1848 жылы 16 жеке тас аркадан тұрды. 1928 жылы Гарлем өзенін кесіп өтетін бесеуі 137 метрлік бір болат аркамен ауыстырылды. Көпір шамамен 1970 жылдан бастап, 2009 жылы басталған қайта жаңарту жұмыстарына дейін барлық көлік үшін жабық болды. Көпір 2015 жылдың 9 маусымында жаяу жүргіншілер мен велосипедшілерге қайта ашылды. Көпірді Нью-Йорк қаласының Парктер және ойын-сауық департаменті басқарады және күтіп ұстайды.

Өмірбаян

Хай-Бридж Нью-Йорк қаласындағы алғашқы сенімді және мол сумен жабдықтау жүйесінің бір бөлігі болды. 1832 жылы қала холерадан, ал 1835 жылы Ұлы өрттен зардап шеккен кезде, құдықтар мен цистерналардың су жүйесінің жеткіліксіздігі анық болды. Көптеген түзету шаралары қарастырылды. Соңғы талдауда, Вестчестер округінің солтүстігіндегі Кротон өзені ғана қалаға жеткілікті мөлшерде және сапада су жеткізе алатыны анықталды. Жеткізу жүйесі 1837 жылы басталды және 1848 жылы аяқталды, ол 66 км (41 миль) қашықтықты қырқалар, аңғарлар мен өзендерді кесіп өтетін жабық тас құрылым арқылы Нью-Йорк қаласына жеткізді. Кейіннен Университет даңғылы су құбырының оңтүстік материктік бөлігінің үстінен салынды, ол көпірге алып келді. Көпірдің су тасымалдау қабілеті 1861–1862 жылдары үлкен құбырмен кеңейтілді, бірақ 1910 жылы Жаңа Кротон су құбырының ашылуымен көпір пайдасыз болды. Сөйтіп, жобаны Джон Б. Джервис басқарған инженерлік команда жасады. Кейіннен Манхэттеннің орталық бөлігіндегі Бесінші авенюдегі Сент-Патрик соборының жобасын жасаған Джеймс Ренвик-күллі де жобаға қатысты. Кротон су құбыры Гарлем өзенін бір жерден кесіп өтуі керек еді, және осы мәселе маңызды жобалау шешімі болды. Өзеннің астынан туннель салу қарастырылды, бірақ сол кезде туннель салу технологиясы дамымаған еді, сондықтан осы нұсқаны іске асырудың белгісіздігі одан бас тартуға әкелді. Осыдан кейін, су комиссиясы, инженерлер және халық арасында төменгі және жоғары көпірлерге қатысты пікір таласы туды. Төменгі көпірді салу оңайырақ, жылдамырақ және арзанырақ болар еді. Бірақ Гарлем өзенінен Гудзон өзеніне өтуге төменгі көпір кедері келтіретіні туралы алаңдаушылық Нью-Йорк заң шығарушы органына жеткізілгеннен кейін, ақырында биік көпір таңдалды. Жобаның мердігерлері Джордж Лоу, Сэмюэл Робертс және Арнольд Мейсон болды. Мейсон бұрын Эри каналы мен Моррис каналында инженерлік жұмыстар атқарған.

Ашылғаннан кейінгі

1864 жылы көпірдің үстіне жол салынды, бұл көпірдің маңыздылығын арттырды. Көпірді қазіргі күйде күтіп ұстап тұрған Нью-Йорк қаласының саябақтар және ойын-сауық департаменті (NYC Parks) бұл жолды көпірдің заманауи Жоғарғы желісі деп сипаттады. Дегенмен, көпір көлік құралдары үшін пайдаланылмады. 1928 жылы Гарлем өзенінде қауіпсіздікті арттыру мақсатымен, өзен арқылы созылған бес тас арка бұзылып, орнына шамамен 137 метрлік (450 фут) бір болат арка орнатылды. Роберт Мозес көпірге жауапкершілікті өз мойнына алуға келісті, және 1955 жылы ол Саябақтар департаментіне берілді. 1957 және 1958 жылдары жаяу жүргіншілер көпірден таяқ, тас және кірпіш лақтырып, көпірдің астынан өткен Circle Line кемелеріндегі жолаушыларды жарақаттаған оқиғалар болды. Қылмыстың өршуі мен қаржылық дағдарысқа байланысты, 1970 жылға қарай көпір жабылды, бұл көптеген қалалық қызметтер мен қоғамдық кеңістіктердің қысқартылуына әкелді. Нью-Йорк қаласының ескерткіштерді сақтау комиссиясы (LPC) 1970 жылдың 15 қарашасында Жоғарғы көпірді қалалық ескерткіш деп жариялады. 2006 жылдың қарашасында Саябақтар және ойын-сауық департаменті көпірдің 2009 жылы жаяу жүргіншілерге қайта ашылатынын хабарлады. Бірақ бұл мерзім бірнеше рет ықпалдастырылды. 20 миллион долларлық қайта жаңарту жобасы арканы нығайтуды, баспалдақтарды жақсартуды, көпірдің екі шетіне камералар мен кемелерге арналған шамдарды орнатуды және тағы да басқаларын қамтыды. 2009 жылы PlaNYC қаржыландырған алдын ала жоспарлау жұмыстары басталды. 2010 жылдың басында Лихтенштейн Консалтинг Инженерлері және Чу & Гассман Консалтинг Инженерлері (MEP субконсультанты) қалпына келтірілген көпірдің жобасын жасау үшін келісімге келді. 2013 жылдың 11 қаңтарында қала әкімшілігі көпірдің 2014 жылға қарай жаяу жүргіншілерге ашылатынын мәлімдеді, бірақ 2014 жылдың тамызында ашылу 2015 жылдың көктеміне ауыстырылды. 2015 жылдың мамыр айында Саябақтар департаменті шілде айында ашылатынын және 25 шілдеде фестиваль өтетінін хабарлады. 2015 жылдың 9 маусымында сағат 11:30-да қайта жаңартылған көпірдің лентасы қиылды және сағат 12:00-де ол жалпы жұртшылыққа ашылды. Жоғарғы көпір қайта жаңартылғаннан кейін түнгі уақытта жарықтандырылды.

Жоғары көпір су мұнарасы

High Bridge Water Tower, Highbridge Park батыс 173-ші және 174-ші көшелер арасындағы High Bridge-тің Манхэттен жағындағы қыраттың үстінде, 1866–1872 жылдары қаланың су жүйесіне деген үнемі артып келе жатқан талаптарды қанағаттандыруға көмектесу үшін салынған. 1863 жылы штат заң шығарушы органы бекіткен 61 метрлік сегізбұрышты мұнараны High Bridge су тас жолын салған инженер Джон Б. Джервис жобалаған. Су 30 метрге дейін мұнараның қасындағы су қоймасына – қазір 1934–1936 жылдары салынған ойын орталығы мен қоғамдық бассейн орналасқан жерге – сорғыланды, содан кейін мұнараның резервуарына су көтеріліп берілді. Бұл "жоғары қызмет" су жүйесінің гравитациялық қысымын жақсартты, бұл унитаздардың кеңінен қолданылуына байланысты қажет болды. 1875 жылға қарай High Bridge жүйесі толық қуатына жетті. Су мұнарасы қайта ашылғаннан кейін, NYC парктері құрылыстың тегін экскурсияларын ұйымдастыра бастады.