Кіріспе

Тибет жабайы есегі

Кианг (Equus kiang) – Asinus туысының ең ірісі. Ол Ладак Үндістаны, Солтүстік Пәкістан, Тәжікстан, Қытай және Солтүстік Непалдағы Тибет жотасында табиғи түрде өседі. Таулы шалбалар мен бұталы жерлерде қоныстанады. Бұл түрдің басқа да кең таралған аттары – Тибет жабайы есегі, кьянг және горхар.

Сипаттамалары

Кианг – жабайы есектердің ең ірісі, оның құрсау биіктігі орташа есеппен құрайды. Олардың құрсау биіктігі аралығында, дене ұзындығы , ал құйрығы ұзын. Киангтарда жыныстық ерекшеліктер өте аз байқалады, еркектердің салмағы - , ал аналықтарының салмағы - . Басы үлкен, тұмсығы дөңгелек және мұрны дөңес. Жоны тік және салыстырмалы түрде қысқа. Түсі бай қоңыр, қыста қара қоңыр, ал жаздың соңында жұмсақ жүнін түсірген кезде жылтыр қызғылт қоңыр түске айналады. Жазғы түк ұзындығы , ал қысқы түк одан екі есе ұзын. Аяқтары, ішкі жағы, тұмсығының ұшы және құлақтарының ішкі бөлігі ақ түсті. Жотасының бойында кең, қою шоколад түсті жолақ бар, ол құйрықтың ұшына дейін созылады, құйрығы қара қоңыр түсті қылдармен аяқталады.

Эволюция

Барлық қазіргі уақыттағы жылқыларды қамтитын Equus туысы Dinohippus-тан Plesippus аралық түрі арқылы дамыған деп есептеледі. Ең көне түрлерінің бірі - Equus simplicidens, ол есек пішінді баспен зебраға ұқсас сипатталады. Қазіргі кездегі ең көне қазба Айдахо штатында, АҚШ-та, шамамен 3,5 миллион жыл бұрын табылған. Бұл туыс Ескі әлемге жылдам тараған сияқты, осыған ұқсас жастағы Equus livenzovensis Батыс Еуропа мен Ресейде кездескен. Молекулалық филогениялар барлық қазіргі заманғы жылқылардың (Equus туысының мүшелері) ең соңғы ортақ ата-бабасы шамамен 5,6 (3,9–7,8) миллион жыл бұрын өмір сүргенін көрсетеді. Канададан 700 000 жыл бұрын табылған ортаңғы Плейстоцен дәуіріндегі жылқының метаподиалдық сүйегінің тікелей палеогеномдық секвенирлеуі, ең соңғы ортақ ата-бабаның (MRCA) шамамен 4,07 миллион жыл бұрын, 4,0–4,5 миллион жыл бұрын болғанын көрсетеді. Ең ертегі дивергенциялар – Азия гемиондары (E. (Asinus) субгенесі, оның ішінде кулан, онагер және кианг), одан кейін Африка зебралары (E. (Dolichohippus) және E. (Hippotigris) субгенері). Қалған барлық қазіргі заманғы түрлер, соның ішінде үйшік жылқы (және көптеген плиоцен және плейстоцен түрлері) шамамен 4,8 (3,2–6,5) миллион жыл бұрын бөлінген E. (Equus) субгенесіне жатады.

Таксономия

Кианг онгермен (Equus hemionus) тығыз байланысты, және кейбір жіктемелерде ол E. hemionus kiang деген түрше ретінде қарастырылады. Дегенмен, молекулалық зерттеулер оның жеке түр екенін көрсетеді. Одан да жақын туысы – Плейстоцен Америкасының жойылған Equus conversidens болуы мүмкін, оған көптеген айқын ұқсастықтар тән; алайда, мұндай байланыс киангтардың Мұз дәуірінде Берингия арқылы өтуін қажет етеді, бірақ мұндай деректер аз. Киангтар тұтқында онгерлермен, жылқылармен, есектермен және Берчелл зебраларымен шағылыстыра алады, бірақ қашыр сияқты, олардан туған ұрпақтар сүйекті болады. Киангтарды ешқашан үйрете алмаған. Киангтар альпілік шалғындықтар мен далалық жерлерде тіршілік етеді. Олар көбінесе шөп, қамыс және басқа да төмен бойлы өсімдіктер өсетін, салыстырмалы түрде тегіс жазықтарда, кең аңғарларда және төменгі төбелерде кездеседі. Бұл ашық жер, Орталық Азияның шөлейтті аймақтарында кездеспейтін қоректік заттармен қамтамасыз етуден басқа, оларға жыртқыштарды анықтауға және олардан қашуға көмектеседі.