Кіріспе

Зебра түрлері

Гревидің зебрасы (Equus grevyi), сондай-ақ императорлық зебра деп аталады, қазіргі кезде тірі тұратын ең ірі жылқы туысты жануар және зебраның үш түрінің ішіндегі ең қорғауға алынған түрі, ал қалған екеуі – жазық зебра және тау зебрасы. Жюль Гревидің құрметіне аталған бұл зебра Кения мен Эфиопияның кейбір аймақтарында кездеседі. Гревидің зебрасының сыртқы белгілері оны басқа зебра түрлерінен ажыратуға көмектеседі; олардың жалпы келбеті жазық және тау зебраларының "жылқыға" (атқа) ұқсас сыртқы түріне қарағанда, қашарға көбірек ұқсайды. Басқа зебра түрлерімен салыстырғанда, Гревидің зебралары ең биік, олардың құлақтары ірі, ал жолақтары барлық зебралардың ішінде ең тығыз. Олардың маңдайшасы тік, мұрны жіңішке болып келеді. Гревидің зебрасы жартылай шөлейтті саваннада мекендейді, онда шөптермен, бұршақ тұқымдастармен және акация сияқты жапырақтармен қоректенеді; олар сусыз бес күнге дейін тіршілік ете алады. Олар басқа зебра түрлерінен айырмашылығы, гаремде өмір сүрмейді және ұзаққа созылатын әлеуметтік байланыстарды аз сақтайды. Асыл тұқымды айғырдың аумақтық мінезі және анасы мен баласы арасындағы байланыс Гревидің зебрасының әлеуметтік жүйесінің негізін құрайды. Әлемдегі бірнеше зоопарктар мен жануарлар парктерінде сәтті тұтқындықта өсіру бағдарламалары жүргізілгеніне қарамастан, отандық жерінде бұл зебра IUCN-ның қорғауға алынған түрлерінің тізіміне енген. 1970 жылдан бері оның саны 15 000-нан 2 000-ға дейін азайды. 2016 жылы популяция "тұрақты" деп хабарланды; алайда, 2020 жылға қарай жабайыдағы саны шамамен 2 250 жануарға жетеді, бұл Шығыс Африкадағы көкжұпар ауруының таралуына байланысты.

Таксономия және атау беру

Греви зебрасын алғаш рет француз натуралисі Эмиль Оустале 1882 жылы сипаттады. Ол оны 1880-ші жылдары Абесиния үкіметі Франция президенті Жюль Гревиге сыйлағандықтан, оның есімімен атады. Дәстүрлі түрде бұл түр Долихохиппус субгенесіне, жазық зебра мен тау зебрасымен бірге Гиппотигрис туысына жатқызылған. Зебраға ұқсас эквидтердің қазба қалдықтары Африка мен Азияда плиоцен және плейстоцен шөгінділерінде табылды. Соңғысы, әсіресе, Греви зебрасына өте ұқсас және оның ата-тегі болуы мүмкін. Зебралар монофилетикалық желі болып саналады және соңғы (2013 жылғы) филогениялық зерттеулер Греви зебрасын жазық зебрамен туыс таксонға орналастырды. Греви зебрасы мен жазық зебралардың ареалдары қабаттасқан жерлерде олар бір топта жиналуы мүмкін, сондай-ақ құнарлы будандар да кездеседі.

Сипаттама

Греви зебрасы – барлық жабайы жылқылардың ішіндегі ең ірісі. Оның денесі басымен және құйрығымен бірге шамамен метрдей болады, ал құйрық жоғары тұрады. Бұл зебралардың салмағы шамамен 350-450 килограммға жетеді. Греви зебрасы ерекшеліктерімен басқа екі зебра түрінен өзгешеленеді, оның қасиеттері көне түрге жақын. Ол сыртқы түрімен есекті еске түсіреді; басы үлкен, ұзын және тар, мұрын тесіктері созылған. Олар Акация және Коммифора бұталы жерлерінде, шөлейт жазықтарда мекендейді. Греви зебраларының тағамы – шөптер, бұршақ тұқымдас өсімдіктер мен жапырақтар. Олардың ішектегі ашыту арқылы қорытылатын жүйесі, оларды сапасы төмен азықпен де тіршілік етуге мүмкіндік береді, бұл кербезді жануарларға қарағанда тиімді. Греви зебралары сусыз бір аптаға дейін шыдай алады, бірақ су жеткілікті болғанда күнделікті ішеді. Көбінесе олар құрғақшылық мезгілінде суы мол таулы аймақтарға көшіп барады.

Жүріс-тұрысы мен өмір тарихы

Ересек арықтар көбінесе жаңбырлы маусымда аумақтарда тіршілік етеді, бірақ су жеткілікті болса, кейбіреулері жыл бойы сол аумақта қалуы мүмкін. Ұстаздары жетілген биелер күніне төрт аумаққа дейін бара алады.

Аумақтың тұрғын арықтары кіретін биелерді үстемдік ритуалдарымен бағындыруға тырысады, содан кейін қалыңдау мен көбейтуге көшеді. Бұл, аналықтары полиандриялық түрде жұптасатын түр үшін пайдалы бейімделу. Бос арықтар немесе аумақтан тыс арықтар кейде басқа арықтың аумағында биелермен жасырын көбейтуге тырысады. Греви зебрасының жүктілігі әдетте 390 күнге созылады. Жартылай шөлейтті ортаға бейімделу үшін Греви зебрасының төлдері ұзақ емшек сүтімен тамақтану кезеңдеріне ие және су ішуді бастамас бұрын үш айлыққа дейін күтеді. Балалар жарты жылдан кейін аналарына тәуелділігі азайғанмен, олармен байланыс үш жылға дейін жалғасады.

Қалыптануы мен сақталуы

Греви зебрасы құрып кету қаупі төнген түр болып саналады. 2008 жылы Греви зебрасының 2500-ден азы жабайы табиғатта қалғаны бағаланды, ал 2016 жылы ересек жекелерінің саны 2000-нан да азына төмендеді. Дегенмен, 2016 жылға қарай Греви зебрасының саны тұрақты деп есептелді. Греви зебрасы Эфиопияда заңмен қорғалады. Кенияда 1977 жылғы аң аулауға тыйым салу арқылы қорғалады. Бұрын Греви зебралары негізінен терілері үшін аң аулаудан қауіп көрген, олар әлемдік нарықта жоғары бағаға сатылған. Алайда аң аулау азайды және зебраға қауіп төндіретін басты мәселе – қоныс орындарының жойылуы және малмен бәсекелесу. Ірі қара мал суару орындарының маңына жиналады, ал Греви зебралары осы жерлерден қоршаумен бөгеді.