Кіріспе
Heldenbücher (бірлік Heldenbuch "қаһармандар кітабы") – 15-шы және 16-шы ғасырлардағы неміс қолжазбалары мен баспаларының тобы бізге жеткен дәстүрлі атау. Әрбір Heldenbuch негізінен эпикалық поэзия жинағын қамтиды, көбінесе Теодорик айналымынан, сондай-ақ Хугдитрих, Вольфдитрих және Ортнит айналымдарынан материалдарды қосады. Осылайша, Heldenbücher мәтіндері ортағасырлық неміс әдебиетіне негізделген, бірақ Ренессанс дәуірінің талғамына бейімделген.
Баспағалар
Ең алғашқы басылған Heldenbuch 1479 жылы жарық көрген, оның атауы der helden buch / das nennet den wolfdieterich болған, және ол негізінен Дитрихтің арғы тегі Вольфдитрихке арналған. Кейіннен басылған Heldenbücher 1491 жылы Аугсбургте, 1509 жылы Хагенауда, 1545 жылы Аугсбургте, 1560 жылы Франкфуртта және 1590 жылы Франкфуртта жарық көрді.
"Гелденбух-проза"
Өлеңдермен бірге, Дибольт фон Ханоудың Страсбургтегі Heldenbuch-ы енді "Heldenbuch Prosa" ("Heldenbuch Prosa") деп аталатын кіріспе эссеге кірді, оны кейіннен басылған барлық басылымдар алдын-ала немесе кейіннен көшіріп алды. "Heldenbuch Prosa" сондай-ақ Сигеноттың баспа кітабында, Das Lied vom Hürnen Seyfrid және Лауринде (Любек, 1560), ал үзінділер Лауриннің баспасында (Нюрнберг, 1555) басылған. Ол "неміс ортағасырлық батырлық поэзиясының ең маңызды тұлғалары мен оқиғаларын проза түрінде қысқаша шолуды" ұсынады. "Гельденбух проза" бүкіл батырлық дәуірін, ішінара баяндау түрінде, ішінара есімдер каталогы түрінде жан-жақты сипаттайды. Ол генеалогиялық және географиялық тұрғыдан құрылымдалған, батырларды Ахен мен Кельннің айналасындағылар, Хунландтағылар және Вормстағылар деп бөледі. Мұның себебі, бұл жазбаның тарихи ақиқаттығына сенуге шақыру болуы мүмкін. Шығарма "алғашқы батыр" Орендель фон Триерден және оның оқиғаларынан басталады, содан кейін батырлар өмір сүрген ең маңызды жерлерді тізімдейді. Содан кейін ол батырлардың пайда болуын түсіндіреді: бастапқыда Құдай жұлдыздарды минералдар туралы біліммен жаратты; содан кейін ол алыптарды жұлдыздарды айдаһарлардан және басқа да қауіпті жандардан қорғау үшін жаратты, бірақ кейіннен алыптар зұлымдыққа бой алды, сондықтан ол батырларды жаратты, батыл және күшті, жұлдыздарды алыптар мен айдаһарларға қарсы қорғау үшін. Батырлар әйелдерді де құрметтеп, оларға көмектесіп, жесірлер мен жетімдерді қорғады. Батырлардың ешқайсысы да шаруа емес, ал барлық иелер мен ақсүйектер олардан тараған. Енді атақты батырлардың тізімі қысқаша сипатталады, содан кейін Ортниттің, Хугдитрейх пен Вольфдитрейхтің оқиғаларын сипаттайтын ұзақ бөлім келеді. Содан кейін ол Дитрих фон Берннің Вольфдитрихтен шыққан ұрпағын сипаттайды, Мұхаммедтің рухы оның анасына жүкті кезінде қалай келгенін және оның ұлының ұлылығын қалай алдын ала айтқандығын айтады. Нибелунген жырындағы кейбір кейіпкерлер Рейн және Төменгі Рейннің батырлары ретінде таныстырылады, бұл Венгрияның батырларына арналған келесі бөлімге (Хунланд) байланыстырады, содан кейін Дитрих фон Берн туралы ұзақ әңгіме келеді. Мәтінге сәйкес Дитрих - Вольфдитрихтің немересі және Дитмардың ұлы. Дитрихтің анасы жүктілік кезінде жын Махмет (яғни Мұхаммед мұсылман құдайы ретінде елестетілген) келіп, Дитрихтің өмір сүрген ең күшті рух болатынын және ашуланған кезде отты үрлейтінін пайғамбарлық етеді. Шайтан (Махмет?) содан кейін Верона/Берн қаласын үш күнде салады. Ерменрих, бұл жерде Дитрихтің ағасы емес, ағасы ретінде елестетіледі, маршал Сибихедің әйеліне зорлық жасайды, содан кейін Сибихе Эрменрихке қожайынының жойылуын қамтамасыз ету үшін кеңес беруге шешім қабылдайды. Сондықтан ол Эрменрихке өзінің немерелері Харлунгтерді асып тастауды кеңес береді. Олардың қамқоршысы Брайсахтың Эккхарты Дитрихке хабарлайды, ал Дитрих Эрменрихке соғыс жариялайды. Алайда Эрменрих Дитрихтің ең жақсы адамдарын тұтқындап алады, ал оларды құтқару үшін Дитрих елден қуылмақ болады. Ол Эцельдің сотына жетеді, ол Дитрихке Веронаны қайтадан жаулап алатын үлкен әскер береді. Бірақ кейін Дитрих гүлбақшада Зигфридпен соғысып, оны өлтіреді. Ән Ецель мен Кремхильттің үйленуінен басталады: Heldenbuch Prosa бойынша, Кремхильт өзінің үйлену тойын Дитрихтің Зигфридті қызыл гүл бағында өлтіргеніне кек алу үшін ұйымдастырған. Бұл Бургундиялықтардың және Эцельдің сотындағы көптеген жауынгерлердің өліміне әкеледі, тек Дитрих пен Хильдебранд тірі қалады. Содан кейін олар Бернде Гюнтермен шайқасқа түседі, онда тек Дитрих аман қалады. Бір жұлдызшыл "Сенің патшалығың енді бұл дүниелік емес" деп жауап берген соң, ол мәңгілікке жоғалып кетеді. Жалғыз қалған батыр - Эккхарт, ол Венера тауына барып, қияметке дейін өмір сүреді және басқаларға сонда бармауға ескертеді. "Гельденбух проза" ерлік өлеңдер әлемін түсіндіру үшін өте көп материалды кездейсоқ түрде жинақтады. "Heldenbuch Prosa" кітабындағы кейбір материалдарды кітаптағы баяндауларда немесе басқа сақталған материалдарда кездестіруге болмайды; кейбірінің Тидрексагада параллельдері бар, бірақ құрастырушы бұл мәтінді білген болуы мүмкін емес. Бұл оның ауызша айтылған салт-дәстүрлерге сүйенгенін, сондай-ақ, мүмкін, өз ойлап тапқандарын материалды үйлесімді түсіну үшін қолданғанын білдіреді. Нибелунген әндері Страсбург Гельденбухында немесе оның баспа нұсқасында болмаса да (ол Амбрасер Гельденбухында және Лиенхарт Шеубелдің Гельденбухында кездеседі), "Гельденбух Проза" белгілі жазбаша мәтінмен қатар ауызша дәстүрдің сақталуына дәлел келтіреді.
Қолжазбалар
"Амбрасер Хелденбух" (Вена, Австрия Ұлттық кітапханасы, Cod. Ser. nova 2663)
"Дрезден Хелденбухы" (Дрезден, Мемлекеттік кітапхана, Mscr. M 201)
The Dresden Heldenbuch (Dresden, State Library, Mscr. M 201)